Nakyllar kitaby Sözüň ruhy süýdüdir. Diňe ruhy taýdan täze doglanlar däl, ähli imanlylar «arassa ruhy süýde teşne bolmalydyrlar» (1 Petrus 2:2 NIV). Mukaddes Kitabyň «aýratyn kitaplarynyň» biri bolan Nakyllar kitabyny düşündirmek gaty aňsat. Şeýlelik bilen, Mukaddes Kitabyň käbir doktrinal, taryhy we pygamberlik böleklerinden tapawutlylykda, olar Sözüň etidir.
Nakyllarda aýratynlyk şahsyýetleşdirilýär, Şahsyýet bolsa Ebedi «Söz» (Ýahýa 1:1-3). Bu ýerde Hudaýyň aýratynlygy «başlangyçdan, dünýä döremänkä» (Nakyllar 8:23; 22-31) belländigini aýdylýar. Bize «aýratynlyk edinmek» (Nakyllar 4:7), «Rebbiň berýän» aýratynlygy (Nakyllar 2:6) aýdylýar. Duýduryş berilýän aýratynlykdan (1 Korinfliler 1:20) tapawutlylykda, Nakyllaryň aýratynlygy Hudaýa esaslanýan amaly, ynsan aňyna esaslanýan nazary däl.
Pikirleriň köpüsiniň öňki Ýakyn Gündogar edebiýatynda başga ýerlerde tapylmagy hakykat, ýöne Nakyllardakylar Mukaddes Ruhyň ýolbaşçylygy bilen ýygnanyp, Onuň möhürini göterýärler. Şeýlelik bilen olar ylhamlanan Mukaddes Ýazgy boldular.
Nakyllar näme?
Nakyllar gysga sözler, nakyllar ýa-da umumylaşdyrmalar bolup, ähli çäklendirmelerine tabyn. Şeýlelik bilen käwagt olar beýleki Mukaddes Ýazgylara garşy gelýän ýaly bolup bilerler: Ahaziýanyň ejesi ony ýalňyş iş etmäge höweslendirdi (2 Ýyl ýazgylary 22:2-5), Nakyllar 1:8-9 bolsa bize «ejäniň öwretmesini» yzarlamagy maslahat berýär. Olar hatda biri-birine garşy gelýän ýaly bolup bilerler! Biri «Akylsyza akylsyzlygyna görä jogap berme» diýýär, ýöne indiki sözde bolsa «akylsyza akylsyzlygyna görä jogap bermeli» diýilýär (Nakyllar 26:4-5). Emma, her nakylyň ikinji bölegini göz öňünde tutsak, garşylyk aýrylýar. Birinjisi bize akylsyzlyga akylsyzlyk bilen jogap bermezligi, biziň synanyşyp biljekdigimiz ýaly, ikinjisi bolsa akylsyza degişli maslahat bilen kömek etmegi aýdýar. Mukaddes Ýazgylarda akylsyz Hudaýa ynanmaýan (Zebur 53:1) we «günäni masgaralaýan» (Nakyllar 14:9 KJV) adamdyr. Mukaddes Ýazgyda «Rebbiň gorkusy aýratynlygyň başlangyjy» (Nakyllar 9:10) diýilýär.
Nakyllar kitaby diňe dini durmuş üçin däl, eýsem ähli durmuş üçin aýratynlyk berýär. Ony öwrenende, her nakyl aýratynlykda we Mukaddes Ýazgylaryň galan ähli bölekleri bilen baglanyşykda seredilmelidir. Nakyllarda dil dolandyryşy, jyns gatnaşyklary, aň ýagdaýy, ýagşy işler, şeýle hem aýallar barada käbir özboluşly zatlar we ş.m. barada köp zat aýdylýar.
Dili dolandyrmak
Täze Ähtde biziň sözümiz we dili dolandyrmagyň näderejede kynlygy barada möhüm öwretme bar (Ýakup 1:26; 3:3-11), ýöne onuň paýhasly ulanylyşynyň anyk mysallaryny Nakyllarda tapýarys. Mysal üçin, Nakyllar 9:8-de şeýle diýilýär: «Masgaralaýjyny käýeme, ýogsa ol seni ýigrener; paýhasly adamy käýe, ol has paýhasly bolar». Şeýle hem, Nakyllar 15:1-de şeýle diýilýär: «Ýumşak jogap gahar-gazaby sowar, ýöne gaty söz gahary gozgar». Nakyllar 24:28-de bolsa: «Sebäpsiz goňşyňa garşy şaýatlyk etme ýa-da dodaklaryňy aldamak üçin ulanma» diýilýär.
Jyns gatnaşyklary
Täze Ähtde bize «jyns ahlaksyzlygyndan gaçmagy» (1 Korinfliler 6:18) ündese-de, bu maslahaty durmuşa geçirmäge kömek edýän köp jikme-jiklikleri Nakyllar berýär. Köp wersiýalarda bu nakyllar erkek adama (Nakyllar 5; 6:24-29; 7:5-27; 30:20) ýüzlense-de, prinsipler aýallara hem deň derejede degişlidir.
Jyns höwesiniň güýji ägirt ulydyr! We bu babatda az tejribesi bolanlar, erkek ýa-da aýal bolsun, «höweslenende» duýýan güýjüne köplenç taýýar däldirler. Dogry görkezme sebäpli, olaryň kelleleri olara «ýok» diýer, ýöne bedenleri olary öňe sürmegi dowam etdirer. Azdyryjy ýa-da azdyryjy aýal nakylyň aýdýan «erkegiň gyz bilen ýoly» syryny gowy bilýär (Nakyllar 30:19).
Dünýäniň aýratynlygy güýçli jyns höwesi bolanlara bu höwesi kanagatlandyrmak üçin näme gerek bolsa, şony etmegi aýdýar, ýöne Hudaýyň Nakyllardaky aýratynlygy fahişe (ýa-da «eskort») bilen şeýle etmegiň görünmeýän çukura ýa-da guýa düşmek ýaly bolup, suw ýa-da palçyk we uly oňaýsyzlyk garaşylýandygyny duýdurýar.
Şeýle hem, dünýäniň aýratynlygy biri-birine güýçli çekilen erkek we aýala birnäçe wagt bile ýaşamagy aýdýar, ýöne Hudaý, şeýle düzgünleşdirmäniň howplaryny bilip, Täze Ähtde «her bir erkek öz aýalyna, her bir aýal bolsa öz ärine eýe bolmalydyr» we mundan başga-da «är aýalyna nikaly borjuny ýerine ýetirmelidir, şeýle hem aýal ärine» (1 Korinfliler 7:2-3) diýýär. Bu borçlar ýerine ýetirilmedik ýagdaýynda, zyna aldawçylyk bilen özüne çekiji bolup biler, Hudaýyň Nakyllar 7:5-27-däki aýratynlygy görkezýän ýaly, we zyna çekilenleriň özlerini «soýulmaga barýan öküz» ýa-da «duzaga düşýän keýik» (Nakyllar 5:22) ýaly edýändiklerini duýdurýar. Bu gaty dramatik we täsirli simwolizm.
Alkohol we aňy üýtgedýän dermanlar
Alkohol Mukaddes Kitap döwründen bäri ilki ýakymly täsirleri üçin ulanylypdyr, we şerap käwagt psikoaktiw maddalary öz içine alýan ösümlikleriň alkogolly ekstraktlary bilen garylyp «güýçli içgi» öndürilipdir. Güýçli içgi öndürmek üçin distillasiýa entek bilinmeýärdi.
Nakyllar 20:1 olaryň nädogry ulanylyşyna garşy duýdurýar: «Şerap masgaralaýjydyr, güýçli içgi bolsa gahar-gazapdyr; we kim oňa aldanýan bolsa, ol paýhasly däldir» (KJV). Köp içen wagtyňda ýüze çykýan «ýokarylyk» hökümiň bozulýan we paýhasyz kararlaryň kabul edilýän ýagdaýyny döredýändigi gowy bilinýär. Bu hakykat aldawçylar we jyns azdyryjylar tarapyndan ulanylýar. Nakyllar serhoşlygyň ýokarylygyndan soň gelýän «hangover» barada hem duýdurýar: «Ahyrynda ol ýylan ýaly çakar... ‘Meni urdular’ diýersiň» (Nakyllar 23:32,35).
Bu maddalaryň dogry ulanylyşy bar. Nakyllarda aýratynlyk şeýle diýýär: «Geliň... we garyşan şerabymy içiň» (Nakyllar 9:5). Mukaddes Ýazgylarda Rebbiň, Ýahýa Baptistden tapawutlylykda, «çörek iýmän, şerap içmän gelen» (Luka 7:33-34) degişli «iýmek we içmek» bilen meşgullanandygyny görýäris.
Alkohol zerur bolanda çalt energiýa çeşmesi ýa-da ýatgyç hökmünde hem ulanylyp bilner: «Heläk bolmaga taýyn adama güýçli içgi beriň, agyr ýürekli adamlara bolsa şerap. Goý, ol içsin... we öz betbagtlygyny ýatlamasyn» (Nakyllar 31:6-7 KJV).
Nakyllar we aýallar
Aýratynlyk aýal hökmünde şahsyýetleşdirilýär (Nakyllar 1:20-33; 8:1-36; 9:1-6). Erkekler Rebbiň olara islegli aýaly gözleseler paýhaslydyrlar, çünki «paýhasly aýal Rebden gelýär» (Nakyllar 19:14). Şonuň üçin, «asylly häsiýetli aýal... ýakutlardan gymmatlydyr» (Nakyllar 31:10), ýöne erkekler aýal saýlanda köplenç başga häsiýetleri gözleýärler. Hudaýyň aýratynlygy şeýle maslahat berýär: «Jady aldawçydyr, gözellik bolsa geçegçidir; ýöne Rebden gorkýan aýal öwülmelidir» (Nakyllar 31:30). Erkeklere köne aýaly taşlamak endiklerine garşy hem maslahat berilýär: «Ýaşlygyň aýaly bilen şatlan. Söýgüli keýik, nepis keýik – goý, onuň döşleri seni hemişe kanagatlandyrsin, goý, sen hemişe onuň söýgüsine maýyl bol» (Nakyllar 5:18-19). Näme üçin duýduryş berilýär? Çünki gözellik geçegçidir we ýetişmek başga fazyletleri ýüze çykarýar.
Ýapma belligi
Nakyllar kitaby köp beýleki temalary, köplenç gysga, manyly sözler görnüşinde göz öňünde tutýar. Bular dogry düşündirilende, ähli ýaş derejeleri tarapyndan düşündirilip bilinjek amaly görkezmelerdir. Olaryň ikisi ýa-da üçüsi, beýleki Mukaddes Ýazgylar bilen baglanyşykda seredilende, gyzykly we kyn wagyzlar ýa-da Mukaddes Kitap sapaklary üçin esas bolup biler.
Nakyllar ruhy süýt, aňsat siňdirilýän, ähli ýaşdaky adamlara ruhy taýdan ösmäge we Mukaddes Ýazgylar boýunça paýhasly bolmaga kömek edip bilýän.
