*ESASEN AÝALLAR ÜÇIN* Maşgala Zulumyny Ykrar Etmek
Maşgala zulumy maşgala agzalaryny dolandyrmak üçin ulanylýan gorkuzýan ýa-da rehimsiz hereketleriň bir görnüşidir. Şeýle zorlugyň Awstraliýa maşgalalarynyň 25-33%-ine we ABŞ-nyň nikalarynyň 28%-ine täsir edýändigi habar berildi. Köplenç ýagdaýlarda maşgala zulumyny edýänler erkeklerdir. Munuň sebäbi aýallaryň erkek adama fiziki taýdan zyýan ýetirmäge ukyply bolmazlygy ýa-da maliýe taýdan garaşsyzlygynyň ýoklugy sebäpli, olary güýç ulanyp kemsitmäge gowşak edýänligi bolup biler. Maşgala zulumynyň jemgyýete ýetirýän zyýanlaryna ýitirilen durmuşlar, gorkuly är-aýallar we çagalar, şeýle hem gymmat saglyk, maslahat, hukuk we durmuş hyzmatlary degişlidir.
Näme ýalňyş bolup biljekdigine seretmezden, Mukaddes Kitabyň maşgalalar barada näme diýýändigine seredeliň.
Hudaýyň Maşgala Gatnaşyklary Üçin Meýilnamasy Efesliler 5:22-6:4-de Pawlus Hudaýyň är-aýallaryň, ata-eneleriň we çagalaryň arasyndaky gatnaşyklaryny şeýle beýan etdi:
“Aýallar, Rebbiňize boýun bolýanyňyz ýaly, öz ärleriňize boýun boluň. Çünki är aýalyň başydyr, Mesih bolsa Ýygnagyň, Öz bedeniniň başydyr, Ol onuň Halasgäridir. Indi Ýygnak Mesihe boýun bolýany ýaly, aýallar hem ähli zatda öz ärlerine boýun bolmalydyrlar. “Ärler, öz aýallaryňyzy söýüň, Mesih Ýygnagy söýşi ýaly we ony mukaddes etmek üçin Özüni oňa berdi, ony Söz arkaly suw bilen ýuwup arassalady we ony Özüne şöhratly Ýygnak hökmünde, tegmilsiz ýa-da ýygyrtsyz ýa-da başga bir kemçiliksiz, ýöne mukaddes we aýypsyz hökmünde hödürlemek üçin. Şol bir ýagdaýda, ärler öz aýallaryny öz bedenleri ýaly söýmeli. Öz aýalyny söýýän adam özüni söýýändir. Ahyrsoňy, hiç kim öz bedenini ýigrenmedi, ýöne ony iýmitlendirýär we oňa ideg edýär, Mesih Ýygnaga edişi ýaly – çünki biz Onuň bedeniniň agzalarydyrys. ‘Şonuň üçin adam atasyny we enesini terk eder we aýalyna birleşer, we ikisi bir ten bolar.’ Bu çuňňur syrdyr – ýöne men Mesih we Ýygnak barada gürleýärin. Şeýle-de bolsa, siziň her biriňiz hem öz aýalyny özüni söýşi ýaly söýmeli, we aýal öz ärine hormat goýmaly.
“Çagalar, Rebde ata-eneleriňize boýun boluň, çünki bu dogrudyr. ‘Ataňyza we eneňize hormat goýuň’ – bu wada bilen ilkinji tabşyrykdyr – ‘şonda size gowy bolar we ýer ýüzünde uzak ömür sürmekden lezzet alarsyňyz.’ Atalar, çagalaryňyzy gaharlandyrmaň; tersine, olary Rebbiň terbiýesinde we görkezmesinde ýetişdiriň.”
Är öz aýalyny özüni söýşi we oňa ideg edişi ýaly, we Mesih Ýygnagy söýşi we oňa ideg edişi ýaly söýmeli we oňa ideg etmeli. Aýal bu kontekstde öz ärine hormat goýmaly. Çagalar Rebde ata-enelerine boýun bolmaly we atalar çagalaryny gaharlandyrmaly däl, tersine, olary Rebbiň terbiýesinde we görkezmesinde ýetişdirmeli. Maşgalanyň nähili ajaýyp suraty! Näme ýalňyş bolup biler?
Söýginiň Ýerini Dolandyryş Tutanda Gynansak-da, ärler – köplenç öz başlyklygyna ýalňyş üns bermekden we Ruhyň aýallara hyzmat etmek üçin beren sowgadyny ykrar etmezlikden – aýallary aňly ýa-da aňsyz basyp ýatyrdylar we Ruhy söndürdiler. Olar hemişe öz aýallaryny “Mesih Ýygnagy söýşi ýaly” söýmediler.
Mukaddes Kitap aýalyň öýüň başy bolmaly däldigini aýdýar (Efesliler 5:22-23). Är öz aýalyny özüni söýşi ýaly söýende, we ol öz ärine hormat goýanda, güýç deňagramlylygy bar, çünki ol diňe özüni pikir etmeýär, we ol bu kontekstde onuň ýolbaşçylygyna hormat goýýar. Ýöne bu güýç deňagramlylygynyň hyýanatçylykly ulanylmagy mümkin. Bu bolanda we är öz aýalyny söýmedikde, onuň nikasy we ruhy durmuşy ejir çekýär (1 Petrus 3:7).
Maşgala Zulumy Maşgala zulumy gatnaşykda gözegçilik gazanmak we saklamak maksady bilen biriniň beýlekisine garşy ulanýan hereketleriniň bir toparydyr. Bu esasan gatnaşygy zulum edýän adamyň isleýşi ýaly bolmagy üçin gurmaga synanyşykdyr. Bu güýç deňagramsyzlygydyr. Bu güýç deňagramsyzlygynda iki “tarap” bar: zulum edýän we pida bolan.
Zulum ediji hereketleriň toparyna şular degişlidir: haýbat atmak we gorkuzmak, dilden we emosional hüjümler, sosial we maliýe gözegçiligi, ruhy hyýanatçylyk (gözegçiligi aklamak üçin Mukaddes Kitaby ulanmak), dymmak we yza çekilmek, akyl hyýanatçylygy we akyl oýunlary, fiziki we jynsy hüjüm. Maşgala zulumy bilkastdan we maksatlydyr. Köplenç zulum edýän adam gabanjaň, özüne ynamy pes we özüne bolan hormaty pesdir.
Zulum Doly Aýlaw Maşgala zulumy ýeke-täk, baglanyşyksyz wakalar däl-de, hereketleriň bir görnüşidir. Ol otnositel asudalyk bilen zorluk partlamalarynyň arasynda aýlanýan bir aýlaw hökmünde ýüze çykýar. Zulum edýän adam aýlawyň dowamynda güýji saklaýar we pida bolan adama gözegçilik edýär. Zorlukly wakadan soň, zulum edýän adam ökünç, gynanç we günäkärlik duýýar we eger açyklandyrylsa ýa-da pida bolan adam yza çekilse, bagyşlanmagy soraýar. Gatnaşygy dikeltmek üçin wadalardyr sowgatlar hödürlenip bilner.
Pida bolan adam trawmadan gutulandan soň, öňki zorlugyň inkär edilip bilinjek asuda döwri bolýar. Ýöne işler onuň isleýşi ýaly bolmadykda, dartgynlylyk artýar, tä başga bir waka bolýança we aýlaw gaýtalanýar. Aýlawyň käbir tapgyrlary geçirilip bilner we wagt üýtgäp biler, eger gatyşylmasa, aýlawlar gysgalmaga we has zorlukly bolmaga meýilli bolýar.
Zulum edýän adamyň adatça gatnaşyga gözegçilik maksady bilen gelýändigi anyklandy. Ilkibaşda ol inçe bolup biler we işler onuň isleýşi ýaly boldugyça kem-kemden artýar. Wagt geçdigiçe ikisi hem öz gatnaşyklarynyň işleýän usulynyň “kadaly”dygyny kabul edýärler. Zulum görnüşi çözülmezden ozal ykrar edilmelidir.
Gynansak-da, çagalar köplenç pida bolýarlar we olara ýetirýän täsirleri ýykyjy we ömürlik bolup biler. Olar bilmän gapma-garşylyklardan gaça durmagy we borçlulykdan gorkmagy öwrenýärler. Zulum edýänler we pida bolanlar maşgala zulumynyň bolan maşgalalaryndan gelip bilerler we bu hereketler öz çagalaryna geçirilip bilner.
Zulumyň Mukaddes Kitapdaky Mysallary Şa Saul öz hyzmatkäri Dawuda garşy maşgala zulumynyň köp klassiki hereketlerini görkezdi. Saul Dawudyň meşhurlygyna gabanýardy (1 Samuel 18:8). Ol Dawudy öz gözegçiliginde saklady we Dawudy maşgalasyndan aýyrdy (1 Samuel 18:2). Sosial aragatnaşyk we goldaw bolmazdan, pida bolan adamy dolandyrmak aňsatlaşýar we zulum edýän adama has garaşly bolýar. Saul Dawudy howply missiýalara hem iberdi (1 Samuel 18:13; 19:17). Ol ony zorlukly partlamalarda zyýan ýetirmäge synanyşdy (1 Samuel 18:10-11; 19:10).
Saul ökünç döwürlerini başdan geçirdi, şonda ol göz ýaş dökdi, ötünç sorady, günäsini boýun aldy we Dawuda zyýan ýetirmezlige wada berdi (1 Samuel 19:6; 24:16-21; 26:21-25). Dawut Sauly gaharlandyrmak üçin hiç zat etmedi (1 Samuel 20:1; 26:18). Aslynda, ol zorlugy bes etmek üçin gaýta-gaýta köşeşdirmäge, ýaraşmaga, düşündirmäge we söwda etmäge synanyşdy. Ýöne onuň hiç bir tagallasy işe ýaramady. Dawut pida bolan adamyň hyýanatçylyk edýän adamy begendirmäge synanyşmak bilen hyýanatçylygy bes edip bilmeýändigini bildi.
Mukaddes Kitap aşakdaky zulum ediji hereketleri günäkär hökmünde beýan edýär: gabanjaňlyk, gahar, özüňi bilmek, agzalalyk, bölünişikler (Galatýalylar 5:19-21); töhmet, ýamanlyk, aldaw (Rimliler 1:28-32); hyýanatçylyk, özüňi dolandyrmazlyk, söýgüsiz, bagyşlamaz ruh (2 Timoteos 3:1-8). Başga bir adamy dolandyrmak üçin esasy isleg günäkärdir (3 Ýahýa 9-10).
Sagdyn Nika Gatnaşygy Üçin Taýýarlyk Bir adam nikadan soň maşgala zulumynyň pidasy bolmak ähtimallygyndan gaça durmak üçin näme edip biler? Hudaý bilen işleşip, ýetişen, ruhy adam bolmakdan başlaň. Özüňizi Hudaýyň edişi ýaly gymmatlandyrmagy öwreniň we Onuň bilen ýakyn gatnaşyk gurmagy ösdüriň. Ýeke-täk ýaşaýşyňyzy diňe durmuş ýoldaşyňyzyň peýda bolmagyna garaşýan döwür hökmünde görmäň. Hudaýyň siziň bolmagyňyzy isleýän adamy bolmak üçin işläň.
“Howpsuz” dostlar ediniň – siziň bilen dogruçyl boljak we gowy we erbet döwürleriňizi söýgi bilen paýlaşjak dostlar. Mukaddes Kitap aýdýar: “Dostuň ýaralaryna ynanmak bolar ... we dostuň ýakymlylygy onuň çyn ýürekden beren maslahatyndan gelip çykýar ... Dostuňy terk etme” (Süleýman 27:6,9,10). Howpsuz dostluklar ömürboýy ösdürilýär; olaryň hemmesi bize gerek. Siz nikanyň öň ýanynda başgalar bilen wagt geçirmek islemeýän bolmagyňyz mümkin, ýöne ähli goldaw berýän dostlary kesmek zyýanly bolup biler. Akylly geljekki är-aýal (ýa-da eýýäm är-aýal) sagdyn dostluklaryň nikany baýlaşdyrýandygyny ykrar edýär.
Ruhdan düşmäň; hemmeler zulum ediji däl. Ýöne ýüzbe-ýüz bolup biljek islendik meselelerden habarly boluň. Meseleleri ykrar etmek we kömek gözlemek üçin batyrlyk gerek. Hudaýa bolan ýetişen iman bilen we howpsuz dostlar bilen güýçli (ýöne dolandyryjy däl) adam boluň, şonda maşgala zulumynyň pidasy bolmak ähtimallygyny azaltmak üçin.
AWTOR BARADA Jean Hawke hristian telefon maslahat beriş agentliginde tälim alan meýletinçidir. Ol är-aýaly Jorj bilen Awstraliýanyň Sidneý şäherinde ýaşaýar, Jorj bu žurnala ýygy-ýygydan makalalar ýazýar.
