Eýýup dogry adam bolsa-da, hiç hili sebäpsiz ähli zadyny — baýlygyny, ähli çagalaryny, soňra saglygyny ýitirýär we başdan-aýaga irinli ýaralar bilen örtülýär. Ol diňe bir zady ýitirmeýär. Onuň wepaly we ýeke-täk aýaly, ýaşlygyndan bäri onuň ýoldaşy bolup, oňa ýedi ogul we üç gyz beren aýaly. Ol henizem onuň bilen. Ol gaýgy-hasratynda we agyrysynda onuň ýanyna gelip: “Sen henizem öz dogruçyllygyňy saklaýarmyň? Hudaýa nälet edip öl!” (Eýýup 2:9) diýýär. Dogrudanam, gowy aýal hazynadyr!
Onda adam nämä bil baglamaly? Men Eýýubuň ähli awstraliýalylaryň atasy bolandygyna güman edýärin; aýaly ýüz öwrende-de, dostlary onuň bilen galýarlar. Elipaz, Bildad we Sofar ony ruhlandyrmak üçin gelýärler. Emma olar ony ilkinji gezek görende, aralygy saklaýarlar, eşiklerini ýyrtyp, özlerine tozan sepýärler we ýedi günläp gürlemezden oturýarlar (Eýýup 2:11-13). Bu ýoldaşlar ölen dostlarynyň ýas tutmak dessuryny, ol diri we synlap durka-da, doly geçýärler! Dostuňy ruhlandyrmagyň nähili ajaýyp usuly!
Bu wagtda gürrüňi olaryň başlamajakdygy aýdyň görünýär, şonuň üçin Eýýup başlaýar. Emma “Salam, ýoldaşlar! Men gowy!” diýmegiň ýerine, ol näme üçin doglandygyny soraýar (Eýýup 3:3). Bu olary jogap bermäge mejbur edýär.
Dostlaryndan maslahat
Sofar gowy, ynamdar, Hudaýdan gorkýan adamdy, ýöne hiç hili rehimdarlygy ýokdy. Onuň habary ýönekeý; seniň gizlin, ýaşyryn günäň bolmaly. Toba et! “Hudaý senden günäňiň mynasyp bolşundan az talap edýär” (Eýýup 11:6)! Biz Sofar ýaly adamlaryň gürrüňini hemmämiz eşitdik. Her gezek betbagtçylyk bolanda, adamlar: “Munuň üçin näme etdim?” diýip soraýarlar. We hemişe uly gara Injili we rehimdarlygyň zerresi bolmadyk, ýürekdeş Sofar: “Sen günäkär! Isany ýüregiňe goýber” diýýär. Eger siz bu ýagdaýda bolsaňyz, Sofar bolmaň. Pidalary günäkärlemeň; olar düşen çukuryň gyrasynda durup, olara leksiýa okamaň. Onuň ýerine, olaryň ýanyna düşüp, olar bilen aglaň we olary çukurdan çykarmak üçin öz biliňizi büküň, şonda olar Isany görüp, söýgi bilen Oňa ýüzlenip bilerler.
Elipaz başgaça adamdy. Onuň ilkinji çykyşy ýumşakdy, Eýýuby Hudaýyň islegini kiçigöwünlilik bilen kabul etmäge çagyrýardy we ähli zat dogry bolar diýýärdi. Emma Eýýup henizem öz bigünäligini aýdýardy, şonuň üçin Elipazyň ikinji çykyşy has açykdy. Ol Eýýuby aýyplaýar: “Sen dindarlygy gowşadýarsyň we Hudaýdan gorkyny ýok edýärsiň” (Eýýup 15:4). Elipazyň pikiriçe, Hudaýyň ýollaryny düşünmäge synanyşmak diňe kynçylyga eltýär; ol hatda: “Biziň bilmeýän zadyňy sen näme bilýärsiň?” (Eýýup 15:9) diýip soraýar. Onuň sözlerini şeýle jemläp bolar: “Hudaý öz islegine görä edýär, we biz alan her bir zadymyz üçin, hatda agzyňa urulan ýumruk üçin-de minnetdar bolmalydyrys.” Ol Eýýubuň dilini dişlemelidigini, bolýan zatlary kabul etmelidigini we Hudaýyň akyldarlygyna ynanmalydygyny aýdýar. “Hudaýyň tesellileri seniň üçin gaty azmy… sen ruhuňy Hudaýa garşy öwürýärsiň we agzyňdan şeýle sözleri çykarýarsyň?” (Eýýup 15:11,13).
Emma Elipaz şol ýerde durmaýar. Ol Eýýuby “elini Hudaýa garşy uzatmakda we Gudratygüýçlüge garşy çykmakda, güýçli, nagyşly galkan bilen Oňa garşy inatçylyk bilen ylgamakda” (Eýýup 15:25) aýyplaýar. Ol Eýýuby ägirt uly tekepbirlikde aýyplaýar, goý Eýýup Hudaýyň üstünden kazy bolmaga we Oňa söweşde garşy çykmaga çalyşýan ýaly. Elipazyň garaýşy aýdyň – ol boýun egmäge çagyrýar. Hiç hili sorag, hiç hili şikaýat rugsat berilmeýär; muny etmek Hudaýy kemsitmekdir.
Muny Ybraýymyň Hudaý bilen gatnaşygy bilen deňeşdiriň. Ybraýymyň başga hiç kimde bolmadyk imany bardy, ýöne gorkak, gowşak iman däldi. Ybraýymyň Sodom we Gomorra şäherleriniň ýok edilmegi barada Hudaýa açyk garşy çykandygyny ýatlaň (Gelip çykyş 18:25)? Ybraýym Hudaýyň häsiýetiniň özegine degýän bir mesele boýunça Hudaý bilen ýüzbe-ýüz durmaga taýýardy. Hudaý bize jogap bermäge borçly däl. Emma Ol wepaly Hudaýdyr, Öz wadalary we Öz tebigaty bilen baglydyr. Ybraýym şonda: “Ähli ýeriň Kazysy dogry iş etmezmi?” diýdi. Elipaz muny eşiden bolsa, gizlenmäge çalyşardy.
Elipaz görnüşli adamlar ýumşak we dindar, ýöne ahyrynda olar Hudaýa bolan hakyky açlygy basyp bilýärler. Olar biziň düşünip bilmeýän sebäpleri üçin hereket edýän Hudaýy teklip edýärler. Biz diňe boýun egmeli we iň gowusyna umyt etmeli. Elipazyň pikiriçe, Hudaý bilen jedelleşmek tekepbirligi we imansyzlygy görkezmekdir. “Kelläňi aşak tut, ýa-da Hudaý ýene-de urar, diňe kimdigini görkezmek üçin” diýip Elipaz pikir edýär.
Bu garaýyşdaky duzagy görýärsiňizmi? Bu Hristian imanından has köp musulman boýun egmesine meňzeýär. Täze Äht bizi “Mesihyň aňyna eýe bolmaga” (1 Korinfliler 2:16) çagyrýar. Emma Hudaýyň hereketleriniň arkasyndaky ýörelgelere düşünip bilmesek, nädip muny edip bileris? Biz gorkudan gysylyp, ezilmezligimize umyt etmäge mejbur bolýarys. Şeýle Hudaýy kim söýüp we ynanıp biler? Has dogrusy, düşünip bilmeýän Mesihimizi nädip taklit edip bileris?
Şonuň üçin Elipaz bolmaň. Hiç haçan hiç kime: “Dymyň we şadyýanlyk bilen ejir çekiň!” diýmäň. Ähli zatda Hudaýyň aňyny gözlemek kanunydyr. Biz ony tapmazlygymyz mümkin, ýöne synanyşmak söýgi bilen hereket edýän we bu zatlar barada bize gürleýän Hudaýa iman görkezmekdir. Sorag bilen göreşmekden ýüz öwürmek, jogaby bilmegimizi islemeýän Hudaýa ynanmakdyr.
Üçünji dost Bildad, okuw kitabyny gowy bilýän adamdy. Onuň Hudaýyň güýji we adalaty baradaky çykyşy dogrydy. Onuň erbetleriň ykbaly baradaky duýduryşy doly ortodoksdady. Ol Eýýuba toba etmegi we ynanmagy maslahat berdi, we Hudaý ony dikelder. Hemmesi dogry. Ýeke-täk mesele, ol esasy nokady ýitirdi. Eýýubuň esasy soragy: “Hudaý günä barada näme pikir edýär?” däldi. Ol: “Hudaý muny maňa näme üçin edýär?” diýýärdi. Bildad Eýýubuň zerurlygyny doly ýitirdi we şeýle etmek bilen ol Eýýubuň umytsyzlygyny has-da artdyrdy.
Eýýubuň jogaby
Eýýubuň dostlary ony üç sany gaty agyr günäde aýypladylar: boýun bolmakdan ýüz öwren gizlin günäde; Hudaýdan gorkyny ýok etmekde; we özüni Hudaýa garşy goýan ägirt uly tekepbirlikde (Eýýup 11:6; 15:4; 15:25). Ol dostlarynyň ony teselli etmändigini, eýsem ony has uly gaýgy-hasrata salandygyny gygyrdy (Eýýup 19:1-2).
Eýýup bu aýyplamalara kasam bilen jogap berdi. Ol onuň dabaralylygyny, ynamlylygyny we hemişeligini “ýazylan”, “ýazylan” we “demir galam we gurşun bilen gaýa hemişelik oýulan” (Eýýup 19:23-24) sözleri bilen nygtady. Ol bu kasamy dabaraly we ählihalkyň öňünde, ony “hemişelik” baglaýan sözler bilen etdi. Onuň kasamy: “Men Halasgärimiň diri digini bilýärin we Ol ahyrynda ýer ýüzünde durar; we derim ýok edilenden soň, men bilýärin, öz bedenimde Hudaýy görerin” (Eýýup 19:25-26).
Men Halasgärimiň diri digini bilýärin
Birinji jümleleri: “Men Diri bolany, meni halas etmäge äht bilen bagly bolan ýakyn garyndaşymy bilýärin” diýip terjime etmek dogry bolar. Bilim tejribä esaslanýar, nika ýakynlygy ýaly. Halasgär, adamyň abadançylygy üçin äht boýunça jogapkärçiligi bolan iň ýakyn garyndaşdy. Eýýup Hudaýyň özüne bolan gatnaşygyny öz gullukçysyna bolan Reb hökmünde däl-de, öz maşgala başlygy hökmünde, we özüni Hudaýyň garyndaşy hökmünde görýär. Bu jümle köp many-mazmuny öz içine alýar: Eýýubuň Diri bolan bilen ýakyn gatnaşygy, Hudaýyň oňa islendik ýerli garyndaşdan has ýakyn bolandygyna ynamy, we bu Hudaý tarapyndan halas edilmegine ynamy. Eger Eýýubuň ýerli ýakyn garyndaşy onuň ömrüni halas etmäge äht bilen bagly bolsa, onda ol has ýakyn, has ynamdar we has güýçli bolan Hudaýa has-da bil baglap biler.
Ol ýer ýüzünde durar
Ikinji jümle: “Ol ahyrynda ýer ýüzünde durar.” “Ahyrynda” diýmek “ähli zatdan soň” diýmegi aňladýar we Hudaýyň dowamlylygyna degişlidir. “Ýer” sözi “toprak” üçin däl-de, “tozan” üçindir. “Durmak” sözi “galmak, dowam etmek, üstünlik gazanmak, ýeňmek” diýen ikinji manyny öz içine alýar, biziň meşhur “iň soňky duran adam” jümlesine meňzeş. Akyl-suraty, ähli zat tozga öwrülende, Hudaýyň şol tozanyň üstünde durjakdygydyr.
Men Hudaýy görerin
Soňra Eýýup: “We derim ýok edilenden soň, men bilýärin, öz bedenimde Hudaýy görerin” diýýär. Eýýup öz derisiniň hem tozga öwrüljekdigini bilýär. “Öz bedenimde” jümlesi düşnüksiz. Eýýup bedeniň direlişine yşarat edýärmi ýa-da gözleriniň tozga öwrülmeginiň hem Eýýubuň Hudaýyny görmegine päsgel berip bilmejekdigini nygtaýarmy? Bu, kitabyň birinji babyndan bäri Eýýuby ezip we gynaýan şol bir Hudaýdyr.
Eýýubuň ýüreginiň bu görnüşe intizar bolmagy haýran galdyryjydyr. Eýýup özüni ýok edýän Hudaýy gujaklamakdan saklanmaz. Munuň bilen birmeňzeşlik, Ýakup özüniň bereket alýança özüniň göreşýän Hudaýyny goýbermekden ýüz öwrende (Gelip çykyş 32:24-30). Bellärlikli, Ýakup şol ýere Peniel, Hudaýyň ýüzi diýip at berdi, edil Eýýubuň bu göreşden soň Hudaýy görjekdigine ynamyny beýan edişi ýaly. Başga bir meňzeşlik Habakkukdan gelýär: “Injir agajy güllemese-de, üzümde miwe bolmasa-da; zeýtun zähmeti şowsuz bolsa-da, meýdanlar iýmit bermese-de; sürü goýun agylyndan kesilse-de, agyllarda mal bolmasa-da – men Rebde şatlanaryn, halasgär Hudaýymda şatlanaryn” (Habakkuk 3:17-18).
Eýýup öz pozisiýasyny beýan edip, soňra dostlaryna öz aýyplamalary bilen ony yzarlamazlygy maslahat berýär, ýogsam olar öz üstlerine höküm getirerler. Ol olaryň aýyplamalaryna jogap berdi: ol öz ruhunyň iň içki isleginiň günä üçin däl-de, Hudaý üçin kasam etdi; ol özüni ýeke-täk maksatly, Hudaýdan başga hiç zatdan gorkmaýan diýip yglan etdi; ol özüniň tozan bolandygyny we tozga öwrüljekdigini, Hudaýyň bolsa galýandygyny aýtmak bilen ähli öz-özüňe ähmiýet bermekden ýüz öwürdi. Ony has-da yzarlamak bilen, olar oňa we Hudaýa garşy ýalan şaýatlyk getirerler we şonuň üçin özleri höküme jogapkär bolarlar.
Eýýupdan sapak
Kitapda Hudaýyň iň soňky sözüni aýtmagyna entek uzak ýol bolsa-da, Onuň sözi aýdyň: “Meniň gazabym saňa (Elipaza) we seniň iki dostuňa garşy ýandy, çünki siz Meniň gulum Eýýup ýaly dogry gürlemediňiz.” We aýyplanan Eýýup, öz aýyplaýjylarynyň adyndan araçylyk etmeli, ýogsam olar öz “akmaklyklary” üçin höküm çekerler (Eýýup 42:7-8).
Eýýupdaky esasy zat: “Gowy adamlar näme üçin ejir çekýärler?” diýip soramak däl. Eýýup muňa jogap bermeýär. Onuň ýerine, biz: “Ejir çekýän dünýäde Hudaýyň bizden näme isleýändigini nädip düşündirmeli?” diýip soramaly. Üç dost Hudaýyň bizden dogry bolmagymyzy isleýändigini we sylag hökmünde Hudaýyň bize gowy durmuş berjekdigini çaklaýarlar. Bu olaryň ähli maslahatlarynyň esasy maksady. Sofaryň “gizlin günäňden toba et” diýýän bolsa-da, ýa-da Elipazyň “dym we boýun eg” diýýän bolsa-da, adaty akyldarlyk Hudaýyň bizden gowy bolmagymyzy isleýändigini we Ol sylag berjekdigini aýdýar.
Emma Eýýup gowy – iň gowusy! Şonda-da ol ejir çekýär we aňsat ýoldan gitmekden ýüz öwürýär. “Bagyşla, Hudaý, men ýalňyş iş etdim. Näme bolandygyny aýt we men ony gaýtalamaryn” diýmek nähili aňsat bolardy. Emma Eýýubuň dogruçyllygy oňa aňsat ýoldan gitmäge rugsat bermedi. Onuň durmuşy gowy bolmakda däl-de, Hudaýda jemlenendi. Ol diňe nädip has gowy edip biljekdigini bilmek islemeýärdi; ol Hudaýy bilmek isledi, şonda Oňa has gowy eýerip bilerdi.
Hudaýy bilmek zerurlygy sebäpli, ol töwekgelçilik etdi we özüni gynaýan Hudaýa garşy jedelleşdi, çünki bu Hudaýyň häsiýetine laýyk gelmeýän ýaly görünýärdi. Onuň dostlary oňa saglygyny we baýlygyny yzyna almak üçin näme etmelidigini aýdýardylar; ýöne Eýýup saglyk ýa-da baýlyk bilen gyzyklanmaýardy. Ol Hudaýy has aýdyň düşünmek isledi.
Hudaý bizden näme isleýär?
Indi uly soraga jogap bereliň: Hudaý bizden näme isleýär? Jogaby aňsat: Ol bizden dogry bolmagymyzy isleýär. Emma bu näme aňladýar? Bu garyplara jomartlyk, ýa-da çagalarymyza seretmek, ýa-da adalat üçin işlemek, ýa-da mukaddes ýaşaýyş, ýa-da başga gowy işler däl. Eýýubuň adyna bular ýeterlikdi. Hudaýyň ähli zatdan has köp isleýän zady, Ondan ähli zatdan ýokary açlyk çekýän ýürekdir. Bu Ybraýymda bardy we oňa dogruçyllyk hökmünde hasaplandy. Bu Hudaýyň bizde ähli zatdan has köp isleýän zadydyr. Bu biziň ýaradylmagymyzyň ähli manysydyr! Hudaý Özüni äsgermezlik edip biljek kämil maşynlary ýaratmady; Ol bizi Özüni söýmegimiz we Özüniň bize bolan söýgüsinde şatlanmagymyz üçin ýaratdy!
Şonuň üçin kitabyň ahyrynda Eýýup aklanýar, onuň ahlakly, dogruçyl, doktrinal taýdan dogry dostlary bolsa ýazgarylýar. Ony Hudaýdan gorkudan daşlaşmakda we Gudratygüýçlüge garşy çykmakda aýyplanlaryndan soň, ahyrynda olar üçin Eýýubuň araçylyk etmegi zerur bolýar.
Biz Eýýubuň öňümizde goýan dogruçyllyk synagyny geçýärismi? Biz Hudaýa ähli zatdan ýokary açlyk çekýärismi? Biz Onuň ýollaryny düşünmäge we Isanyň direlen durmuşyny ýaşamaga çalyşýarysmı (Rimliler 6:4)? Eger bu biziň iň uly açlygymyz bolsa, biz şatlanıp bileris, çünki Hudaý açlyk we teşnelik çekýänleriň ählisiniň doýruljakdygyny wada berdi. Oňa gelýän her bir adama bu täze durmuş beriler we Ruh tarapyndan ony ýaşamaga güýç beriler – kämil däl, ýöne bu möhüm däl. Möhüm zat, ony ileri tutmagymyzdyr. Wagty gelende Ol bizi Isa laýyk eder.
Isany durmuşymyzy, isleglerimizi, meselelerimizi we kynçylyklarymyzy dolandyrmaga çagyralyň. Ol bize saglyk we abadançylyk berip biler, ýöne ähtimal däl. Emma Ol bize has gowy bir zat berer – Ondan ähli zatdan ýokary gymmat berýän ýürek we hemişe biziň bilen bolmak wadasy. We bu iň ulusy!
