Aýratynlyk 4– Aprel 2023 –Grace & Truth žurnaly
“Ýakubyň soňky sözleri”
Ýakup özüniňömrüniň ahyryna ýakynlaşandygyny bilende, Ýusuby çagyryp, elini butunyň aşagyna goýmagyny haýyş etdi, bu bolsa atasynyň islegini ýerine ýetirmäge isleginiň nyşanydy (Gel. 47:29). Ýakup Kanaanda – Wada edilen ýerde jaýlanjakdygyna ynanmak isledi. Hudaý Ybraýymyň nesline şol ýeri bermäge kasam edipdi (15:4-7), Yshaga (26:1-3) we Ýakuba (28:11-13) tassyklapdy. Ýusup kasam edip, atasyny Kanaanda jaýlamaga razy boldy. Ýakup, Ysraýyl hem diýilýän, soňra düşegiň başujynda sežde etdi (47:31). Hudaýyň bu garry çagasynyň, kynçylyklar bilen geçen uzak ömründen soň, şöhratly Rebbiň öňünde pespällik bilen sežde edýändigini görmek nähili gowy!
Ysraýylyň Ýusup we onuň ogullary üçin patasy
Biraz soň Ýusuba atasynyň syrkawlandygy habar berildi, şonuň üçin ol iki ogluny, Manasse we Efraimi, ony görmäge getirdi. Ýakup düşekde oturyp, Ýusup bilen Hudaýyň Kanaanda oňa ilkinji gezek görünmegi barada gürleşdi, şonda Hudaý Ýakuba Öz aýratyn patasyny berip, ony köp halka öwürmegi we şol ýeri onuň nesillerine ebedi miras edip bermegi wada etdi (28:11-15, 48:3-4). Şonuň üçin Ýakup ýer ýüzündäki başga hiç bir ýere gyzyklanmady. Ol gökde bolsa-da we ýer ýüzündäki mirasdan paýy bolmasa-da, öz nesilleri barada çuňňur aladalanýardy.
Ýakup Ýusubyň iki ogluny, Efraim we Manasse, öz ogullary hasaplady, ýöne olaryň dogluş tertibinde däl (5-nji aýat, 41:51-52). Bu Ýakubyň garrylyk döwrüniň bir islegi däldi. Şol wagt Ýakubyň 12 ogly bardy, bu dolandyryş taýdan dolulygyň takyk sanydy.
Näme üçin ol Ýusuba taýpalaryň arasynda goşmaça orun bermeli, olary öz iki oglunyň ady bilen atlandyrmaly? Munda Hudaýyň akyldarlygy bardy, çünki soňra biz Lewiniň taýpalaryň arasynda aýratyn miras almadygyny görýäris (San. 1:47-53), sebäbi ol çadyrda we ähli taýpalaryň arasynda Hudaýa gulluk etmek üçin aýrylypdy. Şeýlelik bilen, On Iki Taýpanyň her birine Kanaan ýerinde öz aýratyn mirasy berildi, Lewiler bolsa taýpalaryň arasynda ýaýradyldy. Ýusubyň soňraky ogullary Efraim ýa-da Manasse bilen baglanyşykly hasaplanardy (Gel. 48:6).
7-nji aýat Ýakubyň söýgüli aýaly Rahiliň ölümi barada aýdan ýeke-täk sözüdir. Onuň ýüregine nähili täsir edendigi barada giňişleýin durulmaýar, ýöne onuň ýady hakykydy. Bu wagt Ýakubyň gözleri kör bolupdy. Ol Efraim we Manasseni tanamady (8-10-njy aýatlar), ýöne Ýusup olary ýakynlaşdyranda, Ýakup olary öpdi we gujaklady. Ýakubyň patasyny almak üçin Manasse Ýakubyň sag eline, Efraim bolsa çep eline getirildi (13-nji aýat). Ýöne Ýakup ellerini çatyşdyryp (14-nji aýat), kiçi ogluna uly patany berdi.
15-16-njy aýatlar onuň Ýusuba pata berendigini, soňra atalary Ybraýym we Yshagyň Hudaýynyň patasyny Efraim we Manasse ikisine-de dileg edendigini, Hudaýyň ony ömrüniň dowamynda iýmitlendiren Biri hökmünde gürleýändigini aýdýar. Olary öz ogullary hasaplamagy bilen yzygiderli bolup, olaryň üstünde öz adyny, şeýle hem Ybraýym we Yshagyň atlaryny goýmagyny isledi – bu Hudaýyň şol maşgala beren patasynyň dowamlylygyny nygtady. Şeýle hem, ol: “Goý, olar ýer ýüzüniň ortasynda köp halka öwrülsinler” diýdi (KJV). Bu açyk-aýdyň ýer ýüzündäki pata, gök bilen hiç hili baglanyşygy ýok.
Ýakup näme edýändigini gowy bilýärdi. Ilkinji doglan oglanyň esasy hormata eýe bolmalydygyny pikir etmek tebigy, ýöne Hudaý köplenç şeýle zatlary tersine öwürýär. Adam ýaradylyşda ilkinji doglan oglanyň ornuny eýeledi, ýöne Mesih ilkinji doglan oglanyň ähli hukuklaryna eýe bolmak ornuny dogry aldy (Kol. 1:15-16).
Munuň başga bir möhüm aýratynlygy bu doganlaryň atlarynyň manysynda aýdyň görünýär. Manasse, ilkinji doglan, “unutmak” diýmegi aňladýar, Efraim bolsa “miweli” diýmegi aňladýar. Ýusup Müsürde miweli bolandygy üçin atasynyň öýüniň tebigy patasyny unutdy. Unutmak negatiw; miwelilik pozitiw, we pozitiw ilkinji orny eýelemelidir. Ýakup Manasseniň uly boljakdygyny, ýöne Efraimiň ondan has uly boljakdygyny aýtdy (19-njy aýat). Iki-de pata aldy (20-nji aýat).
Ýakup soňra öz ölüminden sypaýyçylyk bilen gürledi, Ýusuba Hudaýyň onuň bilen boljakdygyny we ony ýene-de Wada edilen ýere getirmekligini tassyklady. Bu Ýusuba şahsy (diňe onuň süňkleri üçin) däl-de, Ýusubyň maşgalasyna degişlidi. Ol Ýusuba ýene-de doganlarynyňkydan iki esse köp paý berendigini ýatlatdy. Ejir çeken Ýusup, başdan geçiren kynçylyklary üçin gowy sylaglanardy.
Ýakubyň On Iki Taýpa Baradaky Pygamberligi
Köp şowsuzlyklar we kynçylyklar bilen geçen ömürden soň, Ýakubyň soňky günleri aýdyň görünýär. Onuň Hudaýyň ýollary baradaky düşünjesi has aýdyň boldy. Ol ähli ogullaryny çagyryp, olara geljeklerini aýtmak üçin, bu olaryň şahsy tejribelerinden has uzaklara ýetjekdi (Gel. 49:1). We, her bir taýpa öz häsiýetini öz başyndan aldy.
Ruben (Gel. 49:3-4).Ruben Ýakubyň güýjüni we kuwwatyny, mertebesi we güýji boýunça öňdebaryjydygyny görkezdi. Ýöne öz-özüni terbiýelemekdäki uly şowsuzlygy sebäpli, ol ilkinji doglan oglanyň ähli hukuklaryny ýitirdi. Ol adamyň tenindäki öwünjeň güýjüni aňladýar, bu bolsa ahyrsoňy gaty gowşaklyga öwrülýär. Rubeniň taýpasy Ysraýylyň Kanaan ýerine ilkinji gezek millet hökmünde gelmegini, ýöne gaty tiz teniň bozulmagy bilen şol ýere bolan ähli hukuklaryny ýitirmegini aňladýar. Ruben Ýakubyň emlägini hapalan ýaly (35:22; 1 Tar. 5:1), Ysraýyl hem millet hökmünde Hudaýyň emlägini hapalady. Bu ähli döwürlerde tebigy ynsanlygyň taryhydyr. Ten deňiz suwy ýaly durnuksyz we gözegçiliksizdir.
Şimeon we Lewi (Gel. 49:5-7).Bu iki dogan bilelikde, zalymlykda we zorlukda birleşen hasaplanýar. Olaryň barada hiç hili oňat zat aýdylmaýar, we Ýakup olaryň gazaply gaharynda eden ganhorluklary bilen hiç hili baglanyşykda bolmak islemändi (34:25-26). Soňra pygamberlik hökümi çykaryldy: “Men olary Ýakupda bölüp, Ysraýylda dargadaryn” (49:7). Olaryň erbetlikdäki birligi taýpalaryň arasynda-da bölünişige sebäp bolardy.
Ýakubyň bu ýerdäki sözleri Ysraýylyň kazylar döwründen Dawudyň döwrüne çenli ýagdaýynyň pygamberligidir. Ýeşua tarapyndan ýerde ornaşdyrylandan soň, millet ýaşaýan Hudaýdan aýrylyşmaga başlady, ähliumumy ylalaşyk bilen, butparazlyga we ahlaksyzlyga berildi. Hudaý olary birnäçe gezek halas etse-de, olar şol pes derejä gaýdyp geldiler. Saul patyşa bolanda, Ysraýylyň ýagdaýy gowulaşmady. Saul ganhorlukda, hatda Hudaýyň ruhanylaryny öldürmekde (1 Sam. 22:11-19) we Dawudy öldürmegi meýilleşdirmekde günäkärdi. Bu şertlerde halk hemişe agzalalykda, bölünip we dargap ýaşaýardy.
Ýahuda (Gel. 49:8-12).Ýahuda baradaky pygamberlik Şimeon we Lewi baradaky pygamberlikden uly tapawutlanýar, çünki ähli zat oňat. Ýahuda gaty agyr ýalňyşlykda günäkär bolsa-da, onuň çuňňur toba etmegi Hudaýyň ony uly patalamagyna mümkinçilik berdi (44:18-34). Onuň doganlary ony öwerdiler (Ýahuda “öwgü” diýmegi aňladýar). Ol duşmanlaryny boýun egdirerdi. Atasynyň çagalary onuň ygtyýaryna boýun egjekdiler. Ol ýolbarsa, ýyrtyjylaryň patyşasyna meňzedilýär, öz ýeňişleriniň oljasyndan iýmitlenýär. Patyşalyk ygtyýarynyň hasasy Şiloh, Reb Isa gelýänçä Ýahudanyň elinden gitmezdi. Şiloha, halkyň boýun egmegi degişli bolardy.
11-nji aýat bolsa, Onuň Ysraýyldaky dindar adamlar bilen özüni tanatmagynyň pespällik häsiýetini ýakyndan baglanyşdyrýar. Patyşanyň eşege däl-de, ata münmegine garaşylýardy, ýöne Reb Isanyň Iýerusalime eşege münüp geljekdigi pygamberlik edildi (Zakar. 9:9), we Injiller bu wakanyň taryhyny berýär (Mat. 21:1-9; Mar. 11:1-10; Luk. 19:35-38). Ýöne “üzüm” we “üzüm gany”, olaryň içinde Ol eşiklerini ýuwdy (Gel. 49:11), Reb Isanyň Golgotadaky meýletin gurbanlygynyň nusgasydyr. “Onuň gözleri… şerapdan gyzyl” (12-nji aýat) Ylham 1:14-däki “Onuň gözleri ot ýaly” sözlerine garşylykdyr, şol ýerde Ol dogrulykda höküm edýän hökmünde görkezilýär. Gelip çykyş 49:12-de Ol merhemetde görünýär, çünki Onuň dişleri “süýt ýaly ak” Hudaýyň Sözüniň ýumşak iýmitini aňladýar. Bu Onuň agzyndan çykýan ýiti gylyja (Ylham 1:16) garşylykdyr, bu Hudaýyň Sözüniň elhenç hökümde bolmagyny aňladýar.
Ýahuda neslinden bolan Dawut Hudaýyň ýüregine laýyk adamdy (Res. iş. 13:22), sebäbi ol öz günäsini boýun aldy we höküm etdi. Ol Mesih, Ysraýylyň Patyşasy, nusgasydy, we bu pygamberlik şonuň üçin Mesihiň merhemetde gelmegi we Onuň gurbanlygy döwrüne çenli dowam edýär. Ten babatda, Ýahuda doganlary Şimeon we Lewi ýalydy. Onuň pygamberliginiň oňat bolmagy olardan gowy bolandygy üçin däl. Olaryň taryhy Ysraýylyň kanun astynda heläk bolmagyny aňladýar. Ýahuda, toba etmek bilen, Hudaýyň günä jogabynyň nusgasydyr – Reb Isanyň gelmegi we gurbanlygy.
Zebulun (Gel. 49:13).Zebulun Leanyň altynjy ogludy, we nämedir bir sebäpden ol Issahardan, onuň bäşinji oglundan öň agzalýar. Ol deňiz kenarynda ýaşardy, bu Ysraýylyň Mesihden ýüz öwürmeginden bäri milletleriň arasynda dargan döwrüni görkezýär. Deňiz milletleriň nusgasydyr, we “gämiler üçin port” bolmak Ysraýylyň milletler bilen söwdasyny aňladýar.
Issahar (Gel. 49:14-15).Issahar iki ýüküň arasynda ýatan eşek hökmünde suratlandyrylýar, gul bolmaga razy bolýar. Şeýlelik bilen, Ysraýyl milletler bilen garyşanda, olara gulluk etmegiň ýerine, olaryň hakyky guly boldy. Bu ýagdaý “milletleriň döwürleri” (Luk. 21:24) dowamynda dowam edýär, uly muşakgat gelýänçä üýtgemeýär.
Dan (Gel. 49:16-18).Dan Rahiliň hyzmatkäri Bilhanyň ilkinji ogludy. “Dan öz halkyny Ysraýylyň taýpalarynyň biri hökmünde höküm eder” (16-njy aýat). Pygamberlik taýdan bu bizi Ysraýylda öz-özüni dolandyrmagyň täzeden başlanýan döwrüne getirýär. Käbir derejede bu 1948-nji ýyldan bäri hakykat boldy. Ýöne “Dan ýolda ýylan, ýolda zäherli ýylan bolar, atyň topugyny çakar, şonda onuň çapyksuwary yzyna gaçar” (17-nji aýat) diýlip goşulýar. Bu aýratynlykda muşakgat döwrüne degişlidir, şonda şeýtanyň işjeňligi Ysraýylda Antimesihiň tekepbir, aldawçy hökümdarlygynda elhenç derejä ýetýär. Bu aýaty Ylham 7 bilen deňeşdirenimizde, Antimesihiň Dan taýpasyndan gelmegi ähtimal görünýär, çünki Ylham 7-de Dan 144,000-den aýrylyp goýulýar. Ýakup bu ýerde: “Men Seniň halas edişiňe garaşdym, Eý Reb” (Gel. 49:18) diýip goşup biler. Dan Ylham 7-de möhürlenen 144,000-den ýok bolsa-da, ol müňýyllyk patasynyň içinde öz ornuny eýelär, çünki ol öz halkyny Ysraýylyň taýpalarynyň biri hökmünde höküm etjekdigi açyk-aýdyň yglan edilýär.REB” (Gel. 49:18). Dan Ylham 7-de möhürlenen 144,000-den ýok bolsa-da, ol müňýyllyk patasynyň içinde öz ornuny eýelär, çünki ol öz halkyny Ysraýylyň taýpalarynyň biri hökmünde höküm etjekdigi açyk-aýdyň yglan edilýär.
Gad (Gel. 49:19).Gad Zilpanyň, Leanyň hyzmatkäri, ilkinji ogludy. Onuň ady “goşun” diýmegi aňladýar, we bu at pygamberlikde ulanylýar, goşun – duşman milletleriň goşunlary – Gady (Ysraýyly aňladýar) aýaklarynyň astynda basarlar. Bu muşakgat döwründe ýerine ýetiriler, ýöne Gad ahyrsoňy goşuny ýeňer. Hudaý Ysraýyla Reb Isanyň üsti bilen ýeňiş berer.
Aşer (Gel. 49:20).Aşer Zilpanyň ikinji ogludy, onuň ady “bagtly” diýmegi aňladýar. Onuň baradaky pygamberlik, Hudaýyň Ysraýyl milleti üçin, hatda “patyşalyk tagamlary” hem, olar müňýyllykda öz ýerlerine gaýtarylanda, nähili baý üpjünçilik etjekdigini aňladýar. Olaryň mahrumlyk we weýrançylyk ýyllaryna nähili ajaýyp garşylyk!
Naftali (Gel. 49:21).Naftali Bilhanyň ikinji ogludy we bu ýerde “goýberilen keýik; ol gowy sözler aýdýar” diýlip atlandyrylýar. Bu Ysraýylyň geljek patyşalykdaky patasynyň başga bir tarapyny suratlandyrýar. Asyrlar boýy gulçulykda saklanandan soň, ol açyk meýdanda goýberilen keýik ýaly bolar, hiç haçan mümkin bolandygyny unudan azatlygyndan lezzet alar. Bu azatlyk onuň dodaklaryna owadan sözleri getirer. Agyr näletleriň ýerine, onuň agzy Rebbe öwgü we şükür bilen dolar.
Häzirki wagtda Kilisede biz eýýäm şeýle tejribe bilen patalanýarys: “Ol ýokary göterilende, ýesirligi ýesir etdi we adamlara sowgatlar berdi” (Efes. 4:8). Reb Isanyň ajaýyp ölümi we direlişi imanlylary ýesirlikden azat etdi. Şol azatlygy beýan etmek üçin bize Hudaýdan owadan sözleri aýtmak üçin sowgatlar berildi, bu sözler diňe Reb Isa ölüp direlenden soň aýdylyp bilnerdi.
Ýusup (Gel. 49:22-26).Rahiliň iki ogly iň soňky serediş üçin galdyryldy, ýöne olar hakykatda ähmiýeti boýunça ilkinjidir, çünki olar ikisi-de Reb Isanyň nusgasydyr. Ýusup Mesihiň müňýyllykda Ysraýyl we milletler üçin ähli patasyny üpjün etjek Biri hökmünde gürleýär. Ol guýynyň ýanyndaky miweli şahadyr, Hudaýyň Sözüniň guýusyndan täzelenme alýar. Onuň şahalary Ysraýyl bilen milletleriň arasyndaky aýralyk diwarynyň üstünden geçip, milletleriň patasyna ýaýraýar.
Duşmanyň Rebbe garşy goýup biljek iň güýçli garşylygy Onuň miweliligine päsgel bermedi. Ýusup köp kynçylyklarynda Hudaý üçin berk durdy, we bu ýagdaýda ol Mesih üçin ajaýyp nusgady, Mesih Ýusupdan has köp ejir çekdi – Onuň elleri Ýakubyň güýçli Hudaýynyň elleri bilen güýçlendirildi. Bu nusgalyk häsiýeti has doly beýan etmek üçin, 24-nji aýatda: “Şol ýerden Çopan, Ysraýylyň Daşy” diýilýär. Çopan hökmünde, Mesih wepaly, mähirli aladanyň mysalydyr. Daş bolmak bilen, Ol ähli patasynyň berk esasydyr.
25-26-njy aýatlar Ählihudaýyň patasynyň Reb Isanyň üstünde giňden ýaýran dolulygyny görkezýär. Gökdäki patalar bar, bu bolsa, gowşak bolsa-da, Onuň gökdäki toparynyň boljakdygyny aňladýar, hakykatda häzirki wagtda-da bar. Biz “Mesihde gökdäki ähli ruhy patalar bilen patalanan” (Efes. 1:3). “Aşakdaky çuňlugyň patalary” (Gel. 49:25) Ysraýylyň Mesihi arkaly milletleriň patasyny aňladýar. Gökler Ysraýylyň üstündäki zady, we “çuňluk” aşaky ýerdäki zady aňladýar, milletler dogry ýerde bolarlar.
Ysraýyl babatda, Reb oňa “emzikleriň we göwşüň patalaryny: Seniň ataň patalary meniň atalarymyň patalaryndan ebedi depeleriň iň çetki çägine çenli agdyklyk etdi” (Gel. 49:26) paýlaşar. Emzikler iýmitlenmäni, göwüş bolsa miweliligi aňladýar, bu ýeriň bol hasyl berjekdigini görkezýär. Ysraýylyň Mesihdäki patasynyň Ýakubyň atalarynyň patalaryndan giňden ýer ýüzündäki pata bilen agdyklyk etjekdigini görkezýär. Bu Mesih bilen baglanyşykly uly patanyň üç sferasyny tamamlaýar: gökler, çuňluk we ýer depeleri.
Ähli zat Ýusubyň başynda, doganlaryndan aýrylan, Mesihiň nusgasy bolan we ejir çekenden soň patalanan adamda. Şonuň üçin, geljek günlerde ähli pata, doly ret edilmegi we haçdaky kemsidiji we masgara ediji ölümi başdan geçiren, ýöne ölülerden direldilen we ähli göklerden ýokary göterilen Bire bagly bolup görünjekdir.
Benýamin (Gel. 49:27).Ýusupdan tapawutlylykda, Benýamine diňe bir gysga aýat bagyşlanýar. Ol Mesihi hem aňladýar, ejir çeken hökmünde däl-de, Hudaýyň sag eliniň Adamy hökmünde. Benýamin “sag eliniň ogly” diýmegi aňladýar. Ol, möjek ýaly, duşmanlarynyň ýüregine gorky salar, hudaýyň ygtyýaryna garşy çykýanlaryň ählisini kämil dogrulykda höküm eder. Bu muşakgat döwrüniň hökümlerinde we uly ak tagtda görünjekdir, şol ýerde ahyrsoňy her bir duşman Onuň aýaklarynyň astyna doly goýlar. Ol “oljany” hem alar we ony imanlylaryň arasynda paýlaşar. Başgaça aýdylanda, erbetlik ahyrsoňy öz adalatly hökümini alandygy üçin Onuň we imanlylaryň üçin pata netijeleri bolar.
28-nji aýat Ysraýylyň her bir taýpasynyň ölüminden gysga wagt öň patasynyň temasyny jemleýär. Şimeon we Lewi patalanan ýaly görünmese-de (5-7-nji aýatlar), olaryň günäsiniň dogruçyl açylyşy, eger olar ony öz-özüni höküm etmek ruhunda kabul etseler, öz-özünden bir patadyr.
Ýakubyň ölümi
Ýakup, ahyryna çenli ähli duýgularyny doly saklap, ogullaryna özüni atalary Ybraýym we Yshak bilen Makpela gowagynda, Ybraýymyň Hititli Efrondan satyn alan ýerinde jaýlamagy tabşyrdy (23:16-20). Ýakup öz atalary ýaly Hudaýyň direliş güýjüne ynanýandygyny görkezýärdi. Ol Ybraýym we Sara, Yshak we Rebeka we Lea şol ýerde jaýlanandygyny agzady. Şeýle hem, ol ogullaryna gowagyň we meýdanyň Het çagalaryndan satyn alnandygyny ýatlatdy, bu bolsa “gorky” diýmegi aňladýar. Halas bolmadyklar gorky çagalarydyr, “ölüm gorkusy bilen ömürboýy gulçulyga tabyn bolanlar” (Ýew. 2:15).
Ýakubyň bu wagt Hudaýyň Ruhy tarapyndan ýolbaşçylyk edilendiginiň subutnamasy ajaýyp. Ähli zat sypaýyçylyk bilen, her bir zerur zat kämil wagtda ýerine ýetirilip, tertipli görünýär. Onuň ölümi ähli zadyň garaşylýan netijesidi.
Leslie M. Grant tarapyndan (Gelip çykyş kitaby barada teswirlerBiblecentre.org saýtyndan uýgunlaşdyrylan).