Maşgala– Noýabr 2016 –Merhemet we Hakykat Žurnaly
Maşgala Konfliktlerini Çözmek/ 4-nji bölüm
Aragatnaşyk Konfliktleri
Açyk we dogruçyl aragatnaşygyň ýoklugy gatnaşyklardaky esasy meseleleriň biridir we ol maşgala ulgamynda görünýän konfliktlerdir. Kaýyn doganyny öldürenden soň, Hudaýa ýalan sözledi we inkär ediş dünýäsinde galmaga synanyşdy. Ybraýym we aýaly açlyk döwründe Müsüre baranlarynda, ol aýalyna Faraona özüniň aýaly däl-de, eýsem uýasy diýip aýtmagyny tabşyrdy. Bu, hatda aýalyny ýitirmegine çenli baryp ýetip biljek agyr netijelere getirip bilerdi. Soňra Sara Ybraýymyň hyzmatkär Hajar bilen gatnaşykda bolmagyny höweslendirdi, netijede Ysmaýyl dünýä indi. Emma Saranyň gul aýaly we ogluny kowmak baradaky gaharly talaby bilen konfliktler aýdyň boldy (Gel. 4, 12, 16, 21).
Hudaý maşgalany ýaratdy we şol wagtdan bäri aragatnaşyk Hudaý üçin hem, adam üçin hem örän möhüm boldy. „[Adam] ýüreginde näme pikir etse, şol hem ol“ (Sül. tym. 23:7NKJV). Emma adamyň pikirleri düşnükli bolmak üçin sözler bilen beýan edilmelidir. Şonuň üçin aragatnaşyk Hudaýdan başlandy we Adam haýwanlara at berende ýüze çykdy. Adamyň ýykylmagyndan bäri, aragatnaşygyň bozulmagy ähli adamlaryň durmuşyna täsir etdi. Dil ýabany boldy we Adamyň neslinden hiç kim ony terbiýeläp bilmeýär. Hudaý diliň „ölüm we ýaşaýyş“ güýjüne eýedigini (18:21) we „hiç bir adam dili terbiýeläp bilmez. Ol ýabany ýamanlyk, ölüm howply zäher bilen doly“ (Ýakup 3:8) diýýär. Dillerimiz islendik pursatda ýalňyşmaga ukyplydyr. Emma Rebbiň güýji bize gözegçilik edýär we agyr sözleriň ýerine ýakymly sözleri ulanmaga mümkinçilik berýär. „Ýakymly sözler bal arasy ýaly, janyň süýjüligi we süňkleriň saglygydyr“ (Sül. tym. 16:24). Çeşmesi ýürekdir: „Çünki agyz ýüregiň dolulygyndan gürleýär“ (Mat. 12:34).
Aragatnaşygyň bozulmagy sebäpli maşgala agzalarynyň öz daşynda diwarlar gurmagy haýran galdyryjydyr. Duýgularyny beýan etmekden ýüz öwürmegiň ýa-da ondan gaça durmagyň bu psihologiki päsgelçiligi köplenç biri-birine garşylykly reaksiýalarda aýdyň bolýar. Käwagt är ýa-da aýal kabul edilmegi we tassyklanmagy tapmak üçin maşgaladan daşardaky beýlekiler bilen gybat edýär. Emma gybat diňe meseläni ýaýradýar we üçünji tarapyň gatnaşmagy sebäpli has köp mesele döredýär. Gybatdan gaça durulmalydyr, çünki ol sagdyn gatnaşyklara zyýanlydyr.
Hatda iň akyldar adam Süleýmanyň hem aýallary bilen aragatnaşygynda konfliktleri bolup, bu umytsyzlyga getirdi (1 Pat. 11:1-4). Dawudyň maşgalasynda agyr aragatnaşyk meseleleri bolup, bu köp gussa getirdi (2 Şam. 13:7-16,23-29). Iň güýçli adam Şimşonyň ene-atasy bilen aragatnaşygynda konfliktleri bolup, bu onuň ahlagyny, gözlerini we ömrüni ýitirmegine sebäp boldy. Ene-atasy ony derrew, nebsiň islegini kanagatlandyrmak isleginden duýdursa-da, ol ene-atasynyň özüne belli bir butparaz filist zenanyny tapmagyny talap etdi: „Ony maňa alyp beriň, çünki ol maňa gaty ýaraýar“ (Kaz. 14:3). Başga Injil mysallaryny hem berip bolardy, emma indi men häzirki maşgalalara üns bermek isleýärin.
Daşlaşma we aldaw dili, sögünçler bilen garyşyk, köplenç biziň jemgyýetimizde öňe sürülýär. „Söz azatlygy“ düşünjesi giňden hyýanatçylykly ulanylýar, hatda „maşgalalaryň öz duýgularyny islendik görnüşde beýan etmek bilen “öz-özüni beýan etmek” ýa-da “erkin birleşme” diýilýän zatlary ulanýan derejesine çenli. Konfliktler çözülmedik wagty, aragatnaşyk köplenç güýçli we gahar bilen doly bolýar, hatda beýleki adamy ynsanlykdan mahrum etmäge çenli baryp ýetýär. Şoňa görä-de, at dakmak durmuş ýörelgesine öwrülýär we „towuk“, „sissy“, „dört göz“, „samsyk“, „hiç zada ýaramaz“, „akmak“ ýaly we has erbet negatiw teswirler är-aýala ýa-da çagalara atylýar, köplenç sögünçler we beýleki hapa sözler bilen garyşyk bolup, bu maşgala ulgamyndaky ähli adamlaryň öz-özüne bolan ynamyna täsir edýär.
Şonuň üçin aragatnaşykdaky konfliktler bütin maşgala üçin ýykyjy bolup biler, çünki tankyt we negatiwligiň beýan edilmegi goşmaça meseleleri döredýär. „Ikiýüzli agzy bilen goňşusyny ýok edýär“ (Sül. tym. 11:9). Sözler gatnaşyklary ýykmakda ýa-da gurmakda güýçli gurallardyr. Gaharly sözler gahary artdyrýar, ýumşak jogaplar bolsa agyryly duýgulary köşeşdirýär. „Ýumşak jogap gahary sowýar, emma gaharly söz gahary gozgalaň edýär“ (15:1). Mundan başga-da, „sagdyn dil ýaşaýyş agajydyr, emma ondaky terslik ruhy döwýär“ (aý. 4). Şeýlelik bilen, gyzgyn aragatnaşykda ýa-da ýalan aýyplama bar ýerinde, ýa-da biri „kyn ýagdaýda“ bolanda, köplenç agzyňy açmazlyk möhümdir.
Biz her kimiň aýtjak zady bar, emma hiç kimiň hakykatdanam diňlemäge wagty ýok dünýäsinde ýaşaýarys. Köp maşgalalar agzalarynyň maşgalanyň içinde aragatnaşyk gurmaga synanyşanda diňlenmezligi netijesinde özlerini ret edilen, äsgermezlik edilen we gymmatsyz duýýandyklary sebäpli uly kynçylyklara duçar bolýarlar. Aragatnaşyk nusgalary maşgala ulgamynda mähri bermekde we almakda möhüm rol oýnaýar. Şonuň üçin aragatnaşyk esasan biri-biriniň gowşak taraplaryna gönükdirilende, ol gahary gozgalaň edýär we ego-lary ýaralaýar, bu bolsa aşa reaksiýa we nädogry özüňi alyp barmaga getirip biler.
Käbir är-aýallaryň mähirlerini beýan etmekde konfliktleri bar. Işinde işdeşleri bilen uzak sagatlar sarp edýän är, duýgularyny olara söz bilen beýan edip bilýär. Öýüne gaýdyp gelende, ol köplenç duýgy taýdan ýadaw bolýar we maşgaladan gelýän habarlara passiw diňleýji bolýar. Beýleki tarapdan, öýde bolan we gündiz duýgularyny paýlaşmaga hiç kimi bolmadyk aýal, köplenç ärine onuň ýoklugynda bolup geçen zatlary habar bermäge höwesli bolýar. Emma köplenç är oňa az üns berýär ýa-da hiç üns bermeýär, şonuň üçin ol gaharyny basyp ýatyrýar, bu bolsa soňra duýgy taýdan daşlaşmaga getirýär. Hudaýyň bizi hemişe diňlemäge taýýardygyny – bizi hemişe galdyrjakdygyny we hiç haçan ýykmadykdygyny bilmek nähili rahatlandyryjy.
Çagalar ene-atalarynyň arasyndaky şeýle garşylykly aragatnaşyk nusgalaryny synlanlarynda, olar ýa ejesini goldamaga ýa-da kakasynyň tarapyny tutmaga, ýa-da aragatnaşyk nusgasyny öz aralarynda gaýtalamaga meýilli bolýarlar. Käwagt ejesi, adamsy tarapyndan äsgermezlik edilip, goldaw we kabul edilmek üçin çagalarynyň birine ýüzlenýär we adamsyndan daşlaşýar. Soňra kakasy şol çaga garşy negatiw özüni alyp barmagy görkezip, ondan daşlaşyp biler. Şeýlelik bilen, ene-atalaryň aragatnaşyk meseleleri olaryň arasynda “duýgy taýdan aýrylyşmaga” sebäp bolýar we bütin maşgala täsir edýär.*
Erbet aragatnaşyk nusgalary maşgala ulgamynda bozulýan özüňi alyp barmaga hem getirip biler. Duýgularyny kabul ederlikli görnüşde söz bilen beýan etmezlik ahyrsoňy kabul ederliksiz özüňi alyp barmaga getirýär. Käwagt aýal adamsynyň jogap nusgasyny bilýär we karara razy bolmasa-da, oňa razy bolýar. Beýleki wagtlarda ol gürlemek bilen aragatnaşyk gurmagyň arasyndaky tapawutlary bilýär. Ol gürlemegi diňe bir zat aýtmak hökmünde kabul edýär, aragatnaşyk gurmak bolsa aýtjak zadyň bolmagydyr. Yzyna gaýtaryp habar bermezden aragatnaşyk bolanda, ol sagdyn däl gatnaşyklary döretmäge meýilli bolýar.
Konfliktli Aragatnaşyk
Aragatnaşykdaky çözülmedik konfliktler sebäpli ýüze çykýan başga bir mesele, garşylykly habarlary almak netijesinde ýüze çykýan bulaşyklykdyr (muny biz maslahat beriş pudagynda “goşa baglanyşyk” habarlary diýip atlandyrýarys). Aragatnaşyk köp dürli ýollar bilen amala aşýar, meselem, dürli ses tonlarynda sözleýin beýan etmek, yşarat etmek we gözler arkaly. Käwagt sözleýin habar bilen sözleýin däl habaryň arasynda yzygiderlilik ýok. ABŞ-nyň prezidenti (1974-1977) Gerald Fordyň bir gezek elleri bilen tomaşaçylara durmagy yşarat edip, şol bir wagtyň özünde olara oturmagy söz bilen sorandygy habar berildi.
Spirtli içgileriň ýa-da neşeleriň hyýanatçylykly ulanylýan maşgalalarynda goşa baglanyşykly habarlar giňden ýaýrandyr. Käwagt är, gaharly we gaty ses bilen aýalyna: „Gel bärik, söýgülim“ diýýär. Aýaly çekinjeňlik bilen oňa ýakynlaşýar, emma jogap bermelimi ýa-da ýokdugy barada ikirjiňlenýär we gorkýar. Ol oňa tarap haýal hereket edende, ol daşlaşýar we gaharly: „Näme boldy, balym, meni söýmeýärmiň?“ diýýär. Bu wagt aýal we çagalar berlen habar barada bulaşyk, çünki gaharyň we söýginiň, terk etmegiň we kabul etmegiň garyndysy bar.
Bu görnüşli aragatnaşyk çagalara uly täsir edýär. Käwagt aragatnaşykdaky konfliktleri synlaýan çaga ejesine gynanýar, onuň bilen özüni deňeşdirýär we ony gaty goldaýar. Emma soňra çaga kakasyny terk edendigi ýa-da ornuny çalşandygy üçin özüni günäkär duýýar. Käwagt çaga araçy bolmaga synanyşýar we gyzgyn jedellerde ene-atasyny köşeşdirýär. Çaga ene-ata hökmünde hereket edip, kakasyna „Bes et“, „Şeýle gürlemegi bes et“ ýa-da „Git otur“ diýip biler. Çaga ene-atasynyň jedelleri we meseleleri üçin özüni jogapkär duýup biler we şeýle diýip biler: „Haçan ikiniz hem bes edersiňiz? Men indi çydap bilemok! Men gidýärin.“
Aragatnaşyk ähli gatnaşyklarda örän möhümdir. Erbet aragatnaşyk çözülmedik konfliktlere reaksiýa bolup biler. Emma söýgi bilen açyk we dogruçyl aragatnaşyk päsgelçilikleri köprülere öwrüp, sagdyn maşgala gatnaşyklaryny ýeňilleşdirip biler.
SOŇKY BELLEGI
* Jorj A. Rekers,Maşgalalara Maslahat Bermek,(Dallas: Word, 1988), 59.
Emmanuel V. John tarapyndan, “Maşgala Konfliktlerini Çözmek – Bozulmalary we Aýrylyşmalary Nädip Öňüni Almaly” atly eserden uýgunlaşdyrylan, neşir edenOvercomer Press,Owosso, MI; 1993.