PYGAMBERLIKDE YZAYYL
Yzaýylň iki geljekki ybadathanasy
Häzirki wagtda Iýerusalimiň Ybadathana dagynda, birinji we ikinji ýewreý ybadathanasynyň ýerleşýän ýerinde ybadathana ýok. Onuň ýerine, Gaýanyň gümmezi we Al-Aksa metjidi, iki musulman mukaddes ýeri durýar. Şeýle-de bolsa, ýewreýler Ybadathana dagyny dünýäniň iň mukaddes ýeri hasaplaýarlar. Bu ýeriň syýasy partlaýjy we Ýakyn Gündogar parahatçylygy üçin islendik formulanyň bir bölegi bolmagy geň däl!
Injile görä, dagda ýene bir ybadathana durar. Emma nähili we haçan boljakdygy entek belli däl. Injil pygamberlikleriniň “janköýerleri” munuň nähili bolup biljekdigi barada dürli ssenarileri teklip etdiler – ýer titremelerinden başlap, partlaýjylara we Ybadathana dagynyň platformasynyň ýykylmagyna çenli!
Käbir gowy niýetli mesihçiler geljekki ybadathana baradaky Injil pygamberliklerini ruhy taýdan düşündirmeli diýip hasaplaýarlar, olaryň Kilise ýa-da aýratyn mesihçä degişlidigini aýdýarlar. Hakykatdan-da, Kilise, Mesihň bedeni hökmünde, Mukaddes Ruhyň ruhy ybadathanasydygyny açyk görkezýär. We her bir iman edýän adamyň bedeniniň hormatlanmalydygyny we arassa saklanmalydygyny öwredýär, sebäbi ol hem Mukaddes Ruhyň ybadathanasydyr. Emma bu Täze Testament hakykatlary Iýerusalimde geljekki hakyky ybadathana baradaky Injil pygamberliklerini üýtgetmeýär.
Geljekki ybadathana meselesi, Injiliň Ybadathana dagynda iki ybadathananyň durmalydygyny öwredýändigini bilsek has çylşyrymly bolýar – Azap Ybadathanasy, soňra Müňýyllyk Ybadathanasy.
Azap Ybadathanasy
Isa Öz Zeýtun dagyndaky nutugynda Azap Ybadathanasyna salgylandy: “Daniýel pygamber arkaly aýdylan ‘weýrançylygyň ýigrenji’ mukaddes ýerde duranyny göreniňizde ... onda Ýahudada bolanlar daglara gaçsynlar” (Mat. 24:15-16 NASB). Elbetde, Daniýeliň pygamberlik edişi ýaly, bu haramlygyň bolmagy üçin hakyky ybadathana bolmaly. Bu pygamberlik öňki ybadathanada eýýäm ýerine ýetirildimi?
Hakykatdan-da, Daniýeliň pygamberliginden soň ybadathananyň haramlanmagy boldy, Siriýaly Antiýoh IV Ýahuda çozanda (b.e. öň 175-164 ýyl). Ol gündelik gurbanlaryň bes edilmelidigini yglan etdi we ybadathananyň mukaddes ýerinde grek hudaýy Zeýusyň heýkelini dikip, “weýrançylygyň ýigrenjini” döretdi. Daniýel bu taryhy wakalary pygamberlik etdi (). Aýratyn belläň: “Ondan güýçler dörär, ybadathana galasyny haramlar we yzygiderli gurbanlygy ýok eder. We olar weýrançylygyň ýigrenjini dikelderler” (). Emma Daniýel 11-nji pygamberliginiň bu ýerine ýetirilişi Isa Öz Zeýtun dagyndaky nutugyny bermezden has öň boldy, onda Ol “weýrançylygyň ýigrenjiniň” entek geljekdedigini görkezdi.
Emma Antiýoh IV tarapyndan haramlanmak Daniýeliň pygamberlik eden ýeke-täk “weýrançylygyň ýigrenji” däldi, çünki 12:9-11-de biz soňky döwürlerde başga birini okaýarys: “Git, Daniýel, çünki bu sözler soňky döwre çenli gizlin we möhürlenen.” Öz Zeýtun dagyndaky nutugynda, Rebbimiz bu geljekki “weýrançylyk” barada gürleýändigi açyk. Pawlus hem geljekki “kanunsyzlyk adamy” barada ýazanda ony göz öňünde tutdy, ol “Hudaýyň ybadathanasynda oturyp, özüni Hudaý hökmünde görkezer” (2 Sel. 2:34).
Rimiň 70-nji ýylda ybadathanany haramlamagy we ýok etmegi b.e. Rebbimiziň Zeýtun dagyndaky nutugyndan we hatda Pawlusyň ýazgylaryndan soň boldy. Bu Daniýel 12-nji haramlanmak pygamberliginiň ýerine ýetirilişidimi? Rim goşunlary Iýerusalimi basyp alanda we Beýik Hirodyň guran ybadathanasyny ýykanda pygamberlik edilen “soňky döwürler” ýerine ýetirildimi? Iýerusalimiň 70-nji ýylda ýok edilmegi b.e. bu pygamberligiň bölekleýin ýerine ýetirilişi boldy, Lukaň Zeýtun dagyndaky nutugy baradaky hasabaty açyk görkezýär: “Emma Iýerusalimi goşunlar bilen gurşalandygyny göreniňizde, onuň weýrançylygynyň golaýdygyny bilň ... we olar gylyçdan ýykylar, we ähli milletlere ýesir edilip äkidiler; we Iýerusalim milletler döwri dolýança milletler tarapyndan aýak astyna alnar” ().
Iýerusalimiň 70-nji ýylda ýykylmagyndan bäri “milletler döwrüniň” dowam edýändigi b.e. Zeýtun dagyndaky pygamberligiň bölekleýin ýerine ýetirilişiniň bolandygyny görkezýär. Şeýle-de bolsa, bu pygamberligiň doly ýerine ýetirilişi Rebbimiziň gaýdyp gelmegine çenli boljak wakalara garaşýar, Zeýtun dagyndaky nutugyň we Daniýel 12-nji kontekstleri açyk görkezýär. Matta 24-de Reb ol günleriň azabynyň dünýä taryhyndaky islendik kynçylyk döwründen has ýowuz boljakdygyny aýtdy (Mat. 24:21).
Rimiň 70-nji ýyldaky basyp almagy b.e. uly kynçylyk döwri boldy, ýöne taryhdaky iň erbet betbagtçylyk däldi. Mundan başga-da, Isa Özüniň gaýdyp gelmegi barada “ol günleriň azabyndan derrew soň” (Mat. 24:29) gürledi. Şeýlelikde, Rebbimiziň -de göz öňünde tutan ybadathanasy, weýrançylygyň ýigrenjiniň dikeldiljek ýeri, rimliler tarapyndan ýykylyp bilmezdi. Geljekde hakyky ybadathana gurlar, ol geljekki Azap döwründe erbet güýçler tarapyndan basylyp alnar.
Azap Ybadathanasynyň biziň ömrümizde guruljakdygy entek belli däl. Häzirki wagtda Yzaýyldaky toparlar Çykyş kitabyndaky görkezmelere laýyklykda ybadathana esbaplaryny we ruhany eşiklerini taýýarlamak bilen geljekki ybadathana garaşýarlar. Bu tagallalaryň Azap Ybadathanasynyň gurluşyna nähili laýyk gelýändigi belli däl, we Äht sandygynyň tapyljakdygy entek näbelli. Emma pygamberlik edilen Mukaddes Ýazgylar uly Azap döwri üçin işleýän ybadathananyň bolmagyny açyk talap edýär.
Müňýyllyk Ybadathanasy
-de şöhratly geljekki ybadathananyň jikme-jik görnüşi bar. Ezekiýele onuň takyk ölçegleri berildi (Ezek. 40-42), we ol Rebbimiziň şöhratynyň bu ybadathana gaýdyp geljekdigini öňünden gördi (Ezek. 43). Ezekiýele ruhanylaryň we lewilileriň we bu geljekki Ybadathanadaky ybadat tertibiniň jikme-jiklikleri berildi (Ezek. 43-46). Oňa geljekki ybadathananyň daşyndaky meýdanyň ýerleşişi görkezildi (Ezek. 45). We onuň görnüşi Iýerusalimdäki geljekki topografiki üýtgeşmeler we Yzaýylň 12 taýpasy bilen ähli ýurduň syýasy täzeden gurulmagy bilen tamamlanýar.
Eger biz düşündirişiň gowy ýörelgelerini ulanýan bolsak, onda Ezekiýeliň görnüşindäki ybadathananyň geljekde gurulmalydygy netijesine gelmeli. Onuň birinji ýewreý ybadathanasynyň ýykylmagy baradaky görnüşi hakykatdan-da ýerine ýetirilendigi üçin (Ezek. 7-12), onuň geljekki ybadathana baradaky görnüşiniň hakykatdan-da – köp jikme-jikliklerine çenli! – ýerine ýetiriljekdigini çaklamak makul. We şeýle köp jikme-jiklikler bar welin, bu geljekki ybadathanany Kilisä ruhy salgylanma hökmünde düşündirmek kyn. Hudaý näme üçin Mukaddes Ruhyň ybadathanasy hökmünde Kilisä degişli bolmadyk şeýle köp jikme-jiklikleri goşardy? Has yzygiderli düşündiriş Ezekiýeliň ybadathanasynyň hakykydygyny we Rebbimiziň ýerdäki hakyky Patyşalygy üçin guruljakdygyny görkezýär. -a görä, bu Patyşalyk 1000 ýyl dowam eder, we Ezekiýeliň görnüşindäki ybadathana ylahy hökümetiň merkezi bolup hyzmat eder.
Bu Müňýyllyk Ybadathanasy Azap Ybadathanasy bilen bir umumy ýerde gurlar, ýöne onuň şol bir ybadathana däldigini görkezýän alamatlar bar. Birinjiden, Reb gaýdyp gelende Iýerusalimde topografiki we geologiki üýtgeşmeler bolar. Zeýtun dagynyň bölünip, uly jülge emele getirjekdigini görkezýär. Şeýle-de, Ezekiýel 47 Iýerusalimdäki ybadathana meýdanyndan Gündogara Öli deňze we Günbatara Ortaýer deňzine yzygiderli täze ýerasty suwuň akjakdygyny görkezýär.
Mukaddes Ýazgylar bu “ýer-hereketlendiriji” wakalaryň Azap Ybadathanasyny ýok etjekdigini aýtmaýar, ýöne olar muny etmäge ukyplydyr. Mundan başga-da, Müňýyllyk Ybadathanasynyň ölçegleri şeýle uludyr welin, ol topografiki we geologiki üýtgeşmeler bolandan soň gurulmaly ýaly görünýär. Şonuň üçin, geljekki Müňýyllyk Ybadathanasy geljekki Azap Ybadathanasyndan tapawutly bolmaly.
-däki messianik pasajda – geljekki Mesihň geljekki ybadathanany şahsyýetleýin gurjakdygyny öwrenýäris. Zakarýanyň pygamberligindäki bu geljekki hakyky ybadathana Müňýyllyk Ybadathanasy bolar, Mesihň ýerdäki 1000 ýyllyk hökümdarlygy üçin gurlar. Bu pygamberlik häzirki Kilisä salgylanma hökmünde düşündirilmemeli. Zakarýanyň döwürdeşleri muny Mesihň Öz ýerdäki Patyşalygyna hökümdarlyk etjek hakyky ybadathananyň wadasy hökmünde düşündiler – bäsdeşliksiz!
Zakarýanyň pygamberligi Mesihň birinji gelmeginde ýerine ýetirilmedi, sebäbi Patyşa we Onuň Patyşalygy ret edildi. Ol nesil Rebbe boýun bolmady. Emma Mesihň ikinji gelmeginde “uzakdan” () ýewreýleriň dindar galan bölegi bolar, olar dünýäniň dürli ýerlerinden gelip, Isany özleriniň Mesihi we Halasgäri hökmünde tanarlar we garşylarlar. Bu galan bölek -daky “ähli Yzaýyl”dyr: “Şeýlelikde ähli Yzaýyl halas ediler, ýazylany ýaly, ‘Halas ediji Siýondan geler, we Ýakupdan hudaýsyzlygy aýyrar.’” Bu ýewreý iman edýänler Müňýyllyk Ybadathanasyny gurmakda millet iman edýänler bilen birleşerler. Zakarýanyň pygamberligi Nebukadnezar tarapyndan ýykylyp, ybadathanany täzeden gurýan öz döwrüniň ýewreýlerine nähili ruhlandyryjy bolardy. Olaryň täzeden gurlan ybadathanasy Süleýmanyň Ybadathanasynyň şöhratyna garanyňda köp däldi, ýöne ol Mesihň iň ýokary hökümdarlyk etjek şöhratly geljekki Ybadathanasynyň gurluşynyň öňünden habar berýärdi!
Gurbanlar meselesi
Käbir mesihçiler Ezekiýeliň ybadathana görnüşiniň hakyky düşündirişi bilen kynçylyk çekýärler, sebäbi ol haýwan gurbanlarynyň täzeden dikeldilmegini aňladýar (Ezek. 43-46). Hakyky gurbanlar bilen hakyky ybadathana -e garşy gelmezmidi? Ilkibaşda, bu hakyky ybadathana üçin ýeňip bolmajak teologiki we hermenevtiki päsgelçilik ýaly görünýär. Şeýle-de bolsa, Ýewreýler 10 geljekde haýwan gurbanlarynyň hiç haçan bolup bilmejekdigini aýtmaýar. Argument şeýle: haýwan gurbanlary hiç haçan günäni aýryp bilmezdi! Köne Testamentdaky haýwan gurbanlary Hudaýyň Guzusynyň gurbanlygyny pygamberlik bilen görkezýärdi. Eger haýwan gurbanlygy müňýyllyk patyşalygy döwründe täzeden dikeldilse, bu gurbanlar eýýäm amala aşan halas bolmagy ýatlardylar. Olar Köne Testament gurbanlary ýaly günäleri aýyrmazdylar, ýöne olar iman edýänlere we iman etmeýänlere günäden halas bolmagyň bahasyny ýatlardylar.
Müňýyllyk patyşalygy döwründe Kilise we Köne Testament keramatlylary Mesih bilen hökümdarlyk ederler, ýöne ýerde günäkär tebigatly adamlar hem ýaşarlar. Käbirleri iman edýänler bolar, ýöne käbirleri iman etmeýänler bolar. Azapdan çykyp, Müňýyllyga girýän her bir adam iman edýän bolar, ýöne patyşalygyň 1000 ýylynda doglanlaryň hemmesi iman edýän bolmaz. Günä bolandygy üçin, Reb Müňýyllyk döwründe “demir taýak bilen hökümdarlyk eder” (Ylh. 2:27; 12:5; 19:15). We iman etmeýänler bolandygy üçin, Şeýtan köp adamy aldar we Müňýyllygyň ahyrynda olary pitnada ýolbaşçylyk eder (Ylh. 20:7-9). Rebbimiziň bu ýere Patyşa hökmünde hökümdarlyk etmegi günäni ýok etmez, we adamlara günäniň mukaddes Hudaýa garşy agyr jenaýatdygy ýatlanylmaly bolar. Hatda şöhratly müňýyllyk patyşalygynda hem halas bolmagyň uly bahasyny unutmak meýli bolup biler. Kilise Rebbimiziň Agşam naharyny Onuň haçdaky gymmatly gurbanlygyny ýatlamak üçin belleýär – ýöne ol diňe “Ol gelýänçä” (1 Kor. 11:26) amala aşyrylar. Müňýyllyk döwründäki haýwan gurbanlary Kalgaryny hökman ýatlardylar. “Gurbanlyk üçin äkidilen guzy” halas bolmagyň bahasynyň ýatdan çykmajak ýatlatmasydyr!
Soňky Agşam naharynda Pasxa naharynda, Isa “Hudaýyň patyşalygynda ýerine ýetirilýänçä ony indi hiç haçan iýmerin” diýdi (). Müňýyllyk döwründe, Pasxa we gurbanlyklary öz içine alýan beýleki baýramçylyklaryň bellenilmegi täze äht astyndaky dikeldilen Yzaýyl üçin manylydyr (Ýerem. 31:31-34). Şonda Yzaýyl, şeýle hem Patyşalygyň halas bolan milletleri, Köne Testament gurbanlarynyň ruhy manysyny görüp bilerler. Müňýyllyk Ybadathanasy we täzeden dikeldilen gurbanlyk ulgamy Isany Yzaýylň Mesihi we dünýäniň Halasgäri hökmünde üns merkezine çeker. Ol gün, Yzaýyl, Hudaýyň ilki niýet edişi ýaly, milletlere yşyk bolar. Ebedi ýagdaýda ybadathana ýa-da gurbanlar bolmaz, sebäbi “nälet” täsirleri ýok ediler (Ylh. 21:22; 22:3), ýöne müňýyllyk patyşalygy günäsyz ebedi ýagdaýdan öň gelýär. Müňýyllyk döwründe, halas bolanlar, ýewreýler we milletler, Rebbe ybadat etmek üçin Iýerusalime gelip, Onuň bilen gatnaşyk saklarlar ().
Pygamberlik edilen Mukaddes Ýazgylar geljekde iki ybadathananyň boljakdygyny görkezýär. Hoşea 3:4-5 Yzaýylň “gurbansyz ... ýa-da butlarsyz” galjakdygyny “soňky günlere” çenli aýdýar. Ol soňky günlerde, olar uzakda bolmadyk bolmagy mümkin, Azap Ybadathanasy gurlar, onda butparazlyk we “weýrançylygyň ýigrenji” bolar. Emma soň Reb gaýdyp geler we Öz Patyşalygy üçin ýerde Müňýyllyk Ybadathanasyny gurar. Şonda, ähli dünýä bu geljekki ybadathana we onuň täze äht astyndaky dikeldilen Yzaýyldaky funksiýasy arkaly Rebbimiziň mukaddesligini we merhemetini takdyr eder.
Deýwid Reýd tarapyndan