Markusyň Hoş Habary güýçli ýazylan. Ol iň gysga Hoş Habar bolup, wagtyny we sözlerini ýitirmeýär. Ol ilkinji ýazylan Hoş Habardy. Markusyň ilkinji okyjylary üçin bu dört Hoş Habardan biri däldi; ol ýeke-täk Hoş Habardy. Okanyňyzda, Matta, Luka we Ýahýa barada unudyň we diňe Markusyň Hoş Habaryny göz öňüne tutuň – ilkinji mesihçileriň edişi ýaly.
Markus 16:6-8-däki perişdäniň aýallara beren habary şeýle: «‘Gorkmaň. Siz çarmykda çüýlenen Nazaretli Isany gözleýärsiňiz. Ol direldi! Ol bu ýerde däl. Ony goýan ýerlerini görüň. Emma gidiň we Onuň şägirtlerine – we Petrusyň – aýdyň, Ol sizden öň Galileýa gidýär; ol ýerde siz Ony görersiňiz, Ol size aýdyşy ýaly.’ Şonda olar çalt çykyp, gabyrdan gaçdylar, sebäbi olar titrediler we haýran galdylar. Olar hiç kime hiç zat aýtmadylar, sebäbi olar gorkdular.» Bu soňky üç aýat tutuş kitabyň nusgasydyr. Ähli Injillerimizde Markus 16-njy aýat 20-nji aýat bilen gutarýar. Emma 9-20-nji aýatlaryň direlişden göge galmaklyga çenli bolup geçen wakalary beýan etmek üçin irki bir kätip tarapyndan goşulandygy ähtimal. Iň gadymy we iň ygtybarly iki golýazma Markusyň Hoş Habaryny 8-nji aýat bilen gutarýar we ähli okuw Injilleri muny belläp geçýär.
Onda Markus näme üçin 8-nji aýatda durdy? Näme üçin ol bize, mysal üçin, göge galmaklyk barada aýtmady. Eger Isa göge galmadyk bolsa, onda ikinji gelmekligiň wadasy nädip bolup biler? Biz gabyryň boşdugyny we Onuň ol ýerde däldigini bilýäris. Emma Ol nirede we näme edýär? Markus näme diýýär?
Hudaýyň Patyşalygy
Hudaýyň patyşalygy Markusda esasy tema. Isanyň Markusyň Hoş Habaryndaky ilkinji sözleri: «Wagt doldy, we Hudaýyň patyşalygy ýakynlaşdy» (Markus 1:15 NKJV). Ondan soň okap bilýän zadymyz, Ol ygtyýar bilen öwretdi; Ol buýruk berdi we adamlar boýun boldular; Ol hatda ruhlara-da buýruk berdi we keselleri bejerdi. Bularyň hemmesi birinji bapda. Markus wagt ýitirmeýär! Isa diňe Patyşalygy wagyz etmedi; Ol ony hakykatdan-da şu günki dünýä getirdi!
Markus 4-de Isa iki patyşalyk mysalyny aýtdy. Birinjisi ruhy ösüş barada: «Hudaýyň patyşalygy, bir adamyň tohumy ýere sepip, gijesine ýatyp, gündizine turşy ýalydyr, we tohum gögerip ösýär, we ol özüniň nädip ösýändigini bilmeýär» (Markus 4:26-27). Ikinjisi gorçitsa tohumy barada: «Hudaýyň patyşalygy ... gorçitsa tohumy ýalydyr, ol ýere ekilende, ýerdäki ähli tohumlardan kiçidir; ýöne öseninde, ol ähli otlardan ulalýar we uly şahalar çykarýar, şeýlelik bilen asmanyň guşlary onuň kölegesinde höwürtge gurup bilerler» (Markus 4:30-32).
Bu iki mysalda patyşalygyň näme ýalydygyny görüp bilýärismi? Ol Hudaýyň edýän bir zady bolup, biz ony hatda düşündirip bilmeýäris – ol biz ýatyrkak bolup geçýär. Ol şeýle bir kiçijik başlaýar welin, biz ony zordan görüp bilýäris, ýöne ol beýiklige çenli ösýär. We ol garşylyk görkezmän ösýär. Ol başlap, soň bir wagt durup, soň birden doly gülläp açylmaýar. Ol yzygiderli, dowamly ösüş bolup, biz ýatyrkak we Onuň näme edýändigini düşündirip bilmeýärkäk, Hudaý tarapyndan bolup geçýär.
Onda Markus öz Hoş Habarynyň soňky üç aýatynda, patyşalyk barada eýýäm aýdanlarynyň yşygynda näme diýýär?
Isa, diri, işleýän we öňe gidýän
«Gorkmaň. Siz çarmykda çüýlenen Isany gözleýärsiňiz. Ol direldi!» (Markus 16:6). Hawa, Isa çarmykda çüýlendi. Emma şägirtler entek ýas tutýarkalar, Ol ölümden direldi. Bugdaý gögerýärkä ýatyrkaň daýhan ýaly, şägirtler patyşalyk ösýärkä ýatyrdylar. Isa öli däl – Ol diri we işleýär. Şägirtler näme etjeklerini bilmän oturýarkalar, Isa eýýäm işine gaýdypdy. Ol eýýäm olardan öňdedi, çarmykda çüýlenmezinden öňki gullugynyň dowamynda bolşy ýaly.
«Ol sizden öň Galileýa gidýär» (Markus 16:7). Onuň nirede bolandygyna we näme edendigine üns beriň; Ol Galileýa öňe gidipdi. Biz Iýerusalimdäki ikiýüzlüler barada, Galileýanyň arassa, ýönekeý adamlaryndan tapawutlylykda, hekaýalar eşiden bolmagymyz mümkin. Şeýle hekaýalar Isanyň döwründäki ýehudylary biziň ýüzümize gülmäge mejbur ederdi.
Näme üçin? Sebäbi rabbiýleriň mukaddeslik şkalasy bardy – we Galileýa onda ýokdy. Bu şkala (Mişna Kelim) on derejeli bolup, şeýle başlaýardy: «Ysraýyl ýurdy beýleki ýurtlardan mukaddesdir. Diwarly şäherler has mukaddesdir. Iýerusalimiň diwarlarynyň içi has mukaddesdir ...» we şeýlelik bilen on ädim, ybadathananyň mukaddes ýerine çenli. Soňra Iň Mukaddes ýer gelýärdi, ol şkaladan daşardady. Emma bu diňe rabbiýleriň şkalasy däldi. Saddukeýleriň ybadathana merkezli meňzeş şkalasy bardy. Hatda Kumrandaky Essinler (monastyr ýehudy alymlary), ybadathananyň erbet ruhanylaryň elindeligini öwredenler, bu Iýerusalim merkezli mukaddeslik şkalasyny ykrar etdiler. Olar diňe erbet ruhanylary özleri bilen çalşyrmak islediler!
Şeýlelik bilen, hemmeler Iýerusalimiň ýerdäki iň mukaddes ýeridigini bilýärdiler – ol Rebbiň ybadatynyň ýüregidi. Iýerusalim Hudaýyň Öz ybadathanasyny goýan ýeridi, ol ýerde Ol gurbanlygy we ybadaty kabul ederdi we Onuň ady hormatlanyldy. Halk däbi boýunça, soňky döwürlerde Mesih patyşalygy bu ybadathananyň üçekinden yglan ederdi. Iýerusalim beýleki ähli depelerden ýokary galdyrylar we ähli milletler ol ýere ybadat etmäge gelerdiler. Iýerusalim Rim generaly Pompeý ony basyp almazdan öň ýehudy döwletiniň ýüregidi. Hatda Isanyň döwründe-de Iýerusalim diýen ýaly doly ýehudy bolup, onuň köçeleri iň bilimli rabbiýler we olaryň okuwçylary bilen doludy.
Galileýa bolsa, mukaddeslikden başga zat däldi. Hoş Habarlar bize Galileýanyň arassa, idillik oba ýeridigini duýdurýar. Biz bu duýgyny alýarys, sebäbi Isa Galileýadaky hiç bir şähere gitmedi. Ol diňe obalara baryp gördi, sebäbi Galileýadaky ähli şäherler butparaz we butparazdy. Galileýanyň käbir ýehudylary paýly kärendeçiler bolup, gowy ýyllarda agyr kärende tölegleri bilen ýüklenip, erbet ýyllarda açlyk çekdiler. Emma köpüsi garyp oba işçileri bolup, gul ýaly garalýardylar, ýöne gullugyň berýän howpsuzlygy ýokdy. Suraty almak üçin, gündelik işçiler we üzümçilikdäki ganhor kärendeçiler baradaky mysallary okaň (Matta 20:1-16; Markus 12:1-12). Galileýaly ýehudylaryň örän az bölegi Isa ýaly hünärmenler ýa-da Ýakup we Ýahýa ýaly garaşsyz balykçylar bolupdy. Kanuny jikme-jik bilmek üçin ýeterlik bilimli adamlar örän azdy, Kanuny berjaý etmäge wagt ýa-da serişdeleri bolanlar has azdy. Ähli ýehudylar üçin, äht barada alada edýänler üçin, Galileýalylar hem sosial taýdan garyp bolandyklary üçin, hem dini taýdan Kanuny berjaý edip bilmeýändikleri üçin iň pes derejedediler. Şeýle-de bolsa, Isa we Onuň 12 şägirdiniň 11-si Galileýalydy. Ýahuda Iskariot ýeke-täk Ýahudyýalydy!
Isa «Galileýadaky Nazaretden» bolup, ýehudy durmuşynyň esasy akymynyň daşyndady, Iýerusalimden 110 km (70 mil) demirgazykda (Matta 21:11). Natanieliň: «Nazaretden gowy zat çykyp bilermi?» (Ýahýa 1:46) diýeninde, bu diňe bir degişme däldi. Ol açyk-aýdyň zady aýdýardy. Bu ýagdaýda, gabyrdaky habar geň galdyryjydy: «Ol sizden öň Galileýa gidýär» (Markus 16:7). Mesih Iýerusalimden, mukaddes ýerden ýüz öwrüp, Işaýanyň «Butparazlaryň Galileýasy, uly garaňkylykda ýöreýän halk» (Işaýa 9:1-2) diýip atlandyran ýerine gidipdi.
Emma has möhümi, Isanyň Galileýa gitmegi baradaky bu söz synamak hökmünde howada asylyp galdy. Ol mukaddes ýerleriň howpsuzlygyny terk edip, umytsyzlaryň we günäkärleriň ýaşaýan ýerine gidýärdi. Onuň şägirtleri üçin, we biziň üçin şu günki sorag şeýle: «Biz Oňa eýererismi ýa-da ýok?»
Isanyň işleýändigini görmek
«Ol ýerde siz Ony görersiňiz, Ol size aýdyşy ýaly» (Markus 16:7). Köpümiz missioner bolup gulluk eden adamlary bilýäris. Meni haýran galdyrýan zatlaryň biri, Isanyň iň garaşylmadyk adamlarda we ýerlerde näderejede açyk işleýändigidir. Eger biz öz rahat zolagymyzdan, sözde dindar adamlardan we ýerlerden çykmaga we Isanyň Hoş Habaryny dindar bolmadyk ýerlere we adamlara ýetirmäge taýýar bolsak, bu haýran galdyryjy – biz Isanyň işleýändigini göreris!
Biz Onuň hakykatdan-da bizden öň gidendigini we patyşalygy hiç haçan garaşmadyk ýerlerimize ýaýradýandygyny göreris. Biz bu işi edende, Isanyň ýaňy bu ýerden geçendigini duýýarys we Onuň aýak yzlaryny entek täze, howpsuz, rahat Iýerusalimiň basylan aýak yzlary däl-de, diýen ýaly görüp bilýäris.
Isa Öz şägirtlerini söýýär
«Gidiň we Onuň şägirtlerine – we Petrusyň – aýdyň» (Markus 16:7). Isanyň gullugynyň dowamynda şägirtler şowsuz boldular. Iň gowusy, olar diňe düşündirip bilmediler. Iň erbedi, olar gorkdular. Markus Isanyň gaýtadan: «Eşitmäge gulaklary bolan, eşitsin!» diýendigini habar berýär. We Ol başga käýinçler berdi. Şägirtler Galileýa deňzindäki gaýykda gorkdular – iki gezek! Bir gezek düşündirip bolar, ýöne näme üçin ikinji gezek batyrlyk etmediler? We Isa tussag edilende, olar gaçdylar. Çarmykda çüýlenmezden öň, Isanyň şägirtleri Oňa şowsuz boldular. Indi Ol direlenden soň, hiç zat üýtgemedi. Aýallar, erkekler ýaly, gorky bilen ysgynsyz bolup, hiç zat etmediler.
Petrus bu aýatda ady bilen agzalýar. Ýatda saklaň, ol Isany hiç haçan inkär etmejekdigini wada beripdi – soňra Gün dogmazdan öň Ony üç gezek inkär etdi. Olaryň hemmesi Isa şowsuz boldular, ýöne hiç kim Petrusdan has köp günä duýmazdy. Şeýlelik bilen, olara, we esasanam Petrusyň, olaryň taşlanmandygyny açyk aýdyldy. Olar entek Onuň söýýän dostlarydy. Aýallar olara muny tassyklamalydy.
Bu şu gün hem bolup geçýär. Isanyň yzyna eýerijiler entek Oňa şowsuz bolýarlar. Olar entek ýetersiz duýýarlar. Olar entek Isanyň olara bolan söýgüsiniň tassyklanmagyna mätäç. Bu ilkinji habar Onuň şägirtleriniň bir toparyna beýleki bir toparyna Onuň söýgüsini tassyklamagy buýruk etdi. Biz beýleki Hoş Habarlardan bilýäris, Isa bu tassyklamany soň şahsyýetinde gaýtalady; ýöne ol Hoş Habarlar entek ýazylmandy. Markusyň bize üns bermegimizi isleýän zady, biz, şägirtler hökmünde, dogan-uýalarymyzyň biri kynçylyk çekende, muny derrew bir-birimize ýatlatmalydyrys. Elbetde, Isa, Ruh arkaly, muny eder. Emma biz hem etmelidiris.
Şowsuzlyk soňky däl
«Şeýlelik bilen, olar çalt çykyp, gabyrdan gaçdylar, sebäbi olar titrediler we haýran galdylar. Olar hiç kime hiç zat aýtmadylar, sebäbi olar gorkdular» (Markus 16:8).
Aýallaryň ilkinji reaksiýalary gorky we dymmakdy. Çarmykda çüýlenmezden öň Isa şowsuz bolan erkekler ýaly, aýallar hem bu ýerde Oňa şowsuz boldular. We olar diňe direlen Mesihe şowsuz bolman, eýsem, öz şägirtlerine-de, olara ruhlandyrmak tabşyrylanlara-da şowsuz boldular.
Biziň ýaly! Biz Isa gaýtadan şowsuz bolýarys. We biz Oňa şowsuz bolanymyzda, bir-birimizi ruhlandyrmaga-da şowsuz bolýarys. Olar ýaly, we biz ýaly gorkak we dymyk şägirtler bilen, näme umyt bar? Emma Markusyň Hoş Habarynyň okyjysy (we şu günki okyjy), kitaby öňünde bolandygy üçin, bu şowsuzlyklaryň patyşalygyň ösüşini saklamajakdygyny bilýärdi. Mesihçileriň ýetersizligine garamazdan, Mesih patyşalygy şonda-da we häzir hem ösýär. Diňe asman bilýär nädip! Meýdandaky däne ýaly. We bu ösüşiň bir bölegi bizde – şowsuz adamlarda.
Hudaýyň patyşalygy gurulýar we döredilýär; ýöne iş Isa tarapyndan edilýär. Şägirtler iň ýönekeý işleri bulaşdyrýarlar. Patyşalyk işi doly Hudaýyňkydyr. Biz iň köp edip bilýän zadymyz yzarlamak. Biz patyşalyk üçin hiç ýere gitmeris, Isanyň bizden öň ol ýerde bolanyndan başga. Biz patyşalyk üçin hiç zat edip bilmeris, Isanyň işi bizden öň edeni ýaly. Meýdanda ösýän däne ýaly, daýhanyň nädip ösýändigini düşündirip bilmeýän ýaly, şeýlelik bilen Hudaý Öz patyşalygyny ösdürýär. Biz iň gowy edip bilýän zadymyz hasyl ýygnamakda zähmet çekmek we Rebbiň edýän zatlaryna şatlanmak (Ýahýa 4:35-38).
Emma biz ruhdan düşmeli däl. Biz synanyşmagyň manysyzdygyny duýmaly däl. Gaýtam, Markusyň bu Hoş Habarynyň soňundaky habary biziň aladamyzy ýeňletmeli. Ol biziň Reb üçin synanyşýan islendik zadymyzyň Oňa şöhrat getirejekdigine ynandyrmaly. Ol hökman Onuň adyna öwgü getirer, sebäbi Ol eýýäm bizden öň gidipdir; Ol eýýäm biziň edýän zatlarymyzda Öz maksatlaryny ýerine ýetirmek üçin işläpdir. Biz näme etsek-de, ony şatlyk we ynam bilen etmelidiris, sebäbi Ruh tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän ähli zatlarymyz üstünlikli bolar. Ol biziň niýet eden ýolumyz bilen üstünlikli bolmazlygy mümkin; ýöne ol Isanyň niýet eden ýolunyň üstünlikli bolar, we bu biziň hiç haçan göz öňüne getirip biljek zadymyzdan has gowudyr.
Oňa eýermek
Geliň, ruhlanalyň! Isa ýaşaýar we Öz patyşalygyny iň soňky garaşylmadyk ýerlerde, hatda umytsyz diýip pikir eden ýerlerimizdä-de gurmak üçin bizden öň gidipdir. Geliň, Oňa ol ýerde eýermek üçin batyrlyk toplalyň. Geliň, hormatly dindar adamlaryň gaça durýan ýerlerine – diňe geografiki ýerlere däl, eýsem şahsy, sosial, intellektual we filosofiki ýerlere-de gideliň.
Geliň, jemgyýetde adalatsyz diýip pikir edýän her bir ýerimize we adamyza gideliň – öz kiçijik aňymyzyň Galileýasyna. Geliň, ol ýerde Onuň näme edýändigini göreliň. Hormatly adamlaryň soramajak soraglaryny soraň we Ruhyň näme edýändigini görüň. We beýleki şägirtleri Isanyň yzyna eýermäge ruhlandyryň, esasanam Reblerine şowsuz bolandyklary üçin günäkär duýýanlary. We diri Isanyň näme edýändigini görenimizde, biz aýdarys: «Bu Rebbiň işidir, we ol biziň gözümizde haýran galdyryjydyr!» (Markus 12:11).
