Ýöremegi we Gürlemegi Öwrenmek
Çagalar ösýänlerinde, olaryň ýöremegi we gürlemegi öwrenmegi tebigydyr. Çaganyň ilkinji ädimleri bir sepgit bolup, ene-atalar tarapyndan lezzet bilen synlanýar. Şonuň ýaly-da, çaganyň ilkinji gürlemäge synanyşygy ösüşiň alamaty. Köp wagt geçmänkä, kiçijik çaga otagyň içinden özbaşdak ýöräp, yzygiderli sözlemleri birleşdirip biler. Eger hereketde ýa-da gürlemede bir kemçilik bar bolsa, aladaly ene-ata çalt kömek berer ýa-da kömek gözlär.
Ruhy taýdan biz hem ýöremegi we gürlemegi öwrenmeli. Hristian mugallymlary munuň ähmiýetini ykrar edip, ýaş çagalara we ululara näme edýändiklerine “ünsli bolmagy” öwretdiler. Siz “kiçijik gözleriň… gulaklaryň… diliň… elleriň… aýaklaryň… ýüregiň… aňyň” näme edýändiklerine ünsli bolmaga höweslendirýän ýönekeý düzülen aýdym bilen tanyş bolup bilersiňiz. Biziň hemmämize munuň ýatladylmagy gerek!
Öwrenilýän temanyň giň gerimini göz öňünde tutup, bu makala köp sanly Mukaddes Kitap aýatlaryny ulanar. Emma, üç sany daýanç nokady pikirlerimizi birleşdirer, biz üç sany aýratyn mezmura üns bereris – biri başlangyçda, biri ortada, beýlekisi bolsa makalanyň ahyrynda.
Zebur 33
Başlarkak, Zebur 33:13-15-iň üstünde pikirlenmek peýdalydyr: “Reb gökden seredýär; Ol ähli ynsan ogullaryny görýär. Öz ýaşaýan ýerinden Ol ýeriň ähli ýaşaýjylaryna seredýär. Ol olaryň ýüreklerini birmeňzeş ýasaýar; Ol olaryň ähli işlerini göz öňünde tutýar” (KJV). Bu pasajyň merkezindäki ýönekeý hakykat birnäçe ýol bilen beýan edilýär. Biz Hudaýyň hemişe ählimize seredýändiginiň açyk hakykatyndan gaçyp bilmeris. Biz Oňa jogapkärli, we eger biz Onuň çagalary bolsak, biziň esasy maksadymyz Ony begendirmek bolmaly.
Ynsanlarda bäş sany möhüm duýgy bar. Biz olary birin-birin gözden geçirip, Hudaýyň Sözünden käbir amaly sapaklary tapyp bileris.
Görüş Duýgusy
Görüş sowgadyny we gözlerimiziň ähmiýetini oýlanyň. Biz olary nädip ulanýarys? Eýýup gözleriniň ýaş zenanyň daşky görnüşine nädogry üns bermegine ýol bermejekdigini kesgitledi (Eýýup 31:1). Ençeme asyr soňra Reb Isa zenana şehwetli seretmegiň ýürekde zyna etmekdigini düşündirdi (Matta 5:28). Süleýman alkogolyň döredýän howpundan habarlydy we ogluna şerapa uzak wagt “seretmezligi” maslahat berdi, sebäbi ol ýylan ýaly çakyp bilýärdi (Süleýman 23:31-32). Gözler ýüregiň derwezesi bolany üçin, näme görýändigimize üns bermek möhüm! Bu, elbetde, filmlere we telewideniýä degişli bolup biler. Dawudyň Zebur 101:3-däki sözleri gözlerimiziň öňünde hiç hili erbet zady goýmazlyga çagyrýar. Hudaý biziň görýän zatlarymyzdan hoşalmy? Ol ony, elbetde, görüp bilýär.
Eşidiş Duýgusy
Ikinji pikirlenmeli duýgy eşidişdir. Bu babatda Süleýmandan bir duýduryşy gysgaça göz öňüne getiriň. Açyk aýdylanda, Süleýman hyzmatkäriňiziň size gargandygyny eşidip biljekdigiňizi düşündirdi. Bu akyla sygmazmy? Hiç hili, Süleýman dowam etdi, sebäbi biz hemmämiz başgalar barada nädogry zatlar aýtdyk (Wagyzçy 7:21-22). “Howanyň guşy” (garaşylmadyk çeşme) “sesi” (ýa-da hatda pikirleriňizi) başga birine ýetirip biler (Wagyzçy 10:20). Biz akylsyzlyk bilen gürlemeli däl bolsak-da, bu aýat bize gulagymyzy ýere gaty köp goýmazlygy hem ýatladýar. Biz özümiz barada bilmezligimiz has gowy boljak zatlary eşidip bileris!
Degiş, Tagam, Ys
Degiş duýgusy, esasan, ellerimiz bilen baglanyşykly bolup biler. Biz olary nädip ulanýarys? “Hapa zada el degirmäň” (2 Korinfliler 6:17) zerur duýduryşdyr. Biz gaty hapa dünýäde ýaşaýarys, şonuň üçin ellerimizi, göçme manyda, hapa işlere goýmazlygymyzy üpjün etmeli. “Özüňi arassa sakla” (1 Timoteos 5:22).
Tagam duýgusyny göz öňüne getirenimizde, dilimiz barada pikir edip bileris. Süleýman ogluna baýlaryň “süýjüliklerine” höwes döretmezligi duýdurdy (Süleýman 23:6 JND). Bu özbaşdak pikirlenmeli sapakdyr, ýöne biz soňrak diliň meselesine has giňişleýin seretmek üçin gaýdyp geleris.
Burun bize ys sowgadyny ulanmaga mümkinçilik berýär. Garry Yshak ogly Ýakubyň eşiklerini yslap, “meýdanyň ysyny” duýdy, bu ony Esawdygyna ynandyrdy (Gelip çykyş 27:27 KJV). Yshak ýaly, tebigy duýgularymyza gaty köp bil baglasak, aldanmak mümkin. Eger onda görüş sowgady bolan bolsa, ol Esaw däl-de, Ýakupdygyny görerdi.
Zebur 34
Mukaddes Ýazgylardan bäş duýgymyza gysgaça seredenimizden soň, ikinji salgymyz üçin Zeburlar kitabyna gaýdyp gelmeli. Dawut ýazdy: “Diliňi erbetlikden, dodaklaryňy aldaw sözlerden sakla. Erbetlikden daşlaş, we ýagşylyk et; parahatçylygy gözle, we ony yzarla” (Zebur 34:13-14). Zebur 33-de biz Hudaýyň hemişe bize seredýändiginiň umumy hakykatyny belledik. Hiç zat Onuň ünsünden sypmaýar. Zebur 34-däki şol iki aýat bize makalanyň başynda agzalan iki işi – ýöremegi we gürlemegi ýatladýar. Bu pasajda ünsümiz ilki bilen gürleşimize çekilýär. Dawudyň nesihaty, dilimizi erbet ýa-da zyýanly gürlemeden saklamalydygymyz we bu dünýädäki ýörelgämiz Hudaýyň gözünde “ýagşy” bolan parahatçylyk ýoly bilen bolmalydyr. Iki iş hem Mukaddes Ýazgylaryň yşygynda göz öňüne getirilmelidir.
Ýöremek
Ilki bilen, ýörelgämiz barada pikir edeliň. Täze Ähtde köp aýatlar imanlynyň bu dünýädäki durmuşyny ýöremek hökmünde suratlandyrýar. Ýahýanyň ýazgylarynda bize “yşykda ýöremegiň” zerurlygy ýatladylýar (1 Ýahýa 1:7). Şondan iki aýat öň bize “Hudaý yşykdyr” diýilýär, şonuň üçin yşykda ýöremek Onuň häsiýetiniň üstümizde şöhle saçmagyna ýol bermekdir. Günä garaňkylyk bilen baglanyşykly. Şonuň üçin biz günä ýollaryndan gaça durmaly we Hudaýyň Sözüniň yşygynyň bu dünýädäki ýolumyzy ýagtylandyrmagyna ýol bermeli.
Başga bir amaly sapak Efesliler 5:2-de tapylyp bilner, ol ýerde biz şeýle okaýarys: “Söýgüde ýöräň, Mesihiň hem bizi söýşi ýaly, we Özüni biziň üçin berdi.” Halasgärimiziň söýgüsini nädip unudyp bileris, Ol biziň ýerimizi tutup, günälerimiz üçin öleninde Golgotada Öz janyny höwes bilen berdi? Şol söýgini we Onuň bizi yzarlamaga çagyryşyny ýatlap, biz hem söýgi ýoluny basmaly. Bu Hudaýy söýmegi we Ony begendirmegi, şeýle hem biri-birimizi söýmegi aňladýar. Biz “Ol ýörän ýaly ýöremelidigimizi” (1 Ýahýa 2:6) göz öňüne getirenimizde, biziň üçin, elbetde, ýokary standart kesgitlenendir.
Koloseliler 4:5 şeýle diýýär: “Daşardakylara garşy paýhaslylyk bilen ýöräň.” Bu, esasan, halas bolmadyk adamlaryň öňünde nädip ýaşaýandygymyza degişli. Paýhaslylyga nähili uly zerurlyk bar! Biz nähili aňsatlyk bilen ýalňyşyp, hoş habaryň abraýyny gaçyryp bileris. Biz mukaddes, ýagny arassa durmuşda ýaşamaly, ýöne özümizi mukaddes ýa-da diňe bir ahlak taýdan ýokary görkezmän. Hudaý bizi synlaýan ýeke-täk däl; başga adamlar hem synlaýar. 2 Timoteos 2:4-de Pawlus serkerdesini begendirmäge çalyşýan esgeriň mysalyny ulandy. Eger biz täzeden doglan bolsak, Mesih tarapyndan Ony yzarlamaga we duşmançylykly ýurtda Onuň esgerleri bolmaga çagyryldyk. Şonuň üçin ähli zatda Ony begendirmek nähili möhüm.
Gürlemek
Zebur 34-de tapylan görkezmä gaýdyp gelip, gürleşimiziň üstünde biraz köpräk wagt sarp etmek peýdaly bolup biler: “Diliňi erbetlikden, dodaklaryňy aldaw sözlerden sakla” (a.13). Dil bilen baglanyşykly klassiki pasaj Ýakup 3-dir, ol ýerde bize gürleşimiziň nähili aňsatlyk bilen kemsitmä sebäp bolup biljekdigi aýdylýar. Dil bedende “kiçijik agza” bolsa-da, uly zatlar bilen öwünýär (a.5). Ol tebigaty boýunça ýykyjy we terbiýelenip bilinmez, “düzgünsiz erbetlik, ölüm howply zäher bilen doly” (a.8). Hudaýyň Sözüniň bu amaly bölegini yzygiderli ünsli we doga bilen okamak peýdalydyr.
Amaly görkezmeleri öz içine alýan başga bir gaty peýdaly kitap Süleýmanyň Tymsallarydyr. Ony yzygiderli okamakda uly peýda bar – belki-de kiçijik, aňsat siňdirilýän bölümlerde. Öwretmeleriň köpüsi gysga, täsirli beýanatlarda berilýär. Garşylyklar köplenç tapylyp bilner. Mysal üçin: “Gylyç ýaly deşýänler bar: ýöne paýhaslynyň dili saglykdyr” (Süleýman 12:18). Sözler ýaralamak ýa-da bejermek güýjüne eýe. Hudaýy begendirýän gürleşik saglyk berijidir. Biz köplenç yzarlap biljek netijeleri barada pikirlenmän gürleýäris. Başga bir wagtynda berlen duýduryş: “Sözlerinde howlukmaç adamy görýärsiňmi? Akmakdan has köp umyt bar” (Süleýman 29:20). Süleýmanyň Tymsallarynda görkezilen akmak käwagt gürlemek ukybyna eýe bolmasa-da, iň bolmanda bu ony kynçylykdan halas edýär! Biz özümizi gaty çalt beýan edip, soňra ökünendigimiz üçin nähili köp meseleler ýüze çykdy.
Süleýmanyň Tymsallaryndaky köp sanly duýduryşlar bizi gaty ýetersiz duýmaga mejbur edip biler. Eger, Ýakubyň öwredişi ýaly, dil terbiýelenip bilmese, biziň nähili umydymyz bar? Öz tagallalarymyza galdyrylan bolsak, hiç zat edip bilmezdik, ýöne kömek elýeterli. Reb bizi günäkärligimizde we gowşaklygymyzda kömek edip bilýär. Hakykatdan-da, Zebur 141:3-däki doga wagtyndadyr: “Ağzymyň öňünde gözegçi goý, Ýa Reb; dodaklarymyň gapysyny sakla.” Biz muny gündelik doga etsek gowy bolar.
Ýöremek we gürlemek iki sany gaty esasy iş. “Diňe gürlemek we ýöremek ýok” diýilýän durmuş hiç hili gymmatly zat gazanmaýar. Sözlerimiz we hereketlerimiz sazlaşykda bolmaly. Hudaýyň Sözüniň prinsiplerine garşy gelýändigi üçin hereketlerimiz we endiklerimiz bizi abraýdan düşürýän wagtynda, beýik sözler aýtmak ýa-da ýagşy işlerimiz bilen öwünmek peýdasyz. Biz eýýäm Zebur 34:13–14-de gürleşimiziň we hereketlerimiziň nähili birleşdirilýändigini gördük.
Zebur 139
Bu pikirleri jemläp, Dawudyň Zebur 139-da ýazylan doga-dilegini göz öňüne getirip bileris. “Ýa Reb, Sen meni gözlediň, we meni bildiň,” diýip ol yglan etdi (a.1). Hudaýyň ähli görýän gözünden hiç zat gizlenip bilmezdi. Oturan ýa-da duran bolsun, Hudaý Dawudyň ähli hereketleri barada bilýärdi (a.2). “Sen… ähli ýollarym bilen tanyş,” diýip ol ýazdy (a.3). Hudaý diňe bir onuň her bir sözüni bilmän, eýsem onuň pikirlerini “uzakdan” hem düşündi (a.2). Nähili ajaýyp Hudaý! Dilimiz bilen bir söz aýdylmazdan öň, Ol biziň näme aýtjakdygymyzy bilýär. Şeýle hem, biziň her bir pikirimizi Ol okaýar.
Zebur 139 bize Hudaýyň bizi gurşap alýandygyny we her ýerde bardygyny ýatladýar. Biz Onuň huzuryndan, hatda bir pursat hem gaçyp bilmeris. Garaňkylyk bizi gizläp bilmez, we iň giň umman bizi Onuň gözünden aýryp bilmez. Oňa garşy gozgalaň etmekde hiç hili many ýok. Bu mezmuryň ilkinji aýatynda Dawut Gudratygüýçlüge tabyn boldy. Ol başga näme aýdyp bilerdi? “Ýa Reb, Sen meni gözlediň, we meni bildiň.” Ýöne bu beýanatda Dawutdan hiç hili garşylyk ýokdy, soňky aýatlar açyk görkezýär. Hudaýyň öňünde dogruçyl bolan Dawut Hudaýyň ony dowam etdirmegine gözlemegine taýýardy. “Meni gözle, Ýa Hudaý, we ýüregimi bil; meni syna, we pikirlerimi bil; we mende bir erbet ýol bar bolsa gör, we meni ebedi ýola ýolla” (a.23–24).
Biz muny etmäge taýýarmy? Biz Hudaýyň pikirlerimizi bilmegine garşy çykarmydyk? Belki-de, biz şol pikirleriň Ony hakykatdan-da begendirmeýändigini bilýäris. Biz Onuň bizi “ebedi ýola” ýolbaşçylyk etmegine taýýarmy? Bu pikirlerden täsirlenen Frensis Bottome (1823–1894) ajaýyp aýdymy ýazdy, “Meni gözle, Ýa Hudaý! Işlerimi syna.” Dawut ýaly, ol Hudaýyň “otly nazarynyň” onuň durmuşynyň “ähli ýerine mukaddes yşygyny saçmagyna” taýýardy. Bize şol bir dogruçyllyk gerek. Rebbi näçe wagt bäri tanaýandygymyza garamazdan, biz Onuň boýun egýän çagalary ýaly ýaşamaly. Mukaddes Ruhyň kömegi bilen, Onuň Sözüniň ýönekeý we açyk hakykatlary bize dogry ýöremäge we gürlemäge mümkinçilik berer.
