Yslam näme?
Yslam Muhammet tarapyndan Arabystanda esaslandyrylan dindir. Ol Gurhana esaslanýar, Gurhan bolsa Remezan aýynda, Yslamyň mukaddes aýynda, Jebreýil perişde arkaly Alladan oňa ýetirilendigi aýdylýar. «Ol Jebreýil perişdäniň ony iň soňky we iň ygtybarly pygamber hökmünde çagyrandygyna ynanýardy» (40). Yslam Muhammedi «Hudaýyň ilçisi» (128) diýip yglan edýär. Gurhan Yslamda iň ýokary ygtyýardyr, ýöne ondan soňra «Muhammediň eden we aýdan zatlaryny» (94) öz içine alýan hadyslar gelýär.
Düzgünler we amallar
Kanerler «Yslamyň özüne çekijiligi, onuň ynanýanlara berk, anyk düzgünleri we amallary berýän iman bolmagydyr» (121) diýip belleýärler. Olaryň biri, ynanýanlaryň öz ynamynyň sözlerini ýat tutmalydygydyr (şahada) arap dilinde we olary her gün gaýtalamalydygydyr (122). Arap dilindäki ynam şeýle: Ilaha Illa Allah. Muhammad Rasul Allah. Iňlis dilinde bu «Alladan başga Hudaý ýokdur. Muhammet Allanyň ilçisidir» (145) diýmekdir.
Düzgünleriň ýene biri «doganyň mutlak zerurlygydyr» (145). Biziň dogalarymyzdan tapawutlylykda, musulmanyň dogasy «adam bilen Hudaýyň arasyndaky şahsy gürrüňdeşlik däldir... eýsem resmi proseduralar we zerur däp-dessurlar bilen doýgun daşky amal» (124). Ol «Allanyň güýjüni çagyrýan bir mantra görnüşidir, ýöne hiç zat soramaýar» (110).
«Imanyň bäş esasy» (122-130) beýleki bölekleri sadaka bermek, Remezan aýyny bellemek we Mekgä zyýarat etmek (haj) bolup durýar. Musulmanlar «hajjy dogry ýerine ýetiren adamyň ähli günälerden azat, täze doglan çaga ýaly yzyna gaýdyp geljekdigine» (130) ynanýarlar. «Eger agzyň bilen Isa Rebbimizi ykrar etseň we ýüregiňde Hudaýyň Ony ölülerden direldendigine ynanýan bolsaň, halas bolarsyň» (Rimliler 10:9 KJV) diýýän Mukaddes Kitabyň hakykatyndan nähili tapawutly!
Yslam fatalistik işler dinidir (30). Musulmanlar «Allany razy etmek we şeýlelik bilen jennete girmek üçin ähli tagallalary edýärler... ýöne ähli güýçli Allanyň elindäki ykbal (kismet) netijäni kesgitlär» (144). Kanerler «Yslamyň esasy doktrinalarynyň biri Allanyň mutlak hökümdarlygydyr, determinizme çenli» (109) diýip belleýärler. Hudaý «ähli zady kesgitleýär», hatda «ýamanlygyň sebäbi» (109) bolmaga çenli.
Hristiançylyk we Yslam gabat gelmeýär
Musulmanlar we hristianlar käbirleriniň pikir edişi ýaly bir Hudaýa sežde etmeýärler. Hristianlar üç birlikdäki Hudaýa – Ata, Oglan we Mukaddes Ruha – sežde edýärler, ýöne «Gurhan Üç birlik taglymatyny açykdan-açyk inkär edýär» (240). Musulmanlaryň Isa «ýokary garaýşy» bar bolsa-da, bu «hökmany suratda dogry garaýşy aňlatmaýar» (212). Olar «hiç bir musulman Isany ynanmasa, hakyky musulman däldir» (211) diýip yglan ederler. Olar «Ol pygamberdi... gyzdan doglan we hakykaty wagyz eden» (219, 212) diýip ynanýarlar, ýöne «halas bolmakda haçyň ähmiýetini» (212) kabul etmeýärler. Olaryň ýalňyş garaýşynda, «Isanyň Adam bilen bir başlangyjy bardy... we şonuň üçin ol diňe bir adamdy, Hudaýyň ebedi Ogly däldi» (214). Olar Mukaddes Kitaby hormatlaýan bolsalar-da (86), «Mukaddes Kitabyň ýalanlar we ýoýulmalar bilen zaýalanandygyny» (87) nygtaýarlar we şonuň üçin Gurhan «Allanyň iň soňky, doly we takyk ylhamydyr» (87).
Yslamda «yzyndan söýülmek üçin Allany söýmeli» (30), emma «hristiançylykda Hudaý adamlary ilki halas etmek üçin söýdi» (30). «Her bir musulman öz gowy işlerini ýaman işlerine garşy çekýän adalat terezisinden gorkýar» (18) we «Allanyň höküm etjekdiginden... we olary dowzaha iberjekdiginden hemişe gorkýar» (144). Biziň bilýän merhemet bilen halas boluşymyzdan nähili tapawutly! Şonuň üçin, «öz ebedi heläkçiligine tarap agram salynmagyndan gorkýan musulman üçin jihad ýeke-täk ebedi howpsuzlygy üpjün edýär» (195). Näme üçin beýle? Sebäbi «Alla jihad şehitlerine jennetde ebedi bagyşlama we bereket wada berýär» (195).
Jihad näme?
Aldanmaň: «Jihad esasan şahsy dindarlyk göreşine däl-de,» «syýasat, söweş we medeniýet frontlaryndaky göreşe» (185) degişlidir. Din döwlet bilen içgin baglanyşyklydyr we «dini kanunlar raýat kanunlary ýaly jemgyýetiň bir bölegidir» (207). Kanerler «Jihad imany giňeltmek üçin strategiýadyr» (173) diýip düşündirýärler. «Gurhanda-da, Hadysda-da kafir (kafir) ýa-da ýeňilmeli» (184), şeýlelik bilen musulman üçin «söweş... dini giňeltmek üçin esasy serişdedir» (77). Şeýle hem, köp musulmanlar «Günbatar medeniýetini Yslam medeniýetine we ynançlaryna zyýanly hasaplaýarlar... we şonuň üçin olaryň hüjüme geçmekden başga çäresi ýok» (77). Şonuň üçin 2001-nji ýylda Nýu-Ýorka edilen terrorçylyk hüjümi bu söweşiň diňe bir bölegidir. Hawa, söweş bar! «1998-nji ýylyň 23-nji fewralynda bäş Yslam halifatynyň ABŞ-a garşy söweş yglan edýän fatwa (dini karar) gol çekdi» (181).
Beýleki dinler höweslendirilmeýär
«Olaryň tolerantlyk baradaky ähli sözlerine garamazdan, hiç bir musulman dolandyrylýan hökümet giňişleýin dini azatlygy hödürlemeýär» (176). «Musulman bolup doglan ýa-da Yslama geçen adamlar... Gurhana we Hadysa görä... başga dine geçmäge haky ýok... Olar Allaha garşy dönüklik edendikleri üçin ölmeli» (249). Rebbimiziň pygamberligini ýatlaň: «Sizi öldüren her kim Hudaýa hyzmat edýändigini pikir etjek wagt gelýär» (Ýahýa 16:2). Hakykatdan-da, «käbir milletlerde... Allanyň adyndan hristianlara garşy jenaýatlar... häzir bolup geçýär» (178).
Musulmanlara Mesih üçin ýetmek
Kanerler üçin bu tema şeýle bir möhüm welin, olar Mesih üçin musulmanlara ýetmek üçin tutuş bir baby bagyşlaýarlar. Şeýle etmek bilen, biziň garaýşymyz adamlary «dinleri üýtgetmäge» däl-de, «Hudaýyň rehimdar halas ediş hereketini» (16) başdan geçirmäge çalyşýandygymyz bolmalydyr. Olar aşakdaky üç ädimi teklip edýärler:
1. «Olaryň durmuşyna we medeniýetine söýgi bilen gyzyklanma» görkeziň (241, 153, 223).
Şeýle hem, musulmanlaryň «hristian» diýilýän Ýewropada we Amerikada «giň ýaýran jynsy ahlaksyzlygyň, serhoşlygyň, neşe serişdelerini ulanmagyň we jenaýatyň» «hristian dininiň boşlugyny görkezýändigine» (205) ynanýandyklaryny bilmek gerek. Musulman ynançlary olara «metjitde öwredilen zatlar» we «telewideniýede görýän suratlary» (242) arkaly ösdürilýär.
2. «Merhemetiň açyk beýanyny» beriň, sebäbi «Yslamda merhemet düşünjesi ýok» (242), we «merhemetiň rehimdarlyk bilen birmeňzeş däldigini» (242) görkeziň.
Biz «Isa Mesihiň haçdaky tamamlanan we günäleri ýuwýan işiniň» olara «güýçli täsir edýändigini» (227) bilmelidiris, sebäbi bu «işlerden we höküm terezisinden azatlygy» aňladýar we ähli günäler üçin bagyşlamany, şol sanda olaryň tölegini hem üpjün edýär. «Merhemet... ajaýyp doktrina!» (227). Gürleşende, ýöne täzeden doglan, halas bolan, ýiten we günäleri ýuwmak ýaly sözleri ulanmakdan seresap boluň, sebäbi «musulman üçin beýle sözler daşary ýurt sözleridir» (227).
3. Ahyrynda, «hakyky sabyrlylyk» ediň.
Musulmanyň Mesihi kabul etmegi köplenç ýyllar alýar.» Näme üçin? Sebäbi «musulmanlar Isanyň olary näme üçin halas etjekdigini, eger olar halas bolmaga mynasyp bolmasalar, düşünmek kyn.» Olaryň ikirjiňlenmegine sebäp bolýan zat, köplenç «halas bolmak maşgalanyň, dostlaryň ýitirilmegi we käwagt ähli zadyň, şol sanda belki-de janyň ýitirilmegi bilen bilelikde gelýär» (242).
Gysgaça aýdylanda, «Yslam ýazgylary Allanyň günäkärleri ýigrenýändigini tassyklaýar» (29), ýöne biz Hudaýyň seni günäkär bolsaň-da söýýändigini tassyklaýarys (Ýahýa 3:16; Rimliler 5:8). Biz musulmanlara Hudaýyň olary söýýändigini we olara ebedi we mugt durmuş hödürleýändigini wagyz edip bileris!
SOŇKY BELLIKLER
- Kaner, E. M. we Kaner E. F.; Yslamy açmak: Musulman durmuşyna we ynançlaryna içki garaýyş; 2003, Kregel Neşirleri. 2. Kanerler Muhammet Marmaduke Piethallyň gowy kabul edilen terjimesinden alnan musulman ýazgylaryndan köp sitatalar berýärler, ýöne «musulmanlar tarapyndan diňe arap tekstiniň hakyky tekst hökmünde kabul edilýändigi» (37) baradaky ýazgy bilen.
