Hiç haçan uly, täsirli bir awtoulaga seredip, ony şäherde sürmegiň nähili boljakdygy barada oýlandyňyzmy? Alty ýyl mundan ozal, durmuşym gaty erbet bolup görünende, bir gowy dostum maňa «Hristian teologiýamy synag sürmek üçin wagt geldi» diýdi.
Men Birleşen Patyşalykda we Sudanda 25 ýyl Injil mugallymy bolup işledim. Hudaýy öwrenmegim we Injili gündelik durmuşa ornaşdyrmagym hemişe gowy «görünýärdi». Gündelik durmuşyň ýokary we aşak, esasanam aşak taraplarynda indi nähili «ýaşar»? 2001-nji ýylda meniň gaty gowy saglygym ýitdi. Soňky alty ýylda ynanýan zatlarym – we öň wagyz eden zatlarym – gaty synagdan geçirildi.
Men Eýýup kitabyny birnäçe gezek okadym. Men Hudaýyň huzurynda, köplenç fiziki agyry bilen, ony oýlanmak üçin sagatlar sarp etdim. Men Hudaýyň durmuşym bilen edýän işlerinden lapykeç bolandygymy boýun alýaryn. Men Hudaýyň maňa çagyran zatlaryny edip bilmezligimden gaharlandym. Emma, häzirki faktlar, Afrika paýtagtynda gyzykly bir ybadathanada ruhany bolmagyň ýerine, men hemişe hassahanalarda lukmanlar bilen wagt geçirýärin.
Men Eýýup kitabynyň esasan Hudaý barada bolandygyny bildim. Men öz azabymyň – agyrym, betbagtlygym we ýitgim – esasan Hudaý barada bolandygyny öwrendim. Meniň rehimdar gökdäki Atam Oňa ynanan durmuşym bilen näme edýär? Injilimizdäki iň köne kitap Atamyň baý, Hudaýdan gorkýan, Eýýup atly bir şeýh bilen iş salyşýandygyny görkezýär. Ol biziň üçin iki esasy ulanylyşy ýüze çykarýar: Biz näme üçin Hudaýa sežde edýäris, we Hudaý biziň pikir edýän zadymyzy etmedik wagtynda şol sežde näme bolýar?
Eýýup 1 we 2-nji baplarda hemişe pitneçi Şeýtan Hudaýyň sözlerine we işlerine garşy çykýar. Ol Eýýubyň Hudaýdan gorkmagynyň sebäplerine garşy çykýar. Ol Eýýubyň dogruçyl ahlagyna şübhelenýär. Hudaýyň ýalňyşdygyny subut etmäge synanyşyp, Şeýtan Eýýubyň baýlygyny we saglygyny aýyrýar. 3-37-nji baplarda dört adam Eýýup bilen onuň agyr azaby barada gürleşýärler. 38-41-nji baplarda Hudaýyň Özi gürleýär. 42-nji bap hemmeleriň durmuşyndaky netijeleri beýan edýär. Men soňky ýyllarda Hudaý bilen we bu kitapda azap barada öwrenen on iki zadymy size hödürleýärin.
1. Azap gögüň maksatlary üçindir. (Eýýup 1:6-8; 2:1-3)
Biziň Hudaýymyz ähli zady dolandyrýar! Bize Hudaýyň huzurynda gögüň geňeş ýygnaklarynyň birine bir pursat seretmäge rugsat berilýär. Biz hatda perişdeleriň we ruh-janlaryň hem biziň beýik ýaradyjy Hudaýymyza doly jogapkärdigini bilýäris. Eýýup bularyň hiç birini bilmese-de (biziň bilşimizçe), wakada soňra bolan ähli zat Hudaýyň bu geňeşde başlan pikir alyşmasy sebäpli boldy.
Biz azaby görenimizde ýa-da başdan geçirenimizde, Hudaýyň bize görünmeýän maksatlary bolup biljekdigini ýatda saklamak gowudyr. Soramaly gowy sorag: «Munuň bolmagy üçin gökde näme bolýar?»
2. Mynasyp bolmadyk azap bar. (Eýýup 1:1-3,5,8,22; 2:3)
Azap dini däp-dessurlar ýa-da maddy baýlyk bilen öňüni alynmaýar. Hudaýyň adamlary ýa-da gymmat saýýan zatlarymyzy goramagy hiç hili pul bilen satyn alnyp bilinmez. Ruhany hökmünde, Eýýup maşgalasyny yzygiderli Hudaýa hödürleýärdi. Hudaýly endikler hemişe möhümdir. Emma Hudaýyň gözünde dogry bolmak hiç bir adamy (ýa-da olaryň doga edýänlerini) azapdan goramaz. Eger biz dogry bolsak, bu dünýäde hökman ösüş gazanarys diýip ynanmak ýalňyşdyr.
3. Azap hakykatdanam agyrýar! (Eýýup 2:12-13)
Hudaý ynsanlary ýaradan wagtynda, ýaradan zadyna razy boldy (Gelip çykyş 1:31). Hudaý biziň fiziki we emosional agyry duýup biljekdigimizi bilýärdi, ýöne Ol öz ýaradanynyň gowy netijelerine razy boldy.
Eýýup mal-garasyny ogrylara we ýyldyrym çakmasyna ýitirdi. Ol uly ýaşly çagalaryny harasat habubyna (güýçli çägeli tupan) ýitirdi. Baýlyk we saglyk bilen bereketlenen adam ikisinden hem mahrum boldy. Bu ony içinden gaty agyrtdy. Daşyndan, onuň ýokançly derisi hem gaty agyrýardy. Onuň azaby başgalara görünýärdi.
Eýýubyň aýaly gaty gaharlandy, lapykeç boldy we gahary geldi. Söýgüli adamyň azap çekýändigini görmek we ony öňüni alyp bilmezlik gaty kyn. Ol Eýýuby Hudaýyň gözünde ýalňyşdygyny bilýän zadyny etmäge çagyrdy (Eýýup 2:9; 1:5). Olar biri-birine garşy çykdylar, bu olaryň agyrysyny artdyrdy.
Eýýubyň agysy onuň çuň agyrysyny we ruhunyň ajysyny görkezýär (Eýýup 3:1-3). Onuň ýagdaýy umytsyz görünýärdi (Eýýup 14:13). Azap Eýýuba ýalňyzlyk getirdi, hatda «dostlary» onuň bilen bolsa-da (Eýýup 19:13-21). Bu onuň üçin gaty kyn boldy. Ýöne biz onuň henizem bereketlenendigini we hakykatdanam Hudaý tarapyndan ulanylýandygyny bilýäris.
4. Azap Hudaýyň gözegçiligindedir. (Eýýup 1:12; 2:6)
Hudaý ähli iň ýokary güýje eýedir. Hudaý Eýýubyň ähli zadyny Şeýtanyň eline berdi, ýöne Ol Şeýtanyň edip biljek zatlaryna çäk goýdy. Reb şonça rugsat berdi, ýöne ondan köp däl. Şeýtana ilki Eýýuba fiziki taýdan zyýan bermek gadagan edildi. Soňra ol diňe ony ýaşatmaly boldy.
Hudaý hökümdardyr. Hudaý islendik wagt azaby duruzmak üçin gatyşyp bilerdi. Ol gatyşmazlygy saýlan wagtynda, bu has ýokary maksat sebäplidir. Reb Isa Özüni haçdan halas etmek üçin perişdeleri çagyrmakdan ýüz öwürdi, sebäbi Ol öz fiziki saglygyndan has köp zat üçin ýaşady we öldi (Matta 4:5-7; 27:41-43).
5. Azap Hudaýyň elinden gelýär. (Eýýup 1:21; 2:10; 19:6,21; 42:8)
Çozuş toparlary, ýyldyrym we ýel Şeýtanyň işidi, Hudaý oňa rugsat berdi. Ahyrky netijede olar Rebden geldi. Hudaý Şeýtana şeýle diýdi: «Sen Meni oňa garşy öjükdirdiň» (Eýýup 2:3 niv). Şeýtan Hudaýyň eli boldy (Eýýup 2:5-6). Eýýup muny bildi (Eýýup 6:4; 12:9; 13:21; 16:7; 19:21; 23:2; 27:2; 30:11). Gürrüňçi muny tassyklady (Eýýup 42:11).
Şeýtan Eýýuba uran wagtynda, şeýh Hudaýyň elini duýdy. Petrus we şägirtler ahyrky netijede Reb Isanyň elhenç haça çüýlenmeginde Hudaýyň elini bildiler (Resullaryň Işleri 2:22-23,32). Pawlus öz gowşak gulluk taýýarlygy döwründe Hudaýyň sowgadyny bildi (2 Korinfliler 12:7-10).
Azabyň Şeýtandan gelýändigini we Hudaýdan gelmeýändigini aýtmak hiç kime teselli bermeýär. Bu Şeýtanyň dünýäni dolandyrmaga başlandygyny aňladýar: Hudaý indi ony saklap bilmeýär!
Men Hudaýyň durmuşymyň her bir günini meniň üçin we töweregimdäki ähli zatlar üçin dolandyrýandygyna ynanmagy öwrendim, hatda azap çekýärkäm hem (Zebur 139:16). Hudaý gizlin işleýär – şonuň üçin men Onuň näme edýändigini hemişe bilemok. Men Hudaýyň adamlary synagdan geçirýändigini bilýärin. Men Hudaýyň mukaddes, akyldar, söýgüli we kämil ukyplydygyny bilýärin. Hudaýyň berýän agyrysy gyrgyç lukmanynyň agyrysy, gynamak guralynyňky däl. Reb Isa şeýle diýdi: «Bütin bedeniňiziň dowzaha atylmagyndan, bedeniňiziň bir bölegini ýitirmegiňiz has gowudyr» (Matta 5:29,30).
6. Azap Hudaýy näme üçin söýýändigimizi açýar. (Eýýup 1:9-11)
Hudaý Eýýubyň içki maksatlaryny Şeýtana görkezmek isledi. Olar Hudaýyň adamy hökmünde daşky görnüşine gabat gelýärdimi? Şeýtan sorady: «Eger Eýýup ondan hiç zat almasa, saňa sežde edermi?» (Eýýup 1:9 gnb). Biz azap çekenimizde içimizdäki zat köplenç daşymyzda görünýär. Adatça bize iň ýakyn adamlar iň gowy görnüşi alýarlar. Biz diňe barlyga çenli azalanymyzda hakykatdanam nämedigimizi görkezýäris. Biz Hudaýa näme alýandygymyz üçin hyzmat edýärismi – «mugt-tüwi hristianlary» ýa-da «gowy-iş hristianlary» ýa-da «howpsuz-öý hristianlary» hökmünde – ýa-da biz Oňa diňe Kimdigi üçin hyzmat edýärismi?
Öz-özüne hyzmat edýän sežde hakykatdanam sežde däl; ol butparazlykdyr. Ol birinji we ikinji tabşyryklary bozýar (Çykyş 20:2-4). Hudaý içki bitewüligiň yzygiderli dogry hereketleri öndürýändigini bilýär. Azap hristiany arassa däl maksatlardan arassalaýar. Eýýup synagdan birnäçe gezek geçdi (Eýýup 1:22; 2:3; 2:10). Mesih biziň ýeke-täk hazynamyz bolanda, ölmek doly gazançdyr (Filipililer 1:21).
7. Azap sežde bilen kabul edilip bilner. (Eýýup 1:20; 2:10)
Hudaýyň aladaly ylahy güýjüne ynanmak fatalizm däldir. Durmuşymyzda näme bolsa-da, bilkastdan iman bilen Hudaýy durmuşymyzyň her bir böleginde Hudaý bolmaga rugsat berip bileris. Biz «Rebbiň ady şöhratlansyn» diýip jar edip bileris, sebäbi Ol henizem mynasypdyr! (Eýýup 1:21). Biz bilmeýän ähli zatlarymyz üçin bilýän Hudaýymyza ynanyp bileris. Eýýup bu durmuşdan soňky durmuşa seredip bildi: «Ol meni öldürse-de, men Oňa ynanaryn» (Eýýup 13:15 KJV). Näme üçin? Sebäbi ol şeýle diýip bildi: «Men Halasgärimiň ýaşaýandygyny bilýärin» (Eýýup 19:25-27). Ahyrky netijede, azap diňe bu durmuş üçindir: «Ol meni synagdan geçiren wagtynda, men altyn ýaly çykaryn» (Eýýup 23:10). Azap ynamlarymyzy ýitirmän garşy alnyp bilner. Biz Hudaý bilen dogruçyl gürrüňdeşlige, hatda jedele hem girip bileris (Eýýup 13:20-22; 23:3-5; 40:3-5). Ýöne ýatda saklaň, Ol hemişe dogry!
8. Azap dogruçyl adamlar tarapyndan ýalňyş düşünilýär. (Eýýup 42:7-9)
Kitabyň soňy Hudaýyň Eýýubyň «teselli berijilerinden» täsirlenmändigini aýdýar. Olaryň teologiýasy arassa we tertipli bolup bilerdi, hiç hili boşluklar we kadadan çykmalary ýokdy, sebäbi bu «teselli berijiler» azap çekýänler däldi!
Biz dokuz baby iki gysga beýan bilen jemläp bileris: Elifaz (Eýýup 4:7-9,17) we Bildad (Eýýup 8:3-4) azabyň günä üçin jeza bolandygyny öňe sürdüler; we Sofar (Eýýup 11:4-5) Eýýubyň Hudaýyň öňünde dogry bolup bilmejekdigini we muny teklip etmek bilen buýsanç görkezendigini aýtdy. Üçüsi hem Eýýubyň toba etmegini we dikeldilmegini islediler. Diňe Eýýup öz azaby üçin has çuň sebäbiň bardygyny oýlandy. Eýýubyň dostlaryna we ýagdaýyna bolan artýan gahary olaryň gaýtalanýan jedellerine beren jogaplarynda ýüze çykdy. Ol Elihunyň iň bolmanda käbir soraglaryna jogap bermäge synanyşandygyna begenen bolmagy mümkin (Eýýup 32-37). Toba hemişe jogap däl. Dürli mümkinçilikler öwrenilmelidir. Hristianlar Rebbiň ýumşak, ýöne berk elinden hem gowy, hem erbet wakalary kabul etmegiň merhemetini öwrenmelidirler (Eýýup 1:20-21; 42:1-6).
9. Azap Hudaýyň beýikligini we rehimdarlygyny görkezýär. (Eýýup 38-41)
Inter-Varsity Press Illustrated Bible Dictionary-a görä, Eýýup kitaby «azap meselesine jogap bermek üçin däl-de, eýsem şeýle beýik Hudaýy jar etmek üçin niýetlenendir, şonuň üçin jogap gerek däl, sebäbi ol berilse, çäkli aňdan ýokary çykar». Hudaý hemişe Özüniň hatyrasyna edýär (Işaýa 46:9-10; 48:10-11). Eýýup Hudaýa sežde etdi, sebäbi Hudaý Hudaýdy. Hudaý näme bolsa-da sežde etmäge mynasypdy. Hudaý ony günäkär öz-özüne merkezleşmekden halas etdi we oňa Hudaýa merkezleşen garaýyşa kömek etdi. Hudaý Eýýuby munuň üçin öwdi (Eýýup 1:20-22; 2:3,10; 42:7).
Günäsizleriň näme üçin azap çekýändigine ýa-da Hudaýyň gatyşmagy näçe wagt alyp biljekdigine jogap berilmedi. Onuň ýerine, Hudaýyň öz häsiýetine we hereketlerine üns berilýär. Eýýubyň soraglaryna anyk jogap berilmedi, ýöne indi munuň ähmiýeti ýok ýaly görünýärdi. Eýýup Hudaýyň Özüne täzeden üns berdi. Hudaýyň güýji sorag astyna alnyp bilinmez, Onuň akyldarlygy düşündirilip bilinmez. Hudaý hemişe «rahat» däl. Dünýä biziň arassa we tertipli ortodoksiýamyzyň rugsat berýäninden has çylşyrymly. Biziň ynsan bilmezligimiz Hudaýyň akyl ýetirip bolmaýan ýagşylygyny düşündirip bilmez (Eýýup 40:2-3).
10. Azap Hudaýyň gürlemek üçin mümkinçiligidir. (Eýýup 38-41)
Eýýup Hudaýyň gürlemegini isledi, ýöne ol hakykatdanam muňa garaşýan ýaly görünmedi (Eýýup 31:35). Tupan içinden Hudaý Özüniň täsirli görnüşini gürledi. Ol muny laýyk hasap eden wagtynda – Öz wagtynda gürledi. Ýaradylan tertip we Ony nähili döredendigi barada gürlemek bilen, Hudaý şeýle diýýän ýaly boldy: «Eýýup, men henizem gözegçilikde we näme edýändigimi bilýärin. Bu, meniň hyzmatkärim, bilmeli zadyň. Sen bu dünýäni dolandyrmak barada hiç zat bilmeýärsiň. Maňa ynamyňy sakla. Men seni hiç haçan ýalňyz goýmaryn.» Hakyky sežde edýänleriň ýürekleri Hudaýa berk gönükdirilendir.
11. Azap biziň çydamlylygymyzy ösdürýär. (Ýakup 5:10-11)
Hudaý rehimdarlyk we merhemet dolydyr. Azap Eýýubyň imanini çäklerine çenli uzatsa-da, ol ähli zada garamazdan Hudaýa ýapyşdy. Eýýup Hudaýyň barlygyny hemişe duýmady, ýöne Ol Oňa oňyn ynanýardy. Ol Hudaýyny görmek we ondan lezzet almak üçin bedeniniň gerek däldigini bilýärdi (Eýýup 19:25-27).
Käwagt Hudaýyň töweregimize goýan goragy türme ýaly görünip biler (Eýýup 1:9-10; 3:23). Eýýubyň Hudaýdan gorkusy onuň ösýän akyldarlygynyň çeşmesidi (Eýýup 1:1,8-9; 2:3). Myrat edilmedik agyry, düşündirilmedik bolsa-da, Hudaýyň elinden kabul edilip bilner. Öz pikirlerimizi we duýgularymyzy dogry dolandyrmak üçin biz Hudaýyň hakykatdanam kimdigine doly üns bermelidiris. Eýýup ýüregindäki we ynsabyndaky altynyň jübüsindäki altyndan has gymmatlydygyny bilýärdi (Eýýup 23:10).
12. Azap bizi Isanyň haçyna gönükdirýär.
Hudaý hakykatdanam ýeke-täk günäsiz Adam boldy. Isa hökmünde, Ol ýaradan bütin dünýä üçin günä jezasyndan ejir çekdi. Görünmeýän Hudaýyň keşbi Golgota haçynda görünýär (Işaýa 53:10; Koloseliler 1:15). Ol biziň ýerimize ölmek bilen bize akyl ýetirip bolmaýan söýgini görkezdi (Rimliler 5:8). «We ähli merhemet Hudaýy, sizi Mesihde Öz ebedi şöhratyna çagyran, siz birneme azap çekeniňizden soň, Özüňiz sizi dikelder we sizi güýçli, berk we durnukly eder. Oňa ebedi we ebedi güýç bolsun. Amin» (1 Petrus 5:10-11).
GOŞMAÇA SALGY ÜÇIN
- Atkinson, Deýwid; Eýýubyň Habary (Leýçester, Inter-Varsity Press) 1991.
- Eş, Kristofer; Tupan Içinden (Leýçester, Inter-Varsity Press) 2004.
- Dodd, Debbi; Ýönekeýleşdirilen Iňlis Dilindäki Teologiki Termleriň Sözlügi (Uiton, EMIS) 2003.
- Earekson Tada, Joni; Hudaý Aglanda (Grand Rapids, Zondervan) 1997.
- Injil Kitaby (Berkhamsted, Lion) 1973.
- Suratly Injil Sözlügi: 2-nji Bölek (Leýçester, Inter-Varsity Press) 1998.
- Lýuis, K.S.; Agyry Meselesi (London, Kollinz Fontana) 1940.
- Paýper, Jon; Eýýubyň Betbagtlygy we Hudaýyň Merhemeti (Uiton, Krossweý Kitaplar) 2002.
- Zuk, Roý B. redaktor; Köne Ähtiniň Injil Teologiýasy (Çikago, Mudi Press) 1991.
