Ýewangelist Filip
We Hoş Habary Ýaýratmak Baradaky Sapaklar
Aýratyn Sowgat
Mukaddes Ýazgylarda «ýewangelist» diýlip, şöhratlanan Rebimizden Hudaýyň hoş habaryny ýaýratmak üçin aýratyn sowgat alan adama aýdylýar. Şeýle sowgat alan adam erkeklere, aýallara we çagalara umyt habaryny getirýär, sebäbi hemmeler günä edip, Hudaýyň şöhratyndan mahrum boldular (Rimliler 3:23). Halas bolmadyk adam diňe Hudaýyň hökümine garaşyp biler. Emma toba edip, günälerini boýun alan, Hudaýa bil baglan we Hudaýyň hoş habaryna ynanan adam halas bolýar – Onuň adalatly we rehimsiz höküminden halas bolýar.
Bu çözgüt Isa Mesihiň haçdaky bitiren işi sebäpli mümkin boldy (Rimliler 3:20-24; Ýahýa 3:36), we ol belli bir millete, medeniýete ýa-da topara çäkli däldir. Hudaýyň halas edişi hemmelere mugt hödürlenýär. Reb Isa haçda bahasyny töledi, we Onuň direlişinde Hudaý Onuň doly kanagatlanandygyny tassyklady.
Bu hoş habar ilkinji gezek Petrus tarapyndan, Mesihiň ölülerden direlişinden 50 gün soň ýaýrady (Resullaryň Işleri 2). Bularyň hemmesiniň nähili mümkin bolandygy soňra Resul Ýahýanyň hatlarynda, esasanam Pawlusyň hatlarynda doktrinal taýdan düşündirildi we öwredildi. Ol Hudaýyň toba edip, hoş habara ynanýan ähli ýiten günäkärlere nusga bolmak üçin özüni nähili taýýarlandygyny görkezdi (Galatýalylar 1:15-16; Filipililer 3:7-14; 1 Timoteos 1:12-16). Siz toba edip, Hudaýa ynanýarsyňyzmy?
Filip Barada Näme?
Pawlus ýaly, Hudaý Filipi hoş habary getiriji edip taýýarlapdy. Ol Hudaýyň oňa beren aýratyn sowgady sebäpli şeýle ykrar edildi, adam tälimi ýa-da resmi bellenmegi sebäpli däl. Reb oňa umyt we ruhlandyryjy habar bilen ýiten günäkärlere ýetmek üçin köp mümkinçilikler berdi. Şol bir wagtyň özünde, Filip özüniň özi hem gökdäki Rebden Öz Ýygnagyna sowgatdy, ýazylşy ýaly: «Ol resullary, pygamberleri, ýewangelistleri, çopanlary we mugallymlary berdi» (Efesliler 4:11 ESV). Rebiň sowgat bermegi adamyň jogapkärçiliginden tapawutlandyrylmalydyr. Dogrudan-da, Filip Reb islegi boýunça işledi, sebäbi hiç hili päsgelçilik ýokdy.
Bu eýýäm Iýerusalim ýygnagynda ýedi doganyň biri hökmünde garyplar we mätäçler üçin ýygnaga berlen üpjünçilikleri dolandyrmak üçin gullukçy,1 ýa-da diakon hökmünde saýlananda aýdyň boldy (Resullaryň Işleri 6:1-6). Ýerli buthana alan maddy sowgatlaryny paýlamak jogapkärçiligini öz üstüne aldy 2 we resullaryň ýolbaşçylygynda we doga bilen bu wezipäni öz aralaryndaky ýedi dogana tabşyrdy. Olar özleriniň ajaýyp häsiýetleri sebäpli saýlandylar: imanly adamlar, Mukaddes Ruhdan we akyldan doly, we jemgyýetde gowy abraýa eýe.
Filip, resul däl-de, olaryň biridi, Täze Ähtde «ýewangelist» diýlip atlandyrylan ýeke-täk adam (Resullaryň Işleri 21:8). Ol aýratyn we gaty özboluşly sowgada eýedi, Hudaý tarapyndan berlen ukyby hoş habary ýaýradanda dürli ýollar bilen görkezildi, öz diňleýjilerine bir adamy hödürledi: Rebimiz Isa Mesih (Resullaryň Işleri 8:5). Onuň habary adamlary toba etmäge we halas bolmaga sebäp boldy.
Täze Ösüş
Iýerusalimdäki buthana wepaly gulluk eden Filip, Tarsusly Şawulyň ýolbaşçylygyndaky yzarlamalar sebäpli gitmäge mejbur bolan köp sanly imanlylaryň arasyndady (Resullaryň Işleri 8:1-5). Şeýlelik bilen, Filip Samariýa geldi, ol ýerde dürli halk toparlary ýaşaýardy. Olaryň käbirleri Süleýman patyşanyň döwründen bäri butparazlyga düşen On taýpadan gelip çykypdy (1 Patyşalar 13) we köp ysraýyllylar assiriýalylar tarapyndan sürgün edilenden soň ýurtda galypdy. Soňra galanlar Assiriýa imperiýasynyň beýleki ýerlerinden getirilen adamlar bilen garyşyp gitdi (2 Patyşalar 17). Şol garyşyklyk we dürli butparazlyk sebäpli, Iki taýpanyň – Ýahuda we Benýamin, şol sanda Babyldan ýesirlikden gaýdyp gelenler – ýewreý ýolbaşçylary Samariýalylaryň ybadathanany we Iýerusalim şäherini täzeden gurmakdaky hyzmatdaşlygyny ret etdiler.
Soňra ýewreýler bilen samariýalylaryň arasyndaky duşmançylyk ýa-da agyry diňe artdy. Muňa garamazdan, Rebiň ýerdäki gullugy döwründe köp sanly ýigrenilen samariýalylar Ony kabul etdiler (Ýahýa 4:1-42). Şol bir Reb, indi gökde, Filipi Samariýada Isa Mesihi yglan etmäge ýolbaşçylyk etdi. Reb Filipiň habaryny oňa ýerine ýetirmäge beren köp sanly gudratlary bilen tassyklady (Resullaryň Işleri 8:6-8; Markus 16:16-18). Hoş habary kabul edenler soňra suwa çümdürildi.
Petrus we Ýahýa Iýerusalimden gelip, bu täze imanlylara gaty oňyn garaýyş görkezdiler. Bu, Rebiň ýerde olaryň ýanynda bolanda Isa şägirtleriniň käbirine-de täsir eden samariýalylara garşy öňki umumy öňünden höküm çykarmakdan tapawutlydy. Indi bolsa, resullar Samariýadan gelen bu täze imanlylary kabul etdiler, ellerini goýmak arkaly olar bilen köpçüligiň öňünde özlerini tanatdylar, ondan soň olar Mukaddes Ruhy aldylar.3
Ruh Petrusy öňki jadygöý Simonuň ýüzüni açmaga-da ýolbaşçylyk etdi. Emma ol suwa çümdürilen bolsa-da, toba etmekden ýüz öwürdi (Resullaryň Işleri 8:9-24).
Filipiň Gullugynyň Täze Tapgyry
Reb diňe Samariýalylar barada alada etmedi, olaryň arasynda köp adam halas boldy, ýöne Ol hemişe her bir adama gyzyklanma bildirýär. Bu nokat Efiopiýaly aganyň hekaýasynda (aý. 26-40) görkezilýär, ol biziň üçin köp praktiki sapaklary öz içine alýar:
- Islegli we boýun egýän gullukçy boluň – Ussa çagyrdy, gullukçy gitdi (aý. 26-27);
- Hudaýyň ýolbaşçylygyna eýeriň – Filip Rebiň perişdesi (aý. 26) we soňra Mukaddes Ruh (aý. 29) tarapyndan ýolbaşçylyk edildi;
- Ýazylan Sözi ulanyň – Hudaý Mukaddes Ýazgylary ulandy (aý. 32-33,35);
- Isany hödürläň – Filip Isa barada wagyz etdi (aý. 34-35);
- Hudaýyň özgerdýändigini ýatda saklaň – Efiopiýaly Isa barada köp öwreneninde, Hudaý ony özgertdi (Resullaryň Işleri 8:35-37);
- Suwa çümdürilmek möhümdir – aga köpçüligiň öňünde ret edilen Mesih bilen özüni tanatdy (aý. 38);
- Mesih şatlygyň çeşmesidir – aga şatlanmagyny dowam etdirdi (aý. 39).
- Öňe hereket ediň – Filip alyndy, hoş habar gullugyny başga ýerde dowam etdirdi (aý. 40).
Hudaý hökümdardyr. Ol hiç zat barada hasabat bermeli däl, ýöne hemişe dogry we Özüniň kimdigini – söýgi we yşyk Hudaýydygyny aýdyň görkezýär. Ol näme üçin bir zady edýändigini ýa-da rugsat berýändigini düşündirip bilmesek-de, Onuň näme edýändigini bilýändigi aýdyňdyr. Şeýle uly hasylly meýdandan işçini kim kowardy? Muňa garamazdan, belli bir pursatda Reb Isa Filipi Müsüre barýan çöl ýoluna gitmäge ýolbaşçylyk etdi, ol ýerde ulag gatnawy azdy.
Efiopiýadan gelen bu ýokary wezipeli adam, belki häzirki Sudanyň bir bölegi, Iýerusalimde satyn alan ýazgysyny okamak üçin biraz asuda wagt isläp, ony saýlapdy. Belki-de, ol aga bolandygy üçin ybadathana girmäge rugsat berilmändigi üçin (Kanun taglymaty 23:1) lapykeç bolandyr, ýokary wezipeli adam bolsa-da.4 Ýöne Hudaý iş başyndady we ony bu ýazgyny satyn almaga ýolbaşçylyk edipdi. Ol Filipi-de (Resullaryň Işleri 8:29) şol pursatda Işaýa 53:7-8-i sesli okaýarka, şol ýerde bolmaga ýolbaşçylyk etdi, şol döwürde okamak adaty bolşy ýaly.
Filip Boýun Egýän Gural
Filip «turup gitdi» (Resullaryň Işleri 8:27), we belli bir pursatda hatda ylgady (aý. 30). Ol öz Ussasynyň islegleri bilen özüni tanadan, Onuň görkezmelerine takyk eýeren wepaly gullukçydy. Biz şeýle edýärismi?
Filip sypaýyçylyk we hormat bilen bu nätanyş adama ýakynlaşdy, oňa okaýan zadyny düşündirýändigini sorady. Jenap hakyky kiçigöwünlilik bilen bu meselede özüne ýolbaşçylyk etjek biriniň gerekdigini jogap berdi. Şonuň üçin, «ol Filipi ýanyna çykyp oturmagy çagyrdy» (aý. 31). Olar biri-birine doly nätanyşdylar, ýöne ikisi-de dogry garaýyşdady. Wezipeli adam ýüregindäki we aňyndaky soragy berdi: «Pygamber muny özü barada aýdýarmy ýa-da başga biri barada?» (aý. 34). Bu Filipiň agzyny açyp, Mukaddes Ýazgylaryň gürleýän Ony: Isany gürrüň bermäge mümkinçilik berdi (aý. 35).
Mukaddes Ruh hem iş başyndady we Efiopiýalyny başga bir sorag bermäge, ýagny suwa çümdürilmek barada (aý. 36) ýolbaşçylyk etdi. Belki-de, ol içki duýgy bilen Işaýanyň ýazan adamy bilen özüni tanatmak zerurlygyny düşündi. Bularyň hemmesi nähili ýönekeý, ýöne nähili çuňňur! Elbetde, bu Efiopiýaly bilen syýahat edenlere täsir etmeli. Kiçigöwünlilik we boýun egmek bilen ýönekeý şaýatlyk, suwa çümdürilmek hökmany suratda täsir eder. Filip bu nätanyş adam bilen özüni tanatdy we onuň bilen suwa düşüp, ony suwa çümdürdi.
Ýewangelist Filip hiç hili ýagşylyk soramady, ýöne Mukaddes Ruh tarapyndan hoş habar işini dowam etdirmäge ýolbaşçylyk edildi (aý. 40), we abraýly Efiopiýaly wezipeli adam oňa hiç zat tölemäge borçly duýmady. Ol «şatlanýan ýoluna» dowam etdi (aý. 39; aý. 8-i göz öňüne tutuň). Şatlyk Hudaýyň patyşalygynda we Hudaýyň maşgalasynda sagdyn ruhy ýagdaýyň möhüm görkezijisidir (Rimliler 14:17; 1 Ýahýa 1:4). Ol älemde we taryhda iň ajaýyp adam bilen baglanyşyklydyr (1 Petrus 1:8).
Filipiň öz maşgalasynda-da uly täsiri bardy, sebäbi biz onuň dört imanly gyzy barada okaýarys. Olarda Hudaý tarapyndan berlen pygamberlik sowgady bardy we ýazylan Sözi kakasynyň Efiopiýaly aga bilen aragatnaşygynda eden ýaly ulanyp bilýärdiler. Mukaddes Ruh bu imanly aýallary degişli ýagdaýda we gurşawda – hususy ýagdaýda gulluk etmäge ulanyp bilýärdi (seret 1 Korinfliler 14:34). Emma Hudaý pygamberlik sowgady bolan bir dogany Kesariýadaky ýygnaga köpçüligiň öňünde bir zat aýtmaga iberdi, ol ýerde Pawlus şol pursatda Luka we beýleki myhmanlar bilen birlikde bardy (Resullaryň Işleri 21:8-16).
Işaýa 53 we Aganyň Soragy
Işaýa ajaýyp kitap ýazdy, we onda köp goşgularyň arasynda bir gaty aýratyn kompozisiýa bar, ol bäş aýatdan ýa-da bentden ybarat, Işaýa 52:13 bilen başlap we 53:12 bilen gutarýar. Ol «iň uly pygamberlik» diýlip atlandyryldy, we onuň ähmiýeti Täze Ähtde dürli ýollar bilen görkezilýär. Bu bölüm Ýahwähiniň Gullukçysynyň Günä Gurbanydygynyň çuňňur syryny beýan edýär, sebäbi Ol «dünýäniň günäsini aýyrýan Hudaýyň Guzusydyr» (Ýahýa 1:29). Birinji bent ähli pygamberligiň gysgaça mazmuny we gözden geçirilmesidir. Ikisi-de aşakda görkezilen ýaly parallel gurluşa eýe:
Birinji Bent – Işaýa 52:13-15 Onuň hödürlenişi we gullugy (aý. 13) Onuň ejir çekmegi (aý. 14) Onuň sylagy (aý. 15)
Ähli Pygamberlik – Işaýa 53 Onuň hödürlenişi we kabul edilişi (ikinji bent, aý. 1-3) Onuň ejir çekmegi (üçünji we dördünji bentler, aý. 4-9) Onuň sylagy (bäşinji bent, aý. 10-12)
Rebiň Efiopiýaly agany bu Mukaddes Ýazgy ýerine, ähtimal grek terjimesinde ýolbaşçylyk etmegi geň däldir. Işaýadan getirilen sitatadaky «Guzy» (Resullaryň Işleri 8:32) sözi (Grekçe amnos) Ýahýa 1:29 we 36-daky şol bir sözdür. Ol Täze Ähtde ýene bir gezek (1 Petrus 1:19-20) dünýäniň düýbi tutulmazdan öň bilinen Guzy barada ulanylýar. Guzy ýa-da «kiçijik guzy» (Grekçe arnion) üçin beýleki termin Reb Isa barada Ylham kitabynda 28 gezek (4x7, Onuň her bir babatda kämildigini görkezýär) ulanylýar, we ýene bir gezek iki şahly guzy ýaly, ýöne aýdanda aýdaho ýaly bolan ýalançy barada (Ylham 13:11) ulanylýar.
Mukaddes Ruh Işaýadaky bu haýran galdyryjy bölümi Efiopiýaly aganyň gyzyklanmasyny oýarmak üçin ulandy. Ol Mukaddes Ýazgylary gowy bilýän ýewangelist Filipi-de bu bölegi dogry düşündirmek üçin ulandy, onuň Mesih bilen nähili baglanyşyklydygyny görkezdi. Isa Hudaýyň Guzusydyr we Ol Ýahwäh/Ýehowadyr, şeýle hem Mesih ýa-da Hudaýyň Saýlany (Ýahýa 20:31). Mundan başga-da, Ol üçlügiň syryna, Ata, Oglan we Mukaddes Ruh (Efesliler 4:4-6) girýär we Ol «ebedi ýaşaýyşdyr» (1 Ýahýa 5:20). Hudaýyň merhemeti bilen, hakyky imanlylar hökmünde, biz iman edenimizde ebedi ýaşaýşy aldyk (Ýahýa 3:16, 5:24) we «ebedi ýaşaýyş» diýlip atlandyrylýan ýere barýarys (Ýahýa 12:25).
Oňa ähli öwgü, hormat we şöhrat bolsun, indi we ebedi!
SOŇKY BELLIKLER
- Reb Özü gullukçy (sözme-söz, Diakon) bolup, Öz şägirtleriniň arasynda gulluk etdi (Luka 22:27; seret Ýahýa 12:26). Ýerli ýygnakda gullukçylaryň, doganlar we uýalar üçin talap edilýän häsiýetler başga ýerlerde, mysal üçin 1 Timoteos 3:8-12 we Rimliler 16:1-de sanalýar. Filip diakon hökmünde gullugynda wepaly bolupdy; soňra Reb oňa başga bir wezipäni ynandy (seret 1 Timoteos 3:13).
- Diakonlar ýygnak tarapyndan saýlanan gullukçylardy (däl-de Hudaý tarapyndan ýöne Onuň görkezmeleri esasynda) mukaddesleriň maddy zerurlyklaryna ýygnagyň adyndan seretmek üçin. Ýaşulular şöhratlanan Reb tarapyndan berildi we Mukaddes Ruh tarapyndan saýlandy (Resullaryň Işleri 20:28), adamlar tarapyndan däl, özlerine degişli bolan Hudaýyň ýygnagyna seretmek üçin. Şeýle ýaşuly «Hudaýyň dolandyryjysy» (Titus 1:7) diýlip atlandyrylýar, öz häsiýetleri sebäpli ykrar edilmeli (1 Timoteos 3; Titus 1). Käbir ýagdaýlarda Hudaýyň Sözi entek doly bolmadyk döwürde, Reb resul Pawlusy ýaşululary bellemäge ýolbaşçylyk etdi (Resullaryň Işleri 14:23) ýa-da ol öz wekiline şeýle etmegi tabşyrdy (Titus 1:5-16).
- Bu taryhy jikme-jiklikler häzirki wagtda şol bir takyk tertibiň ulanylýandygyny aňlatmaýar. Resullar indi biziň bilen däl we Mukaddes Ruh her bir hakyky imanlyny hiç hili araçy bolmazdan möhürleýär (2 Korinfliler 1:21-22; Efesliler 1:13-14).
- Käbirleri onuň ýewreý dinine geçen adamdygyna ynanýarlar; beýlekiler bolsa onuň ýewreýdigini, ata-babalarynyň Ysraýyldan gidenligini pikir edýärler.





