SORAG:
Käbir hristianlar özlerine «ýewangelist» diýýärler, beýlekiler bolsa «fundamentalist» diýýärler? Bu iki termin näme aňladýar?
JOGAP:
Meniň stolumda duran doly Random House Sözlügi iki söz üçin hem birnäçe kesgitleme berýär. Bu soraga gönüden-göni degişli bolanlar şular:
Fundamentalizm –
20-nji asyryň başynda modernizme garşylyk hökmünde dörän Amerikan protestantizmindäki hereket bolup, Mukaddes Kitabyň diňe iman we ahlak meselelerinde däl, eýsem sözme-söz taryhy ýazgy hökmünde hem ýalňyşsyzlygyny nygtaýar, we iman üçin esasy hasaplanýan gyzdan dogluş, fiziki direliş, Mesihiň gurbanlyk ölümi arkaly günäleriň bagyşlanmagy we Ikinji Geliş ýaly taglymatlara ynanmagy talap edýär.
Ýewangelizm –
Mukaddes Ýazgylaryň, esasanam Täze Ähtiň taglymatlaryny we ygtyýarlylygyny, ybadathananyň öz institusional ygtyýarlylygyna garşylykda nygtaýan we halasgärligiň Isa Mesihiň gurbanlyk ölümine şahsy iman arkaly gazanylýandygyny esasy prinsip hökmünde belleýän hristian ybadathanalaryna degişli ýa-da olary görkezýän.
Dilimizdäki sözler, hatda sözlük kesgitlemeleri hem wagtyň geçmegi bilen üýtgäp bilýär. Özlerini hristian diýip atlandyrýanlar we Mukaddes Ýazgylaryň şeýle hökmünde klassifikasiýa edýänleri köp babatda hakyky fundamentalistleriň kategoriýasyna girerdi. Resullar şeýle fundamentalistlerdi.
Pawlus resul öz soňky ýazga alnan hatynda öz ýaş işdeşi Timoteosa şeýle ýazdy: «Menden eşiden sagdyn sözleriň nusgasyny berk sakla ... menden köp şaýatlaryň arasynda eşiden zatlaryňy, bulary başgalara hem öwredip biljek ynamdar adamlara tabşyr» (2 Timoteos 1:13, 2:2 NKJV). Pawlus Rimde türmede ýatyrdy we tizden öz şaýatlygyny jany bilen möhürlärdi. Köp adamlar ondan we, netijede, onuň öwreden hakykatyndan ýüz öwürýärdiler. Emma bu hakykat geljek nesillere geçirilmelidi we olara doly ýagdaýda geçirilmelidi. Biz Köne Ähtde şeýle okaýarys: «Ebedi, Ýa Reb, Seniň söziň gökde berkidilendir» (Zebur 119:89).
Pawlus sözüni dowam etdirip, «Ähli Mukaddes Ýazgy Hudaýyň ylhamy bilen berilendir we peýdalydyr» (2 Timoteos 3:16) diýip ýazdy. Ýuda öz okyjylaryny «bir gezek ähli mukaddeslere berlen iman üçin yhlas bilen göreşmäge» (Ýuda 3) çagyrdy. Petrus ölüminden gysga wagt öň «häzirki hakykaty bilýän we onda berkidilenlere ... meniň ölümimden soň hem bu zatlary hemişe ýatda saklamagyňyzy üpjün etmek üçin ... mukaddes pygamberler tarapyndan öň aýdylan sözleri we biziň, resullaryň tabşyrygyny ýatda saklamagyňyz üçin» (2 Petrus 1:12,15; 3:2) ýazdy. Ol «soňky günlerde geljek, öz isleglerine görä ýaşaýan» we Hudaýyň Sözüni sorag astyna aljak «masgaralaýjylar» barada aladalanýardy (2 Petrus 3:3-6).
Hudaýyň Sözi adamyň döwürleri we däp-dessurlary bilen üýtgemeýär. Onuň pikirleri hemişe biziňkiden ýokarydyr. Ýöne bilimli teologlar, özlerini akylly hasaplap, Hudaýyň Sözüniň esasy taglymatlaryna gaýta-gaýta hüjüm etdiler, ýa-da olary doly inkär edip ýa-da olaryň açyk aýdýan zatlaryndan başga bir zady aýtmak üçin düşündirmäge synanyşdylar. Bu 20-nji asyryň başynda modernistler bilen fundamentalistler arasyndaky jedeliň esasynda ýatyrdy.
«Fundamentalist» sözi, Mukaddes Ýazgylara bolan garaýşymyz babatda oňyn söz hökmünde garalmalydy, wagtyň geçmegi bilen barha köp oňyn däl manyda ulanyldy. Pawlus 2 Timoteos 2-ni «Sen bolsa, oglum, Isa Mesihdäki merhemetde güýçli bol» diýen ündew bilen başlady. Babyň ahyryna çenli ol şeýle diýýär: «Rebbiň guly jedel etmeli däl, eýsem ähli adamlara mylaýym, öwretmäge ukyply, sabyrly, garşy çykýanlary kiçigöwünlilik bilen düzetmeli.» Şeýlelik bilen Hudaý bize diňe Öz Sözüniň hakykatynyň köp taraplary üçin berk durmagy däl, eýsem muny nähili garaýyş bilen etmegimizi isleýändigini hem aýdýar.
Gynansak-da, fundamental hakykat üçin durmaga synanyşanlaryň köpüsi «Isa Mesihdäki merhemetde güýçli» bolmadylar. Olar köplenç ýalňyş taglymaty ýaýradýan adamlara ýalňyşlygy ret etmekden has köp hüjüm etdiler. Olaryň özüni alyp barşy Mesihinkiden azdy. Şonuň üçin «fundamentalist» sözi ýaramaz manyda ulanyldy. Häzirki döwürde ol islendik dini ynanjyň ekstremistlerine, esasanam musulman ýa-da hindu ekstremistlerine, özleri bilen ylalaşmaýanlary yzarlaýan we öldürýänlere degişlidir.
Şeýlelik bilen köp hristianlar fundamentalist hökmünde tanalmakdan gaçdylar. «Ýewangelist» sözi olar üçin has kabul ederliklidir, sebäbi ol has oňyn seslenýär. Her bir hristian bu terminleriň dogry manysynda hem ýewangelist, hem fundamentalist bolmagy arzuw etmelidir. Pawlus ýene-de şeýle diýdi: «Sözi wagyz et! Wagtynda we wagtyndan daşary taýýar bol. Ähli sabyrlylyk we öwretmek bilen ynan, käýin, ündew et ... ýewangelistiň işini et» (2 Timoteos 4:2,5). Ýewangelist hoş habary hödürleýär we her bir adamyň Mesihi Halasgär hökmünde şahsy kabul etmeginiň zerurlygyny nygtaýar. Ol Mukaddes Ýazgylara laýyk gelmeýän taglymaty kabul edip bilmez, ne-de Mukaddes Kitabyň açyk taglymatlaryna garşy çykýan ynsan tarapyndan döredilen taglymatlara boýun egýär.
Emma bu ýerde başga bir problema duş gelýäris. Häzirki döwürde ýewangelizm esasan neo-ýewangelizme giňeldi, ol karizmatik hereketi, saglyk we abadançylyk hereketini we ýalňyş taglymatly beýleki hereketleri öz içine aldy. Köp neo-ýewangelistler Reb Isanyň günäleri bagyşlaýan işine iman arkaly halas bolandyklaryny dogry yglan edýärler. Emma olar köplenç Mukaddes Ýazgylary ýalňyş ulanýarlar, hatda sagdyn taglymatyň ähmiýetini peseltmäge çenli baryp ýetýärler, şol bir wagtda söýginiň Mukaddes Kitapdaky kesgitlemesinden uzak bolan ähli zatlary öz içine alýan söýgini goldaýarlar.
Sagdyn Mukaddes Ýazgy terminleriniň Hudaýyň Öz halky üçin isleýän zatlarynyň karikaturalaryna nädip öwrülip biljekdigini görenimizde, her birimiz öz ýerimizi gözden geçirmelidiris. Reb bize Oňa ýakyn durmaga kömek etsin! Ol ýerde ýaşan döwründe Öz döwrüniň dini toparlarynyň hiç birine goşulmady. Onuň üçin ýönekeý jogap, «Ýazylgydyr» duşmanyň her bir synagyna jogap bermek üçin ýeterlikdi (Matta 4:4,7,10). Reb Isa Mesihdäki ähli ynanýanlara umumy bolan Mukaddes Kitabyň ulanýan terminlerine ýapyşmak has gowudyr, mysal üçin: ynanýanlar, şägirtler, mukaddesler, doganlar we hristianlar. Geliň, Rebbimize eýerip we fundamentalizm ýa-da ýewangelizm hereketiniň bir bölegi bolmazdan, töwerekdäkilerimize ýetmekde hem fundamentalist, hem ýewangelist bolalyň.
