Maşgala– Dekabr 2016 –Merhemet we Hakykat Žurnaly
Maşgala Düşünmezliklerini Çözmek/ 5-nji bölüm
Çaga Terbiýesinde Düşünmezlik
Çagalary terbiýelemekde iki sany umumy zat bar:
Çaga terbiýesinde meseleler ýüze çykýar, bu bolsa düşünişmezliklere getirýär weEne-atalar öz ene-atalarynda gören zatlaryny gaýtalamaga meýilli.
Çaga terbiýesi kyn, ýöne peýdaly iş. Şonuň üçin, biz ene-atalar Hudaýyň prinsiplerini açyk we dogruçyl aragatnaşyk bilen saklasak, çagalarymyz adatça biziň mysallarymyzy yzarlamaga has höwesli bolarlar.
Bular kyn döwürler, we köp ene-atalar çagalaryny terbiýelemekde çynlakaý düşünişmezlikleri başdan geçirýärler. Adamlar çagalaryň özüni alyp barşy üçin enäni günäkärlemäge meýilli, ene bolsa kakany işde uzak sagatlar sarp edendigi üçin günäkärleýär. Käwagt aýal çagalara seretmek, şol sanda iýmitlendirmek, hajathana öwretmek, agşamlyk naharyny taýýarlamak, arassalamak we olary ýatmaga taýýarlamak ýaly agyr, ýa-da kyn we ýadadyjy işden ýaňa gaty ýadaýar. Ýöne kaka köplenç enäniň agyr işini kiçeldýär we ony öwmek ýerine tankytlaýar. Şeýlelik bilen, köp eneler emosional goldawdan mahrum bolup, çaga terbiýesi bilen göreşýärler.
Çaga adatça iki eli ýumrukly dogulýar, bu bolsa ygtyýarlyga, öz islegine we boýun egmezlige bolan islegi aňladyp biler. Çagalar ulaldygyça, ene-atalar bilen olaryň arasynda isleg babatda yzygiderli göreş bolýar. Şonuň üçin irki terbiýe we tälim möhümdir. Ejem hemişe şeýle diýerdi: “Sen ýaş ösümligi egip bilersiň, ýöne agajy egip bilmersiň.” Maşgalalar bilen işlemekde hünärmen, doktor Jeýms Dobson, şeýle netije çykardy: “Özüne ynamly, garaşsyz çaganyň ene-atalaryna berip biljek iň möhüm maslahatym, onuň islegini irki ýyllarda şekillendirip başlamagyň ähmiýeti barada.”1
Ene-ata ygtyýarlygy, düzgün-nyzam we açyk çäkler
Ene-ata ygtyýarlygy babatda ýygy-ýygydan düşünişmezlikler ýüze çykýar. Käwagt çagalar ene-atalarynyň ygtyýarlygyna garşy çykanda ene-atalar kynçylyk çekýärler, we rollar we düzgün-nyzam babatda bulaşyklyk bolup biler. Kaka ýolbaşçylyk roluny öz üstüne alyp bilmez, we ene kakanyň düzgün-nyzam usullarynda we netijelerinde roluny gowşadyp biler. Kaka gaty gaty bolup biler, ene bolsa çagalary terbiýelemekde gaty ýumşak bolup biler. Şonuň üçin çaga ene bilen has ýakyn gatnaşyk gurup biler we oňa sypaýyçylyk bilen jogap berip biler: “Hawa, eje.” Beýleki tarapdan, şol bir çaga kaka tarapyndan çagyrylanda gaharly ses bilen jogap berip biler: “Näme isleýärsiň?” Şonuň üçin ene-atalaryň düzgün-nyzam çäreleri barada ylalaşmagy möhümdir, şeýlelik bilen söýgüli düzgün-nyzam deň derejede ulanylýar we ygtyýarlyk ykrar edilýär.
Ene-atalar käwagt çagalary üçin açyk çäkler bellemekde we yzygiderliligi saklamakda kynçylyk çekýärler. Kaka ýa-da ene çaga kadalary bozsa, jezalandyryljakdygyny duýduryp biler. Ýöne köplenç maşgala kadalary, ýa-da standartlary kesgitlenilmeýär ýa-da anyklanmaýar, we çaga adalatsyz jezalandyrylýar ýa-da ene-atalar tarapyndan aýdylan netijeler yzarlanmaýar. Ene-atalar çaga gygyryp bilerler, ýöne düşünişmezlik çözülmän galýar we çaga ene-atalaryň çäkleri bellemekdäki yzygiderliligi sebäpli boýun egmezligini dowam etdirýär. Şeýlelik bilen, ene-atalar çäkleri açyk bellemeli we berjaý etmekde yzygiderli bolmaly, şeýlelik bilen çaga ene-atalaryň näme isleýändigini bilýär we düşünýär. Çaga şonda ene-atasynyň aýdanlarynyň hakykatdygyny hem biler.
Ene-atalaryň ikisi hem öýden daşarda işlänlerinde, düzgün-nyzam käwagt pes ähmiýete eýe bolýar. Işleýän kaka we ene köplenç işden gaty ýadaýarlar, hatda çaga tarapyndan bozgak hereketler görkezilende hem köplenç ünsden düşürilýär. Olar düzgün-nyzamyň has köp biynjalyklyk we günä döretjekdigini duýýarlar. Äri aýalyna çagalary bilen öýde bolmalydygyny aýdyp biler; aýaly bolsa ärine maşgalanyň käbir maliýe ýüklerini çekmäge kömek etmek isleýändigini aýdyp biler. Şonuň üçin, ene-atalaryň ikisi hem çagalaryndan uzakda bolandyklary we olar bilen az wagt geçirendikleri üçin olara gaty köp öwezini dolmaga we ýumşak bolmaga synanyşyp bilerler. Gowy düzgün-nyzamçagalar bilen wagt geçirmegi talap edýär, we ondan gaça durmagyň aňsat ýoly ýok.
Işleýän ene öz günä duýgulary sebäpli çagalary üçin çäkler bellemekde köplenç kynçylyk çekýär. Ol olar bilen gaty az wagt geçirýär, şonuň üçin jezadan gaça durmak bilen mümkin boldugyça parahatçylygy saklamaga synanyşýar. Ýöne asudalygy saklamak üçin düzgün-nyzamdan gaça durmak, durmuşda soňra has uly bulaşyklyga getirýär. Şonuň üçin, çagalarynyň ýaramaz hereketlerine üns bermeýän işleýän eneler köplenç, hakykatda, negatiw hereketleri güýçlendirýärler.
Ene-atalar düzgün-nyzamyň dürli usullaryny ulanýarlar. Käbirleri çagalarynyň düzgün-nyzamsyz ulalmagyna ýönekeýje rugsat bermelidigine ynanýarlar. Beýlekiler ýaramaz hereketlere üns bermeli däl, ýöne gowy hereketleri sylaglamaly diýip hasaplaýarlar. Birnäçe ene-atalar Injil prinsiplerine, şol sanda zerur bolanda urmak ýaly, eýerilmelidigine ynanýarlar. Çagalaryny terbiýelemekden gorkýan köp ene-atalar bar, sebäbi olar çaga zorlugynda aýyplanmagy mümkin diýip pikir edýärler. Şonuň üçin, çagalaryň öz ýaşaýyş durmuşyny we ygtyýarly adamlara bolan garaýşyny ösdürmegine rugsat bermek tendensiýasy artýar.
Köp ene-atalar Injiliň görkezmelerine eýermek bilen çaga terbiýesiniň häzirki zaman filosofiýasynyň arasyndaky düşünişmezlik bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Daş-töweregiňize serediň; häzirki zaman usullary şowsuzlykdyr. Injiliň görkezmeleri jogapdyr! Mundan başga-da, ene-atalar diňe bir düzgünleri bellemeli däl, eýsem çagalary üçin dogry hereketde görelde ýa-da nusga bolmaly. Injilde görkezilen açyk görkezmeler çaga terbiýesi we düşünişmezlikleri çözmek üçin iň gowy standartlardyr. “Çagany gitmeli ýolunda terbiýele, we ol garry bolanda ondan aýrylmaz” (Sül. tym. 22:6NKJV). Terbiýe, görkezme, Hudaýa ýakymly mysallar, söýgi we yzygiderli Mesihçi durmuşy bilen ýüze çykýan yzygiderli işdir.
Irki ösüş ýyllarynda düzgün-nyzamyň ýoklugy, soňky ýyllarda ene-atalara hormatsyzlyk, zorluk, pitne we manipulatiw hereketlere sebäp bolup biler. “Taýak we käýinç paýhas berýär, ýöne özbaşdak goýlan çaga enesine utanç getirýär” (29:15). Düzgün-nyzamyň hemişe çaga bolan söýgi bilen dolandyrylmalydygyny, gahary ýa-da lapykeçligi çykarmagyň serişdesi däldigini bellemek möhümdir.
Çaga terbiýesi, maşgala gatnaşyklarynyň gowulaşmagyny ýa-da sagdyn galmagyny islesek, ýüzbe-ýüz bolmaly bir kynçylykdyr. Şeýle döwürlerde Injil düzgün-nyzam çärelerini ýerine ýetirmek üçin batyrlyk, wagt, tagalla we söýgi gerek. Men doktor Dobson bilen doly ylalaşýaryn, ol şeýle diýdi: “Fiziki jeza, näme edýändigini düşünmäge ýeterlik ýaşda bolan çaganyň bilkastdan, maksatly, bilgeşleýin boýun egmezlik pursatlary üçin aýratyn saklanýar.”2
Gysgaça aýdylanda, çaga terbiýesindäki bulaşyklyk we düşünişmezlikler şular arkaly çözülip bilner:
BELLIKLER
1. Jeýms Dobson,Güýçli islegli çaga,(Illinoýs: Tyndale, 1978), 24.
2. Jeýms Dobson,Çaga terbiýesi gorkaklar üçin däl,(Tehas: Word, 1987), 92.
Emmanuel V. Jon tarapyndan, “Maşgala düşünişmezliklerini çözmek – Bozulmalary we aýrylyşmalary nädip öňüni almaly” atly eserden uýgunlaşdyrylan, neşir edenOvercomer Press,Owosso, MI; 1993.