Patmosdan poçtaçy öz ýoluna çykdy. Onuň torbasynda ýedi hat bar, hemmesi bir garry adamdan, hormatly resuly Ýahýadan. Poçtaçynyň yzyna düşen ýoly Kiçi Aziýada (Türkiýede) takmynan 450 mil töweregi tegelekdi. Onuň ilkinji haty Efesdäki ybadathana gowşurylardy. Ol ýerden ol demirgazyga Smyrna, soňra Pergamosa giderdi. Soňra ol gündogara Tiatira, Sardise we Filadelfiýa, Laodikeýa we, ähtimal, Efesiň deňiz portuna dolanyp gelerdi.
Hatlaryň uzynlygy birmeňzeşdi we gurluşy hem diýen ýaly birmeňzeşdi. Her birinde ybadathanadaky durmuş barada gürrüň berilýärdi, ýöne ýyly öwgüden tä gazaply nägilelige çenli dürli habarlar berilýärdi. Resul Ýahýa bu hatlary ýazan bolsa-da, ol diktant ýazýan kätip ýalydy. Hatlar göni “Isa Mesihden… wepaly şaýat, ölülerden ilkinji doglan we ýer ýüzüniň patyşalarynyň hökümdary” (Ylham 1:5 NIV) gelipdi.
Hatlary dikte eden şahs
Bu täsirli Şahsa has ýakyndan serediň – “Ynsan Ogly ýaly biri”, ýedi uly, altyn çyralaryň (ýedi ybadathanany aňladýan) arasynda ýalpyldawuk ýüzli gezýär. Onuň her birini nähili barlap, käte makullap baş atýandygyny ýa-da lapykeçlik bilen başyny ýaýkaýandygyny görüň. Ol Öz ybadathanalarynyň iň soňky bahalandyryjysydyr!
Bu beýik, şöhratly Ynsan Ogluny suratlandyranda, Ýahýa köplenç meňzetmeleri ulandy: mysal üçin, Onuň gözleri “ýalynly ot” ýalydy. Rentgen şöhlesi ýaly, Ol her bir ybadathananyň daşky görnüşiniň içinden onuň içki gurluşyny görüp, onuň hakyky ýagdaýyny bilip bilýärdi. Onuň “Ynsan Ogly” ýaly görnüşi (Isanyň Özü üçin iň gowy görýän ady) Onuň ygtyýaryny, şeýle hem ýazanlary bilen özüniň birmeňzeşligini görkezýärdi. Ol aslynda: “Men ol ýerde boldum. Men siziň gurşawyňyzy düşündim” diýdi.
Onuň agzyndan “ýiti iki gyrasyly gylyç” çykýardy, bu Hudaýyň Sözüniň diri we güýçli, meseläniň düýp manysyna ýiti kesip bilýändigini aňladýardy (Ýewreýler 4:12). Onuň aýaklary “peçde gyzýan bürünç ýalydy”. Bürünç aýakly adam ädimlerinde gaty inçelikli bolmadygy ýaly, Rebbiniň bu hatlardaky käýinji hem göni we anyk – käte hatda gazaply bolar.
Şöhratly Mesihiň ýalpyldawuk ýüzli bu görnüşi Ýahýany şeýle bir basdy welin, ol “Ölü ýaly Onuň aýaklaryna ýykyldy”. Emma soňra Ynsan Ogly ýaly bu Şahs sag elini Ýahýanyň üstüne goýdy. Ol “Ilkinji we Iň soňky… Diri” bolup, “ölümiň we Hadesiň açarlaryny” saklaýandygyny yglan etmezden ozal, Ýahýa ýazmaga başlaýmagy buýurdy: “Göreniňi bir kagyzda ýaz we ony ýedi ybadathana iber” (Ylham 2:17-18,11).
Hatlar
Onuň Ýahýa dikte eden zatlary ýedi hatdy, hemmesiniň gurluşy diýen ýaly birmeňzeşdi. Ilki bilen tabşyryk ýazylan ybadathana ýazmak üçin, soňra bolsa häsiýet çyralary bahalandyrýan Şahsyň häsiýetleriniň birine salgylanma. Soňra bu Bahalandyryjy bir syn “Men bilýärin” sözleri bilen başlap, belli bir ybadathana, onuň gurşawy, garaýyşlary we işleri barada şahsy synlaryny beýan edýär. Soňra ol, köplenç ýagdaýlarda, bir öwgüberýär, ondan soň bolsa adatça bir tankyt ýa-da şikayetgelýär. Mundan soň bir düzediş – ybadathananyň bellän ýalňyşlygyny ýeňmek üçin näme etmelidigi. Soňra ol bir duýduryş berýär, eger olar düzedişe jogap bermeseler, netijesi barada. Iň soňunda bolsa bir synag we bir wada diňlejek we jogap berjek her bir adama.1
Bu “bahalandyryş hasabatlary” formaty boýunça häzirki zaman dolandyryş teoriýasyndaky islendik hasabat ýaly häzirki zaman. Işgäriň gowy bahalandyrylmagy faktiki synlary, gowy iş üçin öwgüni, zerur bolan gowulaşmanyň açyk beýanyny, kemçilikleri düzetmek üçin näme etmelidigini, kemçilikler düzeldilmedik ýagdaýynda ähtimal netijäni we gowulaşmak üçin elinden gelenini etmäge çagyryşy öz içine almalydyr.
Bu makalanyň galan böleginde, Efesdäki ybadathana iberilen hat galan hatlary öwrenmek üçin nusga hökmünde jikme-jik serediler. Bu makala ýedi ybadathananyň hemmesini öwrenmese-de, okyjynyň muny dowam etdirjekdigine umyt edilýär. Bu öwrenmäniň ähmiýeti bahalandyrmalary öz döwrümize we ýagdaýlarymyza ulanmak arkaly gazanylýar. Hatlaryň tekstinde “ybadathana” sözi ulanylsa-da, biz ýerli ýygnak nukdaýnazaryndan pikirlenmelidiris.
Efesdäki ybadathana iberilen hat (Ylham 2:1-7)
Biz Efes barada beýleki alty ybadathanadan has köp bilýäris. Gadymy dünýäniň ýedi gudratynyň biri bolan Artemis (Diana) hudaýynyň ybadathanasy bu ajaýyp şäheri bezeýärdi. Onuň raýatlary, şeýle hem her ýyl gelýän köp sanly zyýaratçylar oňa fanatik derejede ybadat edýärdiler, bu bolsa şäheriň baýlygyny artdyrýardy. Pawlusyň bu şähere ilkinji missionerlik syýahaty Resullaryň Işleri 19-da suratlandyrylýar. Soňra, onuň ol ýerdäki ýaşululara hoşlaşyk habary (Resullaryň Işleri 20) onuň ýüzbe-ýüz bolan howplary barada käbir maglumatlary berýär. Iň soňunda, onuň Efeslilere iberen haty onuň ruhunyň, işleriniň we meseleleriniň janlylygy barada ep-esli düşünje berýär.
• Tabşyryk:
“Perişde” (Ylham 2:1) sözüniň manysy düşündirişe açyk bolsa-da, ol ýerli ýygnakda ýolbaşçylyk edýän we jogapkärçilik çekýänleri aňladýar. Hat dikte edýän Şahs bahalandyrýan ybadathanasy barada göni maglumata eýedigi açyk. Ol çyralaryň arasynda gezýär we ygtyýar bilen gürleýär.2
• Häsiýet:
Soňra Mesih Öz häsiýetleriniň birini, Ylhamyň birinji babynda görkezilen sanawdan alyp, bahalandyrmasyna ygtyýar berýän bir häsiýetini berýär. Bu hatda Ol Özüni “ýedi altyn çyralaryň arasynda gezýän” we ybadathanany göni synlamak arkaly bilýän Şahs hökmünde görkezýär.
• Syn:
“Men siziň işleriňizi, agyr zähmetiňizi we sabyrlylygyňyzy bilýärin.” Ol olaryň işlerini synlap, olara nähili çynlakaý gatnaşýandyklaryny synlapdy. Ol şahsy synlamakdan, dilden eşidilenlerden ýa-da çaklamalardan däl-de, şahsy synlamakdan gürleýär.
• Öwgü:
Ol olaryň agyr zähmetini öwýär we özlerini resul diýip atlandyrýanlary synagdan geçirmekde olaryň oýanyklygyny ykrar edýär. Soňra ol olaryň sabyrlylygyny we kynçylyklara döz gelýän ruhuny öwýär. Olar, häzirlikçe, gowy edýän ýaly.
• Şikaýat:
“Emma men size garşy şuny aýdýaryn: Siz ilkinji söýgiňizi terk etdiňiz.” Bu syn öwgüniň üstüne kölege salýar. Olar ähli dogry zatlary edýärdiler, ýöne söýgi we güýç beriji ruh ýokdy. Olar arassalygy we mutlak dogrulygy goramakda şeýle bir yzygiderli boldular welin, Pawlusyň Efesliler 1-de öwen imanyny we rehimdarlygyny unutdylar. Olar Matta 23:23-däki fariseýler ýaly – ikiýüzlüler boldular.
Dogry, olar Resullaryň Işleri 20-däki Pawlusyň “özüňizi goramagy” baradaky duýduryşyna, ybadathanany weýran etjek ýalan mugallymlara garşy oýanyk boldular. Olar mugallym we wagyzçy bolmak isleýänleri berk synagdan geçirenleri üçin öwüldiler. Emma olar “mutlak dogry” bolmagy biri-birine we Rebbe bolan söýgi ruhy bilen deňagramly saklamadylar. Olaryňky öli ortodoksiýa: doktrinal taýdan dogry, ýöne öli.
Tessalonikileriň “iman bilen edilen işleri… söýgi bilen edilen zähmeti we… umyt bilen ylhamlanan sabyrlylygy” (1 Tessalonikiler 1:3) bilen deňeşdirilende, olarda diňe “işler… agyr zähmet we… sabyrlylyk” (Ylham 2:2) bardy. Olarda ilkinji işlerine, zähmetlerine we sabyrlylyklaryna ýoldaş bolan iman, söýgi we umyt ruhy ýokdy. Olaryň işleri agyr işe öwrülipdi. Olar ybadathanadaky hereketlendiriji güýç bolan dinamiki “ilkinji söýgini” ýitiripdiler.
• Düzediş:
Gözleri “ýalynly ot ýaly” bolan Şahs meseläniň düýp manysyny bilende, ol ony düzetmegi hem buýurýar. Efesdäki ybadathana üçin bu üç sany anyk hereket sözi bilen geldi: “Ýatla… Toba et we Et” (Ylham 2:5). Ol olary öz taryhyny gözden geçirmäge we Diananyň ybadathanasynyň kümüş ussalaryna nähili yhlas bilen garşy durandyklaryny ýatlamaga çagyrýar. Otuz ýyl ozal Pawlus “Reb Isa bolan imanlary we ähli mukaddeslere bolan söýgileri üçin… şükür etmegi hiç haçan bes etmändi” (Efesliler 1:15), ýöne indi olar esasan indiki nesilden. Ilkinji ybadathananyň ruhuny ýatlamak bilen olar nähili uzak düşendiklerini görüp bilýärdiler.
Belki-de, olar ruhlarynyň nähili üýtgändigini duýmadylar, sebäbi üýtgeşme gaty kem-kemden bolupdy. Emma indi olarda bahana ýok. Olar öz ýalňyşlyklaryna rasionalizasiýa etmän ýa-da aýaklaryny ýere diräp durman ýüzbe-ýüz bolmaly. Olar boş endiklerini we ýalňyş oýanyklyklaryny gören Şahsyň öňünde toba etmeli. Soňra olar ilkinji ybadathananyň ruhuny yzyna gaýtaryp, ilkinji eden işlerini etmeli.
• Duýduryş:
“Eger toba etmeseňiz, men size gelerin we çyraňyzy aýraryn” (Ylham 2:5). Öňki bölümde berlen maslahat ýönekeý gürrüň dälidi. Eger olar ony äsgermezlik etseler, indi adamlaryň durmuşyna täsir etmezler. Olar ybadathana ady bilen dowam etseler-de, Hudaýyň yşy indi olaryň üsti bilen mätäç dünýä şöhle saçmazdy. Olaryň şahsy durmuşlary indi yşyga açyk bolmazdy. Bular çynlakaý netijelerdir.
19-njy asyryň Injil teswirçisi J. N. Darbi şeýle ýazdy: “Ilkinji uly fakt, bu dünýädäki ýygnagyň (ýerli ybadathananyň) höküm edilmäge we onuň bütin barlygynyň we Hudaýyň öňünde dünýäde yşyk göteriji hökmünde ýeriniň aýrylmagyna tabyn bolmagydyr; ikinjiden, eger ol ilkinji ruhy güýjünden daşlaşsa, Hudaý muny eder. Bu ägirt uly prinsipdir.” 3
• Synag we wada:
Wada bilen bilelikde, synag Ruhyň ybadathana näme aýdýandygyny diňlejek we soňra oňa laýyklykda hereket etjek her bir adama gönükdirilendir. Ybadathananyň täzelenmeginiň adamlaryň Rebbe we Onuň sözüne jogap bermegi bilen gelýändigini belläň. Ýeňiji bolana “durmuş agajyna” (Ylham 2:7) girmek wada edilýär.
Netije
Efesdäki ybadathana iberilen bu hatdaky we galan hatlaryň her birindäki habar 21-nji asyrda bize degişlidir. Men okyjyny beýleki alty hatyň gyssagly duýduryşlaryny we ýürekleri galkyndyrýan öwgülerini tapmak üçin şu gurluşy ulanmaga höweslendirýärin. Olaryň her biri “ýüreklerimizi gözleýän” (Rimliler 8:27) Şahsdan, her asyrdaky ybadathanalara häzirki zaman habarydyr. Her biri islendik ybadathananyň düşüp biljek ýagdaýlaryny suratlandyrýar. Biziň döwrümiziň altyn çyralarynyň arasynda gezýän Rebimiz täze hatlar toplumyny dikte etmeli bolmazdy. Ýedisiniň biri, ähtimal, laýyk geljekdi.
Rebimiz her bir ybadathanany bahalandyrmasyny şahsy adama ýüzlenmek bilen jemleýär: “Gulagy bar bolsa, Ruhyň ybadathanalara näme aýdýandygyny eşit. Ýeňiji bolana…” Netijede, jogap bermegiň ýüki her birimiziň üstümizde. Ybadathananyň täzelenmegi, adamlar Mesihe we Onuň sözüne jogap berip, Onuň duýduryşlaryna we wadalarına gulak asanda geler. “Ýeňiji bolana” diýen her bir beýannamadan soň ebedi ähmiýetli wada gelýär!
SOŇKY BELLIKLER
- Aşakdaky çyzgy Merrill Tenni tarapyndan teklip edildi, Ylhamy düşündirmek (Eerdmans Publishing, Grand Rapids, MI) s. 51.
- Darbi, J.N. Injil kitaplarynyň gysgaça mazmuny (Believers Bookshelf, Sunbury, PA) s. 377.
- Darbi, s. 379.
AWTOR BARADA:
Pol Hedli Çikagonyň eteginde ýaşaýan, pensiýa çykan orta mekdep müdiridir. Injili uzak wagtlap öwrenen ol dürli hristian gulluklaryna, şeýle hem öz ýerli ybadathanasyna gatnaşýar.
Ylham 2-3-däki ýedi ybadathananyň çyzgysy
YBADATHANA Syn Öwgü Tankyt
Efes Men siziň agyr zähmetiňizi bilýärin, ýöne siz uzak ýola düşdüňiz. Siz hakykat üçin oýanyk, döz gelýärsiňiz we ýadamaýarsyňyz. Siziň ortodoksiýaňyz öli. Hakykat üçin bolan höwesiňizde siz Maňa bolan rehimdarlygy terk etdiňiz.
Smyrna Men siziň synaglaryňyzy we garyplygyňyzy bilýärin, ýöne siz baýsyňyz. Siz yzarlamalara döz geldiňiz. Hiç biri berilmeýär.
Pergamum Siziň ýaşaýan ýeriňiz imanyňyz üçin duşmançylykly gurşaw – butparaz dünýädäki hristianlar. Siz Meniň adyma wepaly galdyňyz. Siz yzarlamalara garamazdan Maňa bolan imanyňyzdan ýüz öwürmediňiz. Siziň käbirleriňiz howply taglymatlary saklaýarsyňyz.
Tiatira Men siziň ösüşiňizi bilýärin – siz ilkinji eden işiňizden has gowy edýärsiňiz. Siziň işleriňizde, söýgiňizde, imanyňyzda, gullugyňyzda we sabyrlylygyňyzda ösüş gazanýarsyňyz. Siz howply taglymatlara we ahlak kompromisine çydamlysyňyz.
Sardis Men siziň abraýyňyzy bilýärin; adamlar siziň diridiginizi pikir edýärler, ýöne siz däl. Hiç biri berilmeýär. Siziň hakykat bilen meseläňiz bar. Siz diri bolmak abraýyny saklamaga synanyşýarsyňyz, ýöne siz öli.
Filadelfiýa Men siziň gaty güýçli däldigiňizi bilýärin, ýöne siziň uly mümkinçilikleriňiz bar. Siz Meniň sözümi sakladyňyz we Meniň adymdan ýüz öwürmediňiz. Hiç biri berilmeýär.
Laodikeýa Men siziň temperaturanyzy bilýärin. Siz adamyň agzyndan tüýkürip biljek ýyly suw ýaly. Hiç biri berilmeýär. Siziň bütin ýürekdenligiňiz ýok. Siz borçlanyşygyňyzda ýylysyňyz. Siz özüňize göwnüňiz ýetýän, parahat, betbagt, rehimdar, garyp, kör we ýalaňaçsyňyz.
YBADATHANA Syn Öwgü Tankyt
Efes Men siziň agyr zähmetiňizi bilýärin, ýöne siz uzak ýola düşdüňiz. Siz hakykat üçin oýanyk, döz gelýärsiňiz we ýadamaýarsyňyz. Siziň ortodoksiýaňyz öli. Hakykat üçin bolan höwesiňizde siz Maňa bolan rehimdarlygy terk etdiňiz.
Smyrna Men siziň synaglaryňyzy we garyplygyňyzy bilýärin, ýöne siz baýsyňyz. Siz yzarlamalara döz geldiňiz. Hiç biri berilmeýär.
Pergamum Siziň ýaşaýan ýeriňiz imanyňyz üçin duşmançylykly gurşaw – butparaz dünýädäki hristianlar. Siz Meniň adyma wepaly galdyňyz. Siz yzarlamalara garamazdan Maňa bolan imanyňyzdan ýüz öwürmediňiz. Siziň käbirleriňiz howply taglymatlary saklaýarsyňyz.
Tiatira Men siziň ösüşiňizi bilýärin – siz ilkinji eden işiňizden has gowy edýärsiňiz. Siziň işleriňizde, söýgiňizde, imanyňyzda, gullugyňyzda we sabyrlylygyňyzda ösüş gazanýarsyňyz. Siz howply taglymatlara we ahlak kompromisine çydamlysyňyz.
Sardis Men siziň abraýyňyzy bilýärin; adamlar siziň diridiginizi pikir edýärler, ýöne siz däl. Hiç biri berilmeýär. Siziň hakykat bilen meseläňiz bar. Siz diri bolmak abraýyny saklamaga synanyşýarsyňyz, ýöne siz öli.
Filadelfiýa Men siziň gaty güýçli däldigiňizi bilýärin, ýöne siziň uly mümkinçilikleriňiz bar. Siz Meniň sözümi sakladyňyz we Meniň adymdan ýüz öwürmediňiz. Hiç biri berilmeýär.
Laodikeýa Men siziň temperaturanyzy bilýärin. Siz adamyň agzyndan tüýkürip biljek ýyly suw ýaly. Hiç biri berilmeýär. Siziň bütin ýürekdenligiňiz ýok. Siz borçlanyşygyňyzda ýylysyňyz. Siz özüňize göwnüňiz ýetýän, parahat, betbagt, rehimdar, garyp, kör we ýalaňaçsyňyz.
YBADATHANA Syn Öwgü Tankyt
Efes Men siziň agyr zähmetiňizi bilýärin, ýöne siz uzak ýola düşdüňiz. Siz hakykat üçin oýanyk, döz gelýärsiňiz we ýadamaýarsyňyz. Siziň ortodoksiýaňyz öli. Hakykat üçin bolan höwesiňizde siz Maňa bolan rehimdarlygy terk etdiňiz.
Smyrna Men siziň synaglaryňyzy we garyplygyňyzy bilýärin, ýöne siz baýsyňyz. Siz yzarlamalara döz geldiňiz. Hiç biri berilmeýär.
Pergamum Siziň ýaşaýan ýeriňiz imanyňyz üçin duşmançylykly gurşaw – butparaz dünýädäki hristianlar. Siz Meniň adyma wepaly galdyňyz. Siz yzarlamalara garamazdan Maňa bolan imanyňyzdan ýüz öwürmediňiz. Siziň käbirleriňiz howply taglymatlary saklaýarsyňyz.
Tiatira Men siziň ösüşiňizi bilýärin – siz ilkinji eden işiňizden has gowy edýärsiňiz. Siziň işleriňizde, söýgiňizde, imanyňyzda, gullugyňyzda we sabyrlylygyňyzda ösüş gazanýarsyňyz. Siz howply taglymatlara we ahlak kompromisine çydamlysyňyz.
Sardis Men siziň abraýyňyzy bilýärin; adamlar siziň diridiginizi pikir edýärler, ýöne siz däl. Hiç biri berilmeýär. Siziň hakykat bilen meseläňiz bar. Siz diri bolmak abraýyny saklamaga synanyşýarsyňyz, ýöne siz öli.
Filadelfiýa Men siziň gaty güýçli däldigiňizi bilýärin, ýöne siziň uly mümkinçilikleriňiz bar. Siz Meniň sözümi sakladyňyz we Meniň adymdan ýüz öwürmediňiz. Hiç biri berilmeýär.
Laodikeýa Men siziň temperaturanyzy bilýärin. Siz adamyň agzyndan tüýkürip biljek ýyly suw ýaly. Hiç biri berilmeýär. Siziň bütin ýürekdenligiňiz ýok. Siz borçlanyşygyňyzda ýylysyňyz. Siz özüňize göwnüňiz ýetýän, parahat, betbagt, rehimdar, garyp, kör we ýalaňaçsyňyz.
