Janyna kast etmek we imanly
«Janyna kast etmek» sözi 1651-nji ýylda latyn sözlerinden döräpdir. sui , «özüň» diýmegi aňladýar, we cide ýa-da onuň wariasiýalary, «öldürmek» diýmegi aňladýar. Diýmek, janyna kast etmek – bu öz janyňy bilkastdan almakdyr, we bu ýalňyş öz-özüňi söýmekden gelip çykýar.
Janyna kast etmek dünýäde ölümiň onunjy esasy sebäbidir. Dünýä boýunça, soňky bäş onýyllygyň içinde janyna kast etme derejesi 60% ýokarlandy – esasan senagatlaşan ýurtlarda. Şoňa görä-de Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy, her ýyl takmynan bir million adam janyna kast edýär, bu her 32 sekuntda bir ölüm ýa-da günde 2,740 ölüm diýmegi aňladýar. Dünýä boýunça, janyna kast etmegiň ölüm derejesi 100,000 adama 16-dyr. Öz janyna kast eden her bir adam üçin, azyndan 20 adam muny etmäge synanyşýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda, şoňa görä-de Kesellere Gözegçilik Merkezi, 2016-njy ýylda 44,965 janyna kast etme hadysasy boldy, 19,000 adam öldürildi we 13,000 adam AIDS bilen baglanyşykly öldi. Bu 15 ýaşdan 25 ýaşa çenli amerikalylar üçin ölümiň üçünji esasy sebäbidir, ýöne 2016-njy ýylda iň ýokary janyna kast etme derejesi 45 ýaşdan 54 ýaşa çenli ulularyň arasynda boldy. Ikinji iň ýokary dereje 85 ýaş we ondan uly adamlarda boldy. Ýaş toparlarynda orta ýaşly we uly ýaşly adamlara garanyňda yzygiderli pes janyna kast etme derejeleri boldy.
Aýallar janyna kast etmäge has köp synanyşýarlar, ýöne erkekler dört esse köp janyna kast edýärler. ABŞ-da, 2016-njy ýylda ähli janyna kast etmeleriň 51%-i ýaraglar bilen baglanyşyklydy, we jemiň 16.5%-i alkogol bilen baglanyşyklydy. Neşe serişdelerini ýalňyş ulanýan adamlar beýleki ilata garanyňda öz janyna kast etmäge 10-20 esse köp synanyşýarlar.
Agyrýan dünýä üçin umyt
Janyna kast etmegiň sebäbi näme? Bu umydyň ýitirilmegidir. Adamlar uzak wagtlap iýmit ýok ýerinde ýaşap bilerler. Biz suwsuz az wagt ýaşap bileris, ýöne umytsyz ýaşap bilmeris. Umyt ýitirilenden soň, erkekler we aýallar öz janyny gutarmagyň ýollaryny gözleýärler. Bu duşmanyň, Şeýtanyň – Iblisiň we ýok edijiniň işidir! Zebur 42:5-de biz okaýarys:
«Eý, janym, näme üçin gaýgyly? Näme üçin içimde biynjalyk? Hudaýa umyt et, çünki men Henizem Onuň ýüzüniň kömegi üçin Ony wasp ederin» (NKJV).
Şonuň ýaly-da, Zebur 42:11 we 43:5-de aýdylýar,
«Eý, janym, näme üçin gaýgyly? Näme üçin içimde biynjalyk? Hudaýa umyt et; çünki men Henizem Ony, ýüzümiň kömegini we Hudaýymy wasp ederin.»
Kyn günlerde – her gün üçin – Isa Mesihiň yzyna eýerýänler üçin umyt bar. Bu gökde berkidilen umyt – ynamly we berk – we ýalan sözläp bilmeýän Hudaý tarapyndan wada berlen (Ýewreýler 6:13-18).
Mukaddes Ýazgylardaky hasabatlar
Mukaddes Kitap Şeýtanyň Isa Mesihi janyna kast etmäge synanyşandygyny aýdýar (Matta 4:5-6; Luka 4:9-11). Filippi türmesiniň gözegçisi, tussaglarynyň gaçandygyny ýalňyş oýlap, janyna kast etmäge synanyşdy, ýöne ol saklandy we Mesihe getirildi (Resullaryň Işleri 16:27-34). Rebbiň käbir gullukçylary öz gulluklarynda şeýle bir lapykeç boldular welin, olar Hudaýdan özlerini öldürmegini haýyş etdiler, şol sanda Musa (Sanlar 11:10–15), Ylýas (1 Patyşalar 19:1-4) we Ýunus (Ýunus 4:1–11). Köp adam uly muşakgat döwründe janyna kast etmäge synanyşar, ýöne ölümi tapyp bilmez (Ylham 9:6).
Mukaddes Kitap azyndan alty adamyň janyna kast edendigini agzap geçýär: Abimelek (Kazylar 9:54), Saul (1 Şamuwel 31:4), Saulyň ýarag göterijisi (4-6-njy aýatlar), Ahitofel (2 Şamuwel 17:23), Zimri (1 Patyşalar 16:18) we Ýahuda (Matta 27:5). Bu adamlaryň bäşisi öz erbetlikleri bilen bellidir, Saulyň ýarag göterijisi muňa degişli däl, çünki onuň häsiýeti barada hiç zat aýdylmaýar. Käbirleri Şimşonyň janyna kast edendigini pikir edýärler, çünki ol öz hereketleriniň ölümine sebäp boljakdygyny bilýärdi (Kazylar 16:26–31), ýöne Şimşonyň maksady özüni däl-de, filistleri öldürmekdi.
Mukaddes Kitap nukdaýnazary
Mukaddes Kitap janyna kast etmegi adam öldürmek bilen deň hasaplaýar, bu bolsa özüňi öldürmekdir. Hudaý ýeke-täk adamdyr, haçan we nähili ölmeli diýen karary berýän. Biz bolsa, zeburçy bilen bilelikde aýtmalydyrys,
«Meniň wagtym Seniň eliňde» (Zebur 31:15).
Hudaý ýaşaýşyň berijisidir – Ol berýär we alýar (Eýýup 1:21). Janyna kast etmek, öz janyny almak, hudaýsyzlykdyr, çünki ol Hudaýyň ýaşaýyş sowgadyny ret edýär. Hiç bir erkek ýa-da aýal Hudaýyň ygtyýaryny özüne alyp, öz janyny gutarmaga synanyşmaly däldir!
Elbetde, Mukaddes Kitapda durmuşda uly umytsyzlyk duýan adamlar bardy. Biz eýýäm Ylýasyň nähili gorkuly we lapykeç bolandygyny, ölmegi arzuw edendigini (1 Patyşalar 19:4) we Ýunusyň Hudaýa gaharlanyp, ölümi arzuw edendigini (Ýunus 4:8) agzap geçdik. Olara Süleýmany hem goşup bileris, ol lezzet yzarlap, «durmuşdan ýigrenen» (Wagyzçy 2:17) nokada ýetdi. Resul Pawlus hem bir wagtlar yglan etdi,
«Biz güýjümizden artykmaç derejede agyr ýük astyndadyk, şonuň üçin biz durmuşdan umydymyzy üzüpdiris» (2 Korinfliler 1:8).
Ýöne, bu adamlaryň hiç biri janyna kast etmedi. Süleýman «Hudaýdan gorkmagy we Onuň tabşyryklaryny berjaý etmegi öwrendi, çünki bu adamyň ähli zady» (Wagyzçy 12:13). Ylýas perişde tarapyndan teselli edildi, dynç almaga rugsat berildi we täze tabşyryk berildi. Ýunus Rebden öwüt we käýinç aldy. Pawlus, duçar bolan basyşynyň çydamlylygyndan ýokary bolsa-da, Rebbiň ähli zady göterýändigini öwrendi:
«Hawa, biz özümizde ölüm hökümini aldyk, şonuň üçin biz özümize däl-de, ölüleri direldýän Hudaýa ynanmalydyrys» (2 Korinfliler 1:9).
Dowzaha eltýän günämi?
Janyna kast etmek günädir, ýöne ol «iň uly» günä däl. Hudaýyň gözünde beýleki erbetliklerden erbet däl, we ol adamyň ebedi ykbalyny kesgitlemeýär.. Ýöne, janyna kast etmek yzynda galanlara çuň we dowamly täsir edýär; janyna kast etmegiň galdyran agyryly yzlary aňsatlyk bilen bitmeýär. Hudaý her bir synaglara duçar bolýan adama Öz merhemetini bersin (Zebur 67:1), we her birimiz Onuň wadasynda umyt tapalyň,
«Rebbiň adyny çagyrýan her kim halas bolar» (Rimliler 10:13).
Mukaddes Ýazgylar, Mesihe hakykatdan-da ynanan pursatymyzdan başlap, ebedi ýaşaýşyň kepillendirilýändigini öwredýär (Ýahýa 3:16). Mukaddes Kitaba görä, hristianlar bu ýaşaýşa eýe bolandyklaryny hiç hili şübhesiz bilip bilerler (1 Ýahýa 5:13). Hiç zat hristiany Hudaýyň söýgüsinden aýryp bilmez (Rimliler 8:38-39), hatda janyna kast eden hristian hem Hudaýdan aýrylyp bilinmez. Isa ähli günälerimiz üçin öldi; eger hakyky hristian, ruhy hüjüm we gowşaklyk döwründe, janyna kast etse, onuň günäsi henizem Mesihiň gany bilen örtülendir.
Janyna kast etmek adamyň jennete girip-girmeýändigini kesgitleýän zat däl. Eger-de halas bolmadyk adam janyna kast etse, ol dowzaha bolan ýoluny çaltlaşdyrmakdan başga hiç zat etmedi. Bu adam, Mesihiň üsti bilen halas bolmagy ret edendigi üçin dowzahda bolar – janyna kast edendigi üçin däl (Ýahýa 3:18 serediň). Biz şuny hem bellemelidiris, hiç kim ölümiň öň ýanyndaky pursatlarda adamyň ýüreginde nämeleriň bolandygyny hakykatdan-da bilmeýär. Käbir adamlar ölüm düşeginde imana gelýärler we bu dünýädäki soňky pursatlarynda Mesihi kabul edýärler. Janyna kast eden adamyň soňky sekuntda ýüregini üýtgedip, Hudaýyň merhemetini dilemegi mümkin. Biz şeýle hökümleri «ýürege seredýän» Hudaýa goýýarys (1 Şamuwel 16:7).
Imanlynyň janyna kast etmegi, her kimiň umytsyzlyk bilen göreşip biljekdigini we duşmanymyz Şeýtanyň «başlangyçdan bäri ganhor» (Ýahýa 8:44) diginiň subutnamasydyr. Janyna kast etmek henizem Hudaýa garşy agyr günädir: ganhorluk. Ol hemişe ýalňyşdyr. Hristianlar öz durmuşlaryny Hudaý üçin ýaşamaga çagyrylýarlar, we haçan ölmeli diýen karar Hudaýyňkydyr we diňe Hudaýyňkydyr. Umydyňyzy Hudaýa goýuň!
Bäş ýönekeý hakykat
Biz şu wagta çenli gören zatlarymyz bize berk mukaddes kitap esasy berip biler, ýöne geliň, bu bäş ýönekeý hakykaty göz öňünde tutalyň.
1. Hudaýyň halky käwagt şeýle bir erbet duýýar welin, olar ölmek isleýärler.
Musa Ysraýyl halkynyň Müsüre yzyna alyp gitmek üçin uly basyş astyndady. Olar onuň ýolbaşçylygyndan nägile bolup, olaryň şikaýatlary Rebbiň olara garşy ot ibermegine sebäp boldy. Musa ahyrynda aýtdy,
«Men bu adamlaryň hemmesini ýeke özüm göterip bilmeýärin, çünki ýük maňa gaty agyr. Eger Sen maňa şeýle çemeleşseň, haýyş edýärin, meni şu ýerde we häzir öldür – eger men Seniň gözüňde merhemet tapan bolsam – we meniň betbagtlygymy görmäge rugsat berme» (Sanlar 11:14-15).
Ylýas, öz günlerinde, Baalyň 450 pygamberine, Ysraýyl halkyna we patyşa ýeke özi garşy durmagyň ynanmazlyk derejesindäki agyrlygyna döz geldi. Hudaý Ylýasyň imanlylygyny tassyklady, we ol patyşanyň arabasyndan has çalt, müňlerçe kilometr ylgady. Soňra ol patyşanyň aýaly Izebeliň ony öldürmäge kasam edendigini eşitdi. Gorkusynda we ýadawlygynda pygamber çölüň içine gitdi, süpürgi agajynyň aşagynda oturdy we aýtdy,
«Ýeterlik! Indi, Reb, meniň janymy al, çünki men atalarymdan gowy däl» (1 Patyşalar 19:4).
Pygamber Ýunus ähli pygamberleriň iň öz-özüni söýýän häsiýetlerinden birini görkezdi, Hudaýyň Ninebiň butparaz şäherine merhemet edendigine gaharlandy. Şonuň üçin Hudaý ony çöl ýeli bilen käýedi:
«Gün doganda ... Hudaý güýçli gündogar ýelini taýýarlady; we gün Ýunusyň kellesine urdy, şonuň üçin ol ysgynsyz boldy. Soňra ol özüne ölümi arzuw etdi we aýtdy: «Meniň üçin ýaşamakdan ölmek gowudyr»» (Ýunus 4:8).
Hudaýyň bu üç adamy ýaly, käwagt bizde bar bolan umydy ýitirýäris, we lapykeçlik depressiýa öwrülýär, depressiýa umytsyzlyga öwrülýär, we umytsyzlyk ýüz öwürmek pikirlerine eltýär.
2. Öz janyňy almak bilen bu islegi ýerine ýetirmek günädir.
Janyna kast etmek azyndan üç sebäbe görä günädir. Birinjiden, bu Hudaýyň tabşyrygyna boýun egmezlikdir,
«Sen adam öldürmeli däl» (Müsürden Çykyş 20:13).
Hudaýyň tabşyryklaryna boýun egmezlik günädir.
Ikinjiden, Hudaýyň ýaşaýyş bermek we almak baradaky hökümdarlyk hukugyna gatyşmak günädir. Diňe Hudaý ynsan döredip biler, şonuň üçin ynsan Hudaýa degişlidir. Biz özümizi ýa-da başgalary islegimiz boýunça ýok etmäge hukukly däl. Reb öz döreden zatlaryna ýeke-täk hukuklydyr. Adam öldürmek we janyna kast etmek diňe Hudaýyň beriji we alyjy bolan mukaddes ýerine gatyşýar.
Üçünjiden, bu ýaşamak we başa barmak üçin zerur kömek üçin Hudaýa ynanmazlykdyr. Mukaddes Kitap imandan bolmadyk her bir zadyň günädigini aýdýar (Rimliler 14:23). Eger hristian öz janyny alsa, ol bu barada Rebbiň öňünde hasabat berer. Bu yzynda galanlaryň günäsi däl!
Hakykatdan-da, biz «Öz janyňy almak günädir» diýenimizde berk mukaddes kitap esasyndadyrys.
3. Iman käwagt şeýle bir gowşak bolup biler welin, ýürek agyr günä ýol berýär.
Rimliler 7 hristianlaryň durmuşymyzda galan bozulmalar bilen nähili göreşýändigini suratlandyrýar:
«Çünki men näme edýändigimi düşünenok. Çünki men näme etmek islesem, ony etmeýärin; ýöne näme ýigrensem, ony edýärin» (15-nji aýat).
1 Ýahýa 1:8-de aýdylýar,
«Eger bizde günä ýok diýsek, özümizi aldaýarys, we hakykat bizde ýokdur.»
Ýöne bu, Mesihiň bilen halas ediji gatnaşygyň her bir günämiz bilen ýitip-ýitmeýändigini aňlatmaýar. Imanly adam synaga boýun egende, onuň Mesihe bolan imany gowşak bolýar, we günäniň azgynlyklary we Şeýtanyň güýji üstün çykýar. Ýöne Şeýtanyň wagtlaýynça üstün çykmagy bilen Şeýtanyň durmuşyňyzyň hökümdary bolmagy arasynda, we ýigrenýän erbetligime garşy durmak bilen oňa boýun egmek bilen, şol erbetligi adaty endik hökmünde etmek arasynda uly tapawut bar.
Imanlylar Rebden gözlerini aýryp, umydyny ýitirip bilerler, ýöne Reb olardan gözüni hiç haçan aýyrmaýar. Hiç zat bizi Onuň elinden alyp bilmez (Ýahýa 10:27-29).
4. Günäniň bagyşlanmagynyň ýeke-täk ýoly, Isa Mesih bilen iman arkaly gatnaşykdadyr.
Adamlaryň soňky kararlary olaryň durmuşyny kesgitlemeýär ýa-da olaryň ebedi ykballaryny kesgitlemeýär. Biziň ykballarymyz Isa Mesihiň gany bilen örtülenligimize ýa-da örtülmedikligimize baglydyr.
Her birimiz günäkärdiris. Mukaddes Kitap bize aýdýar,
«Ähli adamlar günä etdiler we Hudaýyň şöhratyndan mahrum boldular» (Rimliler 3:23).
Şeýle hem aýdylýar,
«günäniň hakynyň ölüm, ýöne Hudaýyň sowgadynyň Rebimiz Isa Mesihde ebedi ýaşaýyşdyr» (6:23).
Efesliler 2-de Mukaddes Kitabyň näme aýdýandygyny okaň:
«Siz hem, öz ýalňyşlyklaryňyz we günäleriňiz sebäpli öli bolanlaryňyzy, Ol direltdi, olarda siz bir wagtlar bu dünýäniň akymyna görä, howanyň güýjüniň hökümdaryna görä, indi boýun egmezlik ogullarynda işleýän ruha görä ýöräpdiňiz, olaryň arasynda biz hem bir wagtlar öz bedenimiziň isleglerinde, bedeniň we akylyň isleglerini ýerine ýetirip, özümizi alyp bardyk, we tebigat boýunça gazap çagalarydyk, beýlekiler ýaly. Ýöne merhemete baý Hudaý, bizi söýen uly söýgüsi sebäpli, biz ýalňyşlyklarda öli bolsak-da, bizi Mesih bilen bilelikde direltdi (merhemet bilen halas boldyňyz), we bizi bilelikde galdyrdy, we bizi Mesih Isada gökdäki ýerlerde bilelikde oturdtdy, geljek asyrlarda Ol Öz merhemetiniň aşa baýlygyny Mesih Isada bize bolan mähribanlygynda görkezsin. Çünki siz merhemet bilen iman arkaly halas boldyňyz, we bu özüňizden däl; bu Hudaýyň sowgady, işlerden däl, hiç kim öwünmesin» (1-9-njy aýatlar).
Reb Isa haçda ölmek üçin şonuň üçin geldi!
Işaýada biz okaýarys:
«Elbetde, Ol biziň gaýgylarymyzy göterdi we biziň agyrylarymyzy daşady; ýöne biz Ony urulan, Hudaý tarapyndan urulan we ejir çeken hasapladyk. Ýöne Ol biziň günälerimiz üçin ýaralandy; Ol biziň erbetliklerimiz üçin ezildi; biziň parahatlygymyz üçin jezalandy, we Onuň ýaralary bilen biz sagaldyk. Biz ählimiz goýunlar ýaly azaşdyk; biz her birimiz öz ýolumuza öwrüldik; we Reb ählimiziň günäsini Onuň üstüne goýdy (53:4-6).
Isa Mesih dünýä geldi, Öz janyny töleg hökmünde bermek üçin – biziň günämiziň bahasyny tölemek üçin – şonuň üçin biz bagyşlanma alyp bilerdik! Şonuň üçin her bir adam üçin sorag şeýle: Siziň Isa Mesih bilen iman gatnaşygyňyz barmy we siziň günäleriňiz bagyşlandymy? Bu dünýädäki iň gymmatly sowgatdyr. Hudaýyň Oglunyň, Isa Mesihiň dökülen gany, günäkär adamyň Hudaýa ýetmegi üçin ýeke-täk ýoldur.
5. Kimdir biriniň janyna kast etmegi biderek bolmasyn.
Biz bir adamyň janyna kast etmegini hiç haçan düşündirip bilmeris, näçe wagt «nähili» ýa-da «näme üçin» bu bolup biljekdigini soraýsak-da; ýöne geliň, şeýle ölümi biderek etmäliň. Imanlynyň bu dünýäden daşary umydy bar. Ol wagtlaýynça öz Umydyny – Reb Isa Mesihi (1 Timoteos 1:1) – ýitirip biler, ýöne onuň Umydy ony ýitirmez.
Mukaddes Kitap bize Mesihiň öňünde umytsyz we Hudaýsyz bolandygymyzy aýdýar (Efesliler 2:12), ýöne biz agzymyz bilen Reb Isany ykrar edenimizde we ýüregimizde Hudaýyň Ony ölümden direldendigine ynananymyzda halas boldyk.
«Ýürek bilen dogrulyga ynanýar, we agyz bilen halas bolmak üçin ykrar edilýär» (Rimliler 10:10).
Reb Isa Mesihiň tamamlanan işine iman goýup,
«indi Isa Mesihde bolanlara hiç hili höküm ýokdur» (8:1).
«Ne ölüm, ne ýaşaýyş, ne perişdeler, ne hökümdarlyklar, ne güýçler, ne häzirki zatlar, ne geljekki zatlar, ne beýiklik, ne çuňluk, ne-de başga hiç bir döredilen zat bizi Rebimiz Isa Mesihde bolan Hudaýyň söýgüsinden aýryp bilmez» (38-39-njy aýatlar).
Siz nirede durýarsyňyz? Zeburçy aýtdy,
«Men Reb üçin sabyrlylyk bilen garaşdym; we Ol maňa ýüzlendi, we meniň aglamamy eşitdi. Ol meni gorkunç çukurdan, palçykly palçykdan çykardy, we aýaklarymy gaýanyň üstüne goýdy, we ädimlerimi berkitdi» (Zebur 40:1-2).
Reb bu makalany okaýan her bir adam üçin muny edip biler.
Lapykeçlik ýa-da umytsyzlyk çukuryna düşen imanly üçin, Oňa aglaň, ruhdan düşmäň! Umydy bolmadyk adam üçin, Oňa aglaň! Ol sizi düşen çukuryňyzdan çykaryp biler. Onuň söýgüsiniň ýetip bilmejek çuň çukury ýok. Reb Isanyň sizi halas edip bilmejek gaty uly meselesi ýa-da gaty güýçli günäsi ýok. Diňe şu gün Oňa aglaň! Häzir Oňa aglaň!
— Timoti P. Hadli
