1792-nji ýylda William Keri hristianlary butparazlaryň dinini üýtgetmäge höweslendirýän bir kitapça neşir etdi. Şol wagta çenli Ýewropadaky protestantlar asyrlar boýy teologiýa we Reformasiýanyň syýasy peýdalary barada jedelleşipdiler. Keri olary dünýäni wagyz etmek üçin guramaçylykly hereket etmäge çagyran mahaly, onuň köp tankytçylarynyň biri: «Ýaş ýigit, Hudaý butparazlary dinini üýtgetmäge islese, Siziň ýa-da meniň kömegimsiz eder» diýdi. Her bir hristian jemgyýeti bu dartgynlylyk bilen ýaşaýar. «Iş edýän» işjeň imanlylar we Hudaýyň «iş etmegine» doga edip garaşýanlar bar. Patyşa Asanyň durmuşy ikisiniň hem zerurdygyny görkezýär.
Asa ýaşlykda kakasynyň ýerine Ýahudanyň patyşasy boldy. Ol Rebbiň ýanyna berlen we käbir gaty oňyn reformalary amala aşyrdy. Asanyň 41 ýyllyk hökümdarlygynyň (b.e.ö. 910-870) esasy wakalary 2 Ýyl ýazgylary 14-16-da beýan edilýär.
Başdan Rebbi begendirmek (2 Ýyl ýazgylary 14:1-8)
Patyşalar näçe wagt höküm sürýärler? Asa Ýahudany reformasiýa etmek üçin näçe ýyl wagt tapardy? Gelejek hemişe näbelli. Hereket we reforma üçin wagt häzir. Asa patyşa bolan badyna, «ýat ýerleriň gurbanlyk sypalaryny we beýik ýerleri aýyrdy, mukaddes daşlary döwdi we Aşera sütünlerini kesdi» (14:3 NIV). Biziň durmuşymyzda üýtgetmeli zat barmy? Biziň maşgalamyz ýa-da ybadathanymyz ruhy taýdan pese gaçýarmy? Oýanyş günäni boýun almakdan we üýtgemekden başlaýar. Reb biziň durmuşymyzda nämäni «aýyrmagy», «döwmegi» ýa-da «kesmegi» isleýär? Asa ýaly, başdan Hudaýy begendirmek iň gowusy. Eger biz hereketi yza süýşürsek, tertipsizlik bilen rahatlaşyp bileris. Biz täze bir zat başlaýarysmy? Häzir Hudaýy begendirmek üçin ädimler ädiň.
Oýanyş erbetligi ýok etmekden has köp zat. Asa halky üç ugurda hem höweslendirdi: gatnaşyk, boýun egmek we görnüş. Gatnaşyk babatda, «ol Ýahuda Rebbi gözlemegi buýurdy» (14:4). Ol Onuň bilen hakyky gatnaşyk bolmasa, olaryň gury bir dini boljakdygyny bilýärdi. Boýun egmek babatda, olara «Onuň kanunlaryna we buýruklaryna boýun bolmagy» tabşyrdy (14:4). Dikeltmek hemişe anyk hereketi talap edýär. Görnüş babatda, olary «bu şäherleri gurmaga ... we olaryň daşyna diwarlar çekmäge ... Ýer henizem biziňki» diýip höweslendirdi (14:7-8). Ol olara Hudaý tarapyndan berlen mirasyny gymmatlandyrmagy, goramagy we gurmagy öwretdi.
Hudaý size kyn çagalar, özüni bilýän ýoldaş, ýadadyjy iş, lapykeç ediji kesel, kynçylyk çekýän ýerli ybadathana berdimi? Bir gün tizden biz asmandaky kämil ýagdaýdan lezzet alarys. Emma bu ýerde, ýer ýüzünde, biz Rebbiň bize beren zatlaryny gymmatlandyrmaga we gurmaga çagyrylýarys: «Ýer henizem biziňki.»
Näbellilik bilen ýüzbe-ýüz bolanda Rebbe bil baglamak (2 Ýyl ýazgylary 14:9-15)
Günorta patyşalygy goramak üçin Asa öz goşunyny güýçlendirdi: «Asanyň Ýahudanyň üç ýüz müň esgeri bardy, olar uly galkanlar we naýzalar bilen ýaraglanan, we Benýaminli iki ýüz seksen müň esgeri bardy, olar kiçi galkanlar we ýaýlar bilen ýaraglanan. Bularyň hemmesi batyrgaý söweşijilerdi» (14:8). Emma tizden Demirgazyk Afrikadan uly howp geldi: «Efiopiýaly Zerah bir million esger we üç ýüz söweş arabasy bilen olara garşy çykdy» (14:9 RSV). Asa hakykatdanam sany boýunça azdy!
Biz özümizi näçe gowy taýýarlasak-da, garaşylmadyk garaşylmadyk zatlar we agyr kynçylyklar biziň ýolumyza çykyp biler. Käbirleri üçin bu rak, aýrylyşmak ýa-da söýgüli adamyň garaşylmadyk ölümi bolup biler. Başgalar üçin bu möhüm synagdan geçmezlik, wiza ret edilmegi, işi ýitirmek ýa-da ýerli ybadathanada bölünişik bolup biler.
Patyşa Asa betbagtçylyk bilen ýüzbe-ýüzdi. Onuň üçin nähili mümkinçilikler bardy? Ol gaçyp bilerdi. Ol Zerah ýa-da başga bir patyşa bilen ylalaşyk gözläp bilerdi. Ol öňe gidip bilerdi. Emma Asa doga etmegi karar etdi: «> Ýa Reb, güýçsüzlere güýçlülere garşy kömek etmäge Senden başga hiç kim ýok. Bize kömek et, ýa Reb Hudaýymyz, çünki biz Saňa bil baglaýarys, we Seniň adyň bilen bu uly goşuna garşy çykdyk. Ýa Reb, Sen biziň Hudaýymyz; adamyň Saňa garşy üstün çykmagyna ýol berme» (14:11 NIV). Asa Hudaýa bil baglamagy saýlady.
Bu saýlaw biziňki hem. Aslynda, näbelli gelejek bilen ýüzbe-ýüz bolanda özümizi ejiz duýsak, Rebbe bil baglamak üçin iň gowy ýagdaýda bolýarys. Ol muny Pawlusa açyk aýtdy: «Meniň merhemetim saňa ýeterlikdir, çünki Meniň güýjüm ejizlikde kämilleşýär.» Pawlus bolsa Hudaýa bil baglamakdan gelýän güýji başdan geçirdi: «Mesih üçin, men ejizliklerde, kemsitmelerde, kynçylyklarda, yzarlamalarda, kynçylyklarda şatlanýaryn. Çünki men ejiz bolanymda, şonda men güýçlüdirin» (2 Korintoslylar 12:9-10).
Rebbe bil baglamak hereketsizligi aňlatmaýar. Ejizliklerini we Rebbe garaşlylygyny beýan edenlerinden soň, Asa we onuň esgerleri henizem duşmana garşy söweşmeli boldular. Emma olar söweşende, «Reb Efiopiýalylary Asanyň we Ýahudanyň öňünde ýeňdi» (14:12 RSV). Biz kyn döwürler bilen ýüzbe-ýüz bolýarysmy? Asa ýaly, Rebbe bil baglaň. Soňra Onuň güýji bilen gelejege ýüz tutuň. Biz Oňa bil baglanymyzda, Onuň işlemegine rugsat berýäris. Garaşlylyk ähli «Hudaýyň işdeşleri» üçin zerurdyr (1 Korintoslylar 3:9).
Rebbe başgalar arkaly gulak asmak (2 Ýyl ýazgylary 15:1-8)
Indiki möhüm waka Patyşa Asa bilen Azariýanyň duşuşygy boldy. Terjimelerdäki tapawutlar Obediň pygamberdigini we onuň ogly Azariýanyň habarçydygyny, ýa-da ikisiniň hem pygamberdigini (15:1,8) anyklaşdyrmaýar. Hakykat şol wagt Asanyň ýadaw we lapykeç bolandygydy. Reb muny duýdy we Azariýany höweslendiriji habar bilen iberdi. Ol oňa Özüniň barlygyny we sylagyny kepillendirdi. Özüniň barlygy babatda ol şeýle diýdi: «Sen Onuň bilen bolanyňda, Reb seniň bilendir» (15:2). Sylag babatda, Asanyň agyr zähmeti we boýun egmegi bellendi: «Sen bolsa, güýçli bol we ýadama, çünki seniň işiň sylaglanar» (15:7).
Biziň köpümiz lapykeçlik döwürlerinden geçýäris. Pawlus Korintosdaky käbirleriň arasynda muny duýdy we şeýle ýazdy: «Eziz doganlar, berk duruň. Hiç zat sizi gymyldatmasyn. Hemişe özüňizi Rebbiň işine doly beriň, çünki siz Rebde çeken zähmetiňiziň biderek däldigini bilýärsiňiz» (1 Korintoslylar 15:58). Biz hem bu wadalara ynanmaly. «Asa bu sözleri eşideninde ... ruhlandy» (15:8).
Näme üçin Hudaýyň Ruhy Patyşa Asanyň üstüne göni gelmedi? (15:1). Näme üçin Hudaý başgalar arkaly gürleýär? Käwagt Reb bize göni gürleýär. Ylýas lapykeç bolanda Reb oňa ýuwaşlyk bilen çemeleşdi. Emma köplenç Ol bize başgalar arkaly gürlemegi saýlaýar. Bu ýerde Hudaý Azariýa arkaly gürlemegi saýlady. Patyşa Asa ony ret edip bilerdi. Belki, ol ony patyşa gürlemek üçin gaty ýaş hasaplady. Onuň Ylýas we Elişa ýaly pygamberleriň ynamnamalary ýokdy. Asa pygamberi «batyrgaý söweşijilerden» däldigi üçin ýigrenip bilerdi.
Eger biz seresap bolmasak, Rebbiň sözüniň gelýän ýoluny ret edip, ony sypdyryp bileris. Ýatda saklaň, Ol habarçyny saýlaýar. Ol bizi köne bir uýa, ýaş bir wagyzçy, şowhunly bir aýdymçy, ylalaşmaýan bir hristian arkaly synap bilýär. Azariýany ulanmak Rebbiň Asany höweslendirmegiň ýoly bolup, ony başgalara gulak asmaga mejbur etdi. Eger Reb Öz habarçylarynda kämilligi talap eden bolsa, Ol biziň hiç birimizi ulanmazdy! Merhemet bilen Ol gürlemegi saýlaýar. Merhemet bilen Ol Öz habarçysyny saýlaýar. Merhemet bilen biz Onuň habarçysyna gulak asmaga taýýar bolmaly.
Başgalary görelde bilen hereketlendirmek (2 Ýyl ýazgylary 15:9-19)
Asa ruhlandyrylandan soň, reformalaryny dowam etdirdi. Olaryň ikisi nygtalýar: arassalyk we ybadat. Arassalyk babatda, «Ol Ýahudanyň we Benýaminiň ähli ýerinden we Efraimiň depelerindäki basyp alan şäherlerinden ýigrenji butlary aýyrdy» (15:8). Asa hatda öz maşgalasynda-da Rebbe ýigrenji bolan zatlary aýyrdy (15:16). Ybadat babatda, «Ol Rebbiň ybadathanasynyň öňündäki Rebbiň gurbanlyk sypasyny abatlady» (15:8). Asa Hudaýyň halkynyň Ýehowa ybadat edip we gurbanlyk berip bilmegi üçin infrastruktura abatlady. Bu üýtgeşmeleri görüp, beýleki taýpalardan Hudaýdan gorkýan erkekler we aýallar Ýahuda göçdüler: «Rebbiň Hudaýynyň onuň bilen birlikdedigini görenlerinde, Ysraýyldan köp sanly adam oňa geldi» (15:9).
Başgalar biziň ýaşaýyş durmuşymyzy özüne çekiji hasaplaýarlarmy? Hudaýyň barlygy biziň öýlerimizde we durmuşymyzda duýulýarmy? Hakyky dindarlyk jan beriji we özüne çekijidir. Isanyň nähili edip salgyt ýygnaýjylary, jelepleri we günäkärleri özüne çekendigini pikirlenmek öwredijidir. Näme üçin olar Onuň bilen bolmagy halaýardylar? Şeýle adamlar biziň ýerli ybadathanymyzda özlerini rahat duýardylarmy?
Ýahuda patyşalygy Asanyň başlangyçlaryna nähili jogap berdi? Olar ybadat etdiler we özlerini täzeden bagyşladylar. Ybadat babatda, «Olar Iýerusalimde ýygnandylar ... Şol wagt olar Rebbe ýedi ýüz sany mal we ýedi müň goýun we geçi gurban etdiler» (15:10-11). Indi Rebbiň gurbanlyk sypasy abatlanan soň, Rebbe gurbanlyk bermekde täze şatlyk we jomartlyk bardy. Ybadat etmäge isleg täzelenmäniň alamatydyr. Özlerini täzeden bagyşlamak babatda, «Olar Rebbi, atalarynyň Hudaýyny, ähli ýürekleri we ruhlary bilen gözlemäge äht etdiler ... Bütin Ýahuda ähtden şatlandy, çünki olar ony bütin ýürekleri bilen kasam edipdiler. Olar Hudaýy höwes bilen gözlediler, we Ol olara tapyldy» (15:12-15). Asanyň Rebbe bolan wepalylygy başgalary has çuňňur ruhy tejribä hereketlendirdi.
Asanyň sözleri we hereketleri bir milleti üýtgetdi. Biz bir milleti hereketlendirmesek-de, täsirimiz bar. Biziň Rebbe bolan wepalylygymyz töweregimizdäkileri ruhlandyrýarmy? Biz başgalara toparlaýyn Injil öwrenmek üçin taýýarlygymyz, doga we ybadatda gatnaşygymyz, mätäçlere bolan aladamyz bilen täsir edýärismi? «Imanlylara sözde we hereketde, söýgüde, imanda, arassalykda görelde boluň ... Size berlen sowgady äsgermezlik etmäň ... Bu borçlary ýerine ýetiriň, özüňizi olara bagyşlaň, şonda hemmeler siziň ösüşiňizi görsünler» (1 Timoteos 4:12-15 RSV).
Akyllylyga we tejribä bil baglamak (2 Ýyl ýazgylary 16)
Millet bölüneninden soň, Ysraýyl (demirgazyk on taýpa) we Ýahuda (günorta iki taýpa) arasynda hemişe bäsdeşlik bardy. «Asanyň hökümdarlygynyň otuz altynjy ýylynda Ysraýyl patyşasy Baaşa Ýahuda garşy çykdy we Ramany berkitdi, şonda hiç kim Asa patyşanyň çäginden çykyp ýa-da girip bilmezdi» (16:1). Bu hüjümiň senesi anyk däl, çünki patyşa Baaşa Asanyň hökümdarlygynyň 26-njy ýylynda aradan çykdy (1 Patyşalar 15:33). Teswirler düşündirişler berýär, ýöne bu söweş hekaýasyny ýazmagyň maksady Asanyň ilkinji söweşini nähili edendigini muňa garşy goýmakdy. Tejribe ynam döredýär, ýöne Rebbe garaşlylygy gowşadýar. Asa öz güýjüne ynanmagy saýlady we üç zat boldy.
Asanyň azatlygyna howp abandy.
Patyşa Baaşa günorta tarapa hereket etdi we Iýerusalimden takmynan dört mil demirgazykda ýerleşýän Rama şäherini berkitmäge başlady. Bu Asanyň gelejegine uly howp salýardy. Ilkinji söweşde, Asa tejribesiz bolanda, Rebden kömek sorady. Emma bu gezek, Asa Damaskdaky bir butparaz patyşa habarçylar iberdi we şeýle diýdi: «Meniň bilen siziň arasynda ylalaşyk bolsun ... Men size kümüş we altyn iberýärin. Indi Ysraýyl patyşasy Baaşa bilen ylalaşygyňyzy boz, şonda ol menden yza çekiler» (16:3). Bu akylly strategiýa işledi. Ysraýyla Damaskdan hüjüm edildi we Baaşa Ramadan yza çekilmäge mejbur boldy. «Soňra Patyşa Asa Ýahudanyň ähli erkeklerini getirdi, we olar Ramadan Baaşanyň ulanan daşlaryny we agaçlaryny alyp gitdiler. Olar bilen Asa Gebany we Mizpany gurdy» (16:6). Asa öz maýa goýumynyň bir bölegini yzyna aldy we howpy aýyrdy.
Reb muny nähili gördi? Ol Asa iki söweşiň arasyndaky tapawudy görmegine kömek etmek üçin Hanani atly bir pygamberi iberdi. Demirgazyk Afrikadan hüjüm edilende, «sen Rebbe bil bagladyň, Ol olary seniň eliňe berdi» (16:8). Emma bu söweşde, ol kümüşe, altyna we sagdyn däl ylalaşyklara bil baglady. Biziň azatlyklarymyza howp abananda, biz nähili jogap berýäris? Biz hyzmat edende, henizem Oňa garaşlymy? «Öz düşünjäňe bil baglama; ähli ýollaryňda Ony ykrar et ... Öz gözüňde akylly bolma» (Süleýmanyň tymsallary 3:5-7). Tejribäniň howpuny unutmaň!
Asanyň abraýyna howp abandy.
Krizis sowulandan soň, Asa özünden hoşal bolmaly. Onuň tejribeli hereketleri parahatçylyk we abadançylyk getiripdi. Belki, köpler Asa şeýle akylly patyşanyň bardygyna näçe şatdyklaryny aýdan bolmaly. Emma Hanani ýagdaýy başgaça bahalandyrdy: «Sen akmaklyk etdiň, we mundan beýläk sen söweşde bolarsyň» (16:9). Liderler akmaklykda aýyplanmagy halamaýarlar, esasanam güýçli goldawdan lezzet alýan mahaly. Hananiniň garaýşy gaty dogrydy. Näme üçin Asa Hudaýa däl-de, adama bil baglamagy saýlady? Hudaý bereket bermegi isleýär. «Çünki Rebbiň gözleri bütin ýer ýüzünde gezip, ýürekleri Oňa doly berlenleri güýçlendirmek üçin» (16:9). Emma indi Asanyň abraýy howp astyndady. Ol ýalňyşlygyny boýun alyp bilmedi. Özüni peseltmegiň ýerine, «Asa muňa görä görüjä gaharlanypdy; ol gaty gaharlandy we ony türmä saldy» (16:10). Biziň abraýymyza howp abananda, biz nähili reaksiýa berýäris? Biz tankytlara gulak asýarysmy? Ol Rebbiň sözüni öz içine alyp biler.
Asanyň saglygyna howp abandy.
«Onuň hökümdarlygynyň 39-njy ýylynda Asa aýaklarynda bir kesel bilen ejir çekdi. Keseli agyr bolsa-da, ol keselli wagtynda-da Rebden kömek gözlemedi, diňe lukmanlardan gözledi» (16:12). Garrylyk özüniň lapykeç ediji çäklendirmelerini getirýär. Aýaklaryndaky agyr kesel bilen Asanyň söweşmek ukyby ýitdi. Agryly çäklendirmeler bilen ýüzbe-ýüz bolanymyzda näme edýäris? Ýokardaky aýat lukmanlary ret etmek hökmünde düşündirilmemeli. Isa lukmanlary makullady: «Lukmana sagdynlar däl, keselliler mätäçdir» (Matta 9:12). Asa näme ýalňyş etdi? Saglygyna howp abananda, ol Rebbi gözlemedi, ýöne lukmanlara bil baglady. Iman lukmançylyk kömegini gözlemegiň zerurlygyny ret etmeýär. Iman ynamdyr. Zähmetsöýer boluň, ýöne Rebbe bil baglaň.
Netije
Asanyň kämil däldigi açyk, ýöne Reb şeýle diýdi: «Şeýle-de bolsa, Asanyň ýüregi ähli günlerinde aýypsyzdy» (15:17 RSV). Biz hem ýalňyşarys we çagyryşymyza laýyk ýaşamazarys, ýöne biz Rebbe bil baglamagy dowam etdirerisizmi? Bagtymyza, biz merhemetli Hudaýa hyzmat edýäris: «Ol siziň işiňizi we Onuň halkyna kömek edeniňiz we kömek etmegi dowam etdireniňiz üçin görkezen söýgiňizi unutmaz. Biz siziň her biriňiziň bu zähmetsöýerligi iň soňuna çenli görkezmegiňizi isleýäris» (Ýewreýler 6:10-11). Reb henizem biziň garaşlylygymyzy bereketleýär. Geliň, Oňa bil baglamagy saýlap, öňe gidelim.
3000 ýyllyk wada henizem durýar: «Güýçli boluň we ýadamaň, çünki siziň işiňiz sylaglanar» (2 Ýyl ýazgylary 15:7).
Filip Nunn tarapyndan
