IŞLEÝÄN IMAN
Biz adamyň Kanunyň işlerinden daşary iman bilen aklanýandygyny tassyklaýarys. – Rimliler 3:28 NASB Şeýle-de bolsa, imanyň işleri ýok bolsa, ol öz-özünden ölüdir. – Ýakup 2:17
Emma işlemeýän, ýöne hudaýsyzlary aklayan Oňa ynanýan adamyň imany dogrulyk hökmünde hasaplanýar. – Rimliler 4:5 Eger bir adam imany bar diýse, ýöne işleri ýok bolsa, ondan näme peýda? Şol iman ony halas edip bilermi? – Ýakup 2:14
Iman bilen aklanyp, Rebbimiz Isa Mesih arkaly Hudaý bilen parahatçylygymyz bar. – Rimliler 5:1 Siz adamyň işler bilen aklanýandygyny, diňe iman bilen däl-de, görýärsiňiz. – Ýakup 2:24 Ruha eýe bolmadyk beden öli bolşy ýaly, işleri bolmadyk iman hem ölüdir. – Ýakup 2:26
Mukaddes Ýazgylaryň ählisinde Ýakup we Pawlusdan has köp biri-birine garşy gelýän iki awtor ýok bolsa gerek. Halas bolmak baradaky esasy taglymat babatda, biri adamyň halas bolmak üçin hiç zat edip bilmeýändigini aýdýan ýaly, beýlekisi bolsa adamyň gowy işleriniň halas bolmakda rol oýnaýandygyny aýdýan ýaly. Bu uly tapawut! Pawlusyň aklanmagyň diňe iman bilen, işlerden daşarydygyny aýtmagy we Ýakubyň aklanmagyň işler bilen iman arkalydygyny aýtmagy, elbetde, çözülmeýän gapma-garşylyk ýaly görünýär. Bu açyk gapma-garşylyk Martin Lýuter üçin Ýakuba Mukaddes Ýazgylaryň kanonynda pes status bermek üçin ýeterlik derejede möhüm boldy. Käbir alymlar Lýuteriň Ýakup baradaky pozisiýasynyň aşa köp aýdylandygyna ynanýarlar, ýöne ol ony «bir gowy sypal hat» diýip atlandyrdy.
Ýöne bu nähili bolup biler? Pawlus hem, Ýakup hem Hudaýdan ylham alandylar, Ol Rimliler we Ýakup kitaplarynyň iň soňky awtorydyr, we Hudaý Öz-özüne garşy gelmeýär. Mukaddes Ýazgylar Mukaddes Ýazgylary düşündirmelidir. Ýakup we Pawlus häzir asmanda öz tapawutlaryny sazlaşdyrýarlarmy? Ýa-da olaryň ýazgylaryny sazlaşdyrmagyň bir ýoly barmy, sebäbi Hudaýyň Sözi bolandyklary üçin olar gapma-garşy bolup bilmezler?
Pawlus we Ýakup näme aýtmaýarlar
Bu Mukaddes Ýazgylary sazlaşdyrmaga başlamak üçin, biz bu ylhamlanan ýazyjylaryň näme aýtmaýandyklaryny, olaryň näme aýdýandyklary bilen deňeşdirip synlamalydyrys. Ýakup gowy işleriň adamy halas edip biljekdigini aýtmaýar, şeýle hem aklanmagyň 50% iman we 50% işler ýaly bir garyndydan gelip çykýandygyny aýtmaýar. Ol diňe işleri bolmadyk imanyň ölüdigini aýdýar. We ol gowy işleriň halas ediji iman bilen hökmany suratda baglanyşyklydygyny görkezýär.
Pawlus islendik imanyň halas edýändigini aýtmaýar, şeýle hem halas ediji imanyň gowy işlere sebäp bolmaýandygyny aýtmaýar! Ol diňe adamyň iman bilen, işler bilen däl-de, aklanýandygyny aýdýar. We ol işleriň halas bolmagyň esasy däldigini görkezýär. Eýýäm biz Ýakubyň we Pawlusyň ýazgylarynyň çaknyşmaýandygyny görýäris. Olar ilki bilen doly gapma-garşy ýaly görünseler-de, olar hakykatdan-da garşylykly beýanatlar däl, şeýle hem olar biri-birine logiki taýdan garşylykly däl. Olaryň her biriniň taglymatlaryny açyk düşündirmek üçin, biz olaryň aýdýan zatlaryny has ýakyndan öwrenmelidiris.
Nokat möhüm
Sorag: Bir wagtda kwadrat we üçburçluk ýaly görünýän zat näme? Çalt ýalňyş jogap: Hiç zat, sebäbi beýle zat mümkin däl. Oýlanyşykly dogry jogap: Piramida, sebäbi gapdaldan, ýer derejesinden seredeniňde, ol üçburçluk ýaly görünýär, ýöne ýokardan, howadan seredeniňde, ol kwadrat ýaly görünýär.
Bu mysal Pawlusyň we Ýakubyň sözlerini has gowy düşündirmäge kömek edýär. Olar halas ediji iman barada ýazanda, biri-birine garşy gelmeýärler, olar diňe imana dürli nukdaýnazardan seredýärler. Pawlus imana ýokardan – hudaýyň nukdaýnazaryndan seredýär. Hudaý adamyň imanynyň hilini netijeleri görmezden bilýär. Hudaý üçin adamyň imanynyň hili gowy işler bilen kesgitlenilmeýär ýa-da olara bagly däl. Ýakup bolsa, imana ýer derejesinden, ynsan nukdaýnazaryndan seredýär. Biz Hudaý ýaly ýüregi görüp bilmeýäris, ýöne imany bar diýýän adamyň durmuşyndaky netijeleri görüp bilýäris. Hakyky iman öz ykrar etmesini gowy işler bilen subut eder. Başgaça aýdylanda, halas ediji imana seredilýän nukdaýnazar imanyň nähili kesgitlenilýändigini kesgitläp biler. Ilki bilen imanyň iki kesgitlemesi garşylykly ýaly görünip biler. Ýöne eger Hudaýyň nukdaýnazaryndan, halas edýän iman işlerden daşary iman bolsa, ynsanyň nukdaýnazaryndan bolsa, şol iman adamlaryň görüp bilýän gowy işlerine sebäp bolsa, onda halas ediji imanyň beýanynda «nukdaýnazar tapawudy» bolmalydyr.
Ybraýym mysal hökmünde
Ýakubyň hem, Pawlusyň hem Ybraýymy mysal hökmünde ulanmagy bu tekstleri sazlaşdyrmak üçin möhümdir. Olaryň argumentiniň bir bölegi hökmünde, iki awtor hem Barlyk 15:6-ny sitat edýärler – «Ybraýym Rebbe ynanýardy, we Ol ony oňa dogrulyk hökmünde hasaplady.» Her bir awtoryň bu Mukaddes Ýazgyny öz argumentinde nähili ulanýandygyny görmek möhümdir. Pawlusyň pikiri, Ybraýymyň sünnet edilmezden (boýun egme işi) we Kanun berilmezden köp öň Hudaý tarapyndan dogry diýlip yglan edilendigidir. Başgaça aýdylanda, Ybraýymyň halas bolmagy üçin eden hiç zady ýokdy. Ol diňe Hudaýa ynanýardy!
Çünki eger Ybraýym işler bilen aklanan bolsa, öwünmäge zady bardy; ýöne Hudaýyň öňünde däl. Çünki Mukaddes Ýazgylar näme diýýär? «Ybraýym Hudaýa ynanýardy, we ol oňa dogrulyk hökmünde hasaplandy» (Rimliler 4:2-3).
Ýakubyň pikiri bolsa, Ybraýymyň imanynyň işleri bilen kämilleşdirilendigidir ýa-da subut edilendigidir.
Ybraýym atamyz ogly Yshagy gurbanlyk sypasynda gurban edende, işler bilen aklanmadykmy? Siz imanyň onuň işleri bilen işleýändigini we işleriň netijesinde imanyň kämilleşendigini görýärsiňiz; we «Ybraýym Hudaýa ynanýardy, we ol oňa dogrulyk hökmünde hasaplandy» diýýän Mukaddes Ýazgy ýerine ýetirildi, we ol Hudaýyň dosty diýlip atlandy (Ýakup 2:21-23).
Ýöne Ýakubyň Ybraýymyň iman işleriniň Hudaýyň Onuň dogrulygyny yglan etmegine sebäp bolandygyny aýtmaýandygyny belläň. Yglan Barlyk 15:6-da, onuň iman işinden, Barlyk 22-de ýazylan Yshagy gurban etmekden takmynan 30 ýyl öň edildi. Şonuň üçin Ýakup «‘Ybraýym Hudaýa ynanýardy, we ol oňa dogrulyk hökmünde hasaplandy’ diýýän Mukaddes Ýazgy ýerine ýetirildi» (Ýakup 2:24) diýýär.
Şeýlelik bilen, Ýakup bilen Pawlusyň arasynda hakykatdan-da gapma-garşylyk ýok. Ybraýymyň işleri möhümdi, sebäbi olaryň ony aklamak üçin özboluşly mertebesi bolandygy üçin däl-de, eýsem olar onuň imanynyň hakykylygyny subut edendikleri üçin. Pawlusyň hem, Ýakubyň hem pikirinde, Ybraýym Hudaýyň nazarynda dogrulyk işleri edilmezden köp öň aklanan.
Pawlusdan has köp
Pawlusyň iman bilen işleriň arasyndaky gatnaşyk barada aýdýan zatlaryny göz öňünde tutanyňyzda, onuň beýleki hatlarynda ýazan zatlaryny ýatda saklaň. Mysal üçin, Galatýalylar 5:6-da ol şeýle ýazdy: «Çünki Isa Mesihde sünnet ýa-da sünnetsizlik hiç zady aňlatmaýar, eýsem söýgi arkaly işleýän iman.» «Söýgi arkaly işleýän iman» Ýakup ýaly seslenýär, şeýle dälmi? Pawlus gowy işlere garşy däldi. Diňe olar nämedigini – halas ediji imanyň subutnamasy, onuň esasy däl-de, görkezilmelidir. Biz Efesliler 2:8-9-y işler bilen halas bolmak baradaky ýalan taglymatlara garşy delil hökmünde dogry sitat edende, Pawlusyň indiki aýatda hem şeýle ýazandygyny ýatdan çykarmaň:
Biz Onuň işidiris, Isa Mesihde gowy işler üçin ýaradylan, olary Hudaý öňünden taýýarlady, şonuň üçin biz olarda ýöremelidiris (Efesliler 2:10).
Pawlus gowy işlere garşy däl! Onuň Rimlilere ýazan traktatynyň maksady, adamyň mertebeli işleriň esasynda aklanyp biljekdigi baradaky islendik pikiri ýok etmekdi. Adamzat Hudaý bilen ýagşylyk gazanmak üçin hiç zat edip bilmez. Biz diňe «merhemet bilen iman arkaly» halas bolýarys.
Ýakupdan has köp
Ýakubyň iman bilen işleriň arasyndaky gatnaşyk barada aýdýan zatlaryny göz öňünde tutanyňyzda, ýatda saklamaly ýene bir möhüm nokat bar. Ýakubyň Ybraýymyň (Ýakup 2:21-23) we Rahabyň (Ýakup 2:25) durmuşyndan mysal hökmünde görkezýän işleri gowy işlerden başga zat. Imandan daşary, bu işler adam öldürmäge synanyşyk (Ybraýym) we dönüklik (Rahab) boldy! Bu işler biziň adatça gowy işler hasaplaýan zatlarymyzdan, mysal üçin öýsüzlere kömek etmek we parahatçylygy öňe sürmekden gaty uzakda. Ybraýymyň we Rahabyň bu «iman işleri» mertebeli gowy işler däldi, sebäbi imandan daşary, olar hakykatdan-da gowy işler hökmünde hiç hili kwalifikasiýa etmezdiler! Şeýlelik bilen, Ýakup Ybraýymyň we Rahabyň işleriniň olaryň imanlaryna goşulandygyny argument etmeýär. Onuň pikiri, Ybraýymyň we Rahabyň işleriniň olaryň imanlarynyň hakykylygyny subut edendigidir – eýýäm bar bolan imanyň netijesi.
Ýakubyň iman we işler baradaky gürrüňini nähili başlaýandygyny bellemek hem gaty möhümdir:
Doganlarym, eger bir adam imany bar diýse, ýöne işleri ýok bolsa, ondan näme peýda? Şol iman ony halas edip bilermi? (Ýakup 2:14).
Başgaça aýdylanda, her kim imany bar diýip biler, ýöne beýle ykrar diňe sözler bolup biler. Beýle iman adamy halas edip bilermi? Jogap güýçli «Ýok!» diýmekdir. Diňe intellektual razylyk berýän iman jynlaryň ynamyndan gowy däl, Ýakup soňra aýdyşy ýaly (Ýakup 2:19). Elbetde, beýle iman halas edip bilmez. Ol ýalan iman. Onda, nähili iman adamy halas edip biler? Ýakup aýdýar, bu boýun egme işleri bilen özüni hakyky görkezýän imandyr. Işleriň özleri aklanmak prosesine gatnaşmaýarlar, ýöne olar aklanmak üçin zerur bolan imanyň görnüşiniň subutnamasydyr. Ýewreýler 11-däki iman gahrymanlary diňe imany bar diýmediler, we olar diňe Hudaý barada kellesinde bir ynamy ýokdy. Olaryň imany ýüreklerini hem, kellesini hem öz içine alýardy we «iman işleri» bilen özüni görkezýärdi. Şol işler olary halas etmedi, ýöne olar öz hakyky we halas ediji imanlarynyň berk subutnamasyny berdiler.
Wagyz etmek üçin çemeleşme
Pawlusyň we Ýakubyň iman/işler meselesine dürli çemeleşmeleri häzirki wagtda käbir adamlara wagyz etmek we maslahat bermek üçin gowy ýoldur. Jennete öz ýollaryny gazanmalydygyny ýa-da jennet üçin ýeterlik gowy däldigini pikir edýänler üçin, biz Rimliler kitabynyň hakykatyny paýlaşyp bileris, ýagny halas bolmak işlerden daşarydyr. Beýleki tarapdan, eger käbir erkin ýaşaýan adamlar ýaş wagtynda wagyz kampaniýasynda «öňe çykandyklary» ýa-da «ellerini galdyrandyklary» ýa-da «karta gol çekendikleri» üçin jennete barýandyklaryny pikir etseler, biz olara Ýakup kitabynyň hakykatyny paýlaşmalydyrys. Boýun egmeýän durmuşda özüni görkezmeýän iman sorag astyna alynmalydyr, sebäbi işlerden daşary iman hakyky däl, eýsem ölüdir.
Şeýlelik bilen, Pawlus bilen Ýakup biri-birine garşy gelmeýärler. Ylhamlanan ýazyjylar hökmünde, olaryň sözleri sazlaşykly bolmalydyr, we biz olaryň sazlaşýandygyny gördük. Aklanmak işler bilen däl-de, diňe iman bilen! Ýöne aklanmak ýeke bolan iman bilen däl. Halas ediji iman öli, akylly, işjeň däl iman däldir. Hakyky halas ediji iman boýun egme işleriniň durmuşyna sebäp bolýan imandyr! Halas ediji iman işleýän imandyr.
