Agylar – Döwlen ýüregiň agysy
Agylar adamyň ölçegleri boýunça Mukaddes Kitapdaky iň az gyzykly kitaplaryň biri ýaly görünip biler. Kitabyň ady onuň şadyýan okaljak material däldigini görkezýär. Emma, bu az bilinen kitaby düşündirmäge synanyşmagymyz üçin esasly sebäpler bar. Durmuş dagyň depesinde, ähli kynçylyklardan azat geçirilmeýär. Mukaddes Kitap bize “aglamak üçin wagt, gülmek üçin wagt” bardygyny habar berýär (Wagyzçy 3:4 KJV). Gözýaşlar jülgesinden gaça durmagy saýlap bilsek-de, Rebbimiz Isanyň bize “Gamyň adamy” (Işaýa 53:3) hökmünde tanalýandygyny ýatdan çykarmaly däl. Aglamak döwürleri agyryly, ýöne zerur. Olar bize başgalara duýgudaşlyk döretmäge mümkinçilik berýär.
Pygamber Ýeremiýa Agylaryň awtory bolup, köplenç “aglaýan pygamber” diýlip atlandyrylýar. Onuň gullugy b.e.öň 627-nji ýylda Ýoşiýanyň hökümdarlygy döwründe başlap, ol Ýahudanyň tagtyny eýelän ýene dört patyşany – Ýehoahazy, Ýehoýakymy, Ýehoýaçyny we Zedekiýany görmäge ýaşady. Ýeremiýanyň kakasy Hilkiýa, “Benýamin ýurdundaky Anatotdaky ruhanylaryň” biridi (Ýeremiýa 1:1). Onuň adyny göterýän kitabyň birinji baby onuň pygamber bolmaga çagyrylyşyny we ýetersizlik duýgularyny beýan edýär.
Agylara seretmezden ozal, kitaby birnäçe esasy maglumatlary berip, onuň kontekstinde görmek peýdaly bolup biler.
Ýeremiýanyň güni
Ýeremiýa Ysraýylyň on taýpasynyň, “demirgazyk patyşalygy” diýlip atlandyrylýan, Assiriýalylar tarapyndan ýesir alnandan soň gulluk etdi. Ýahuda we Benýamin taýpalaryndan ybarat bolan günorta patyşalygyň adamlary henizem öz ýerlerini eýeleýärdiler, ýöne ruhy taýdan Hudaýdan daşdylar. Rebbiniň sözi ret edilipdi we adamlar ýüreklerinde hakykat bolmazdan dini amallary ýerine ýetirýärdiler. Ýeremiýa olary öz Hudaýyna dolanmaga gaýtadan çagyrdy, ýöne olar onuň ýalbarşlaryna gulak asmady. Ol olara ýakyn ýesirlikden – Assiriýalylardan däl-de, Wawilonlylardan – duýdurdy. Pygamber günorta patyşalygyň adamlaryna Hudaýyň sözlerini diňlemekden ýüz öwrendikleri üçin 70 ýyl Wawilonda sürgün ediljekdiklerini açyk aýtdy (25:11-12) (8-nji aýat). Ýeremiýa ýigrenilen ýeke-täk pygamber däldi, çünki Hudaýyň “ähli” gullukçylaryna şeýle çemeleşme edilipdi (4-nji aýat). Köp ýalbarşlara garamazdan, adamlar diňlemekden ýüz öwürdiler; olar berlen mähirli duýduryşlara gulaklaryny ýapdylar.
Ýeremiýanyň pygamberlik kitaby geljekki hökümi öňünden aýtmak bilen çäklenmän, eýsem taryhy çarçuwany hem üpjün edýär. Onda biz Wawilon gabawyndan soň Iýerusalimiň ýykylmagyny okap bileris. Ýeremiýa ýolbaşçylara Wawilonlylara tabyn bolmagy ýalbardy, ýöne olar özleriniň iň gowy bilýändiklerini pikir etdiler we boýun egmekden ýüz öwürdiler. Onuň ildeşleri hatda pygamberi dönüklikde aýypladylar. Şäher ýykylanda, Wawilonlylar köplere rehimsiz çemeleşdiler, ýöne Ýeremiýa mähirli çemeleşildi we sürgüne alynmady. Soňra ol ýurtda galan galyndylara Müsüre gaçmazlygy duýdurdy (Ýeremiýa 42), ýöne olar diňlemekden ýüz öwürdiler we Ýeremiýany özleri bilen aldylar. Bize açyk aýdylmasa-da, onuň Müsürde ölendigini çaklaýarys.
Ýeremiýany Rebbimiz Isa Mesih bilen deňeşdirmek gyzykly. Isa ýer ýüzünde bolanda, käbirleri Onuň Ýeremiýadygyna ynanýardylar (Matta 16:14). Ýeremiýa asyrlar öň ýaşasa-da, onuň häsiýeti açyk-açyk bilinýärdi. Ýeremiýa ýaly, Isa Iýerusalim üçin aglady we adamlaryň Onuň duýduryşlaryna gulak asmakdan ýüz öwrendiklerine gynandy (23:37-38; Luka 19:41). Ýeremiýa öz gamynyň özboluşlydygyny duýdy, ol aglap: “Seret, meniň gamym ýaly gam barmy, gör” (Agylar 1:12). Bu bir aýat bize Halasgärimizi ýatladýar. Onuňky ýaly “gam” barmydy? Hudaýyň “biziň üçin günä edendigini” (2 Korinfliler 5:21) haçda duş gelende, Onuň nähili agyr ýük astynda bolandygyny hiç haçan düşündirip bilmeris. Elbetde, Ýeremiýanyň aýdan bu ýürekleri ýakýan sözlerinde Onuň sesini eşidip bileris: “Geçip barýan ähliňize bu hiç zat dälmi? Seret, meniň gamym ýaly gam barmy… Rebbiniň gazaply gahar gününde maňa beren gamym” (Agylar 1:12). Her bir imanlynyň ýüregi Onuň biziň üçin çekenlerini pikir edende täsir etmeli.
Ýeremiýanyň nähili ýüregi döwlen bolandygyny düşündirip bileris. Onuň adamlary öz bähbitleri üçin beren duýduryşlaryna gulak asmakdan ýüz öwürdiler. Netijede, betbagtçylyk olaryň öňünde durdy. Käwagt öz gamymyzy döküp bilmek kömek edip biler. Ýeremiýa Iýerusalimiň Wawilonlylara ýykylmagyna şaýat bolup, Agylary ýazanda hut şeýle etdi.
Agylar kitaby
Kitabyň gurluşy gyzykly, çünki ol şygyr görnüşinde ýazylan. Köne Äht Ibrani elipbiýinde 22 harp bar. Agylaryň 1, 2 we 4-nji baplar her biri 22 aýatdan ybarat bolup, akrostik görnüşinde ýazylan – her aýat başga bir harp bilen başlaýar – elipbiý tertibinde. 3-nji bap 66 aýatdan ybarat bolup, ol hem akrostik görnüşinde ýazylan. Emma, bu ýagdaýda üç aýat şol bir harp bilen başlaýar, elipbiý tertibini yzarlaýar. 5-nji bap 22 aýatdan ybarat bolsa-da, ol akrostik görnüşinde ýazylmandyr.
Agylar 1:
Ýeremiýa gijikdirmän Iýerusalimiň weýran bolmagyna gynanç bildirdi. Uly we gülläp ösýän şäher ýokdy! Teselli berjek hiç zat ýokdy, çünki adamlar günäleri sebäpli ejir çekýärdiler (1-5-nji aýatlar). Ruhy zyna edilipdi. Hudaýyň hökümi hökmünde ybadathana talanypdy we şäheriň ýaşaýjylary açlygyň täsirlerinden ejir çekýärdiler. Olaryň Hudaýdan rehim diläp ýalbarş etmegi üçin gijikdi, çünki adalatly höküm olaryň üstüne düşmelidi. Ýeremiýa muny gaty duýdy we gygyrdy: “Çünki meniň agyrlarym köp, we meniň ýüregim gowşak” (22-nji aýat).
Agylar 2:
Hudaýyň günäkär halkyna höküm temasy dowam edýär. Rehim edilmändi. Ybadathana ýykylypdy we gurbanlyk sypasy harabalykda ýatyrdy. Şäheriň derwezeleri indi öz maksatlaryna hyzmat etmeýärdi (9-njy aýat), çagalar bolsa iýmit ýetmezçiligi sebäpli gowşakdy (12-nji aýat). Bir wagtlar Iýerusalim “bütin ýeriň şatlygy” bolupdy – ýöne bu indi hakykat däldi (15-nji aýat). Şeýle bir sahna üçin “gözýaşlar gije-gündiz derýa ýaly akyp bilýärdi” (18-nji aýat). Köçelerde öli jesetler ýatyrka, bu hakykatdan-da “mukaddes gün” (22-nji aýat) bolupdy.
Bu babyň soňky aýaty aýratyn gyzykly. “Meniň gujaklap ulaldanlarymy duşmanym iýdi” (22-nji aýat). Bu, eneleri tarapyndan gorag üçin mähirli dolanan, ýöne şol söýgüli gujaklardan ýyrtylyp, duşman tarapyndan öldürilen çagalara degişli. Bu bize “çaga eşiklerine dolanan we ýatakda ýatan” (Luka 2:7) Betlehemdäki Çagany ýatlatmaýarmy? Söýginiň şol beýanyny, Onuň uly ýaşda, Ony haça çykarmazdan ozal gamçylanlar tarapyndan edilen çemeleşme bilen deňeşdiriň.
Agylar 3:
Bu bapda şahsyýetleşdirme ulanylýar, Ýeremiýa şäheriň ejirlerini öz ejirleri ýaly beýan edýär. Ýöne “umyt ýitse-de” (18-nji aýat), Hudaýyň “rehimleri” oňa henizem “umyt” berip bilýärdi (22,21-nji aýatlar). “Reb Oňa garaşýanlara ýagşydyr” diýip, ol yglan etdi (25-nji aýat), we Ol “ebedi ret etmez” (31-nji aýat). Hudaý öz halkyny günäleri üçin jezalandyrmakda haklydy we olaryň Oňa garşy şikaýat etmäge hiç hili esasy ýokdy (39-njy aýat). Umytdan ybarat bu gysga arakesmeden soň, Ýeremiýa ýene-de öz esasy temasyna dolanyp, günäkär ildeşlerini günälerini boýun almaga höweslendirdi we Hudaýdan duşmanyň näme edendigini görmegi ýalbardy.
Agylar 4:
Bu bap gurluşy we temasy boýunça ilkinji iki bapa meňzeýär. Pygamberleriň we ruhanylaryň öňki günäleri (13-nji aýat) Hudaýyň höküm eliniň bir bölegini düzýärdi. Agyr açlygy başdan geçiren Iýerusalimiň adamlary adam iýmeklige ýüz tutmaga mejbur bolupdylar (10-njy aýat). Ýahudanyň patyşasy, “Rebbiniň mesh edilen adamy”, Wawilona ýesir hökmünde alnypdy (20-nji aýat). Ýöne Iýerusalime berlen “jeza” (22-nji aýat) ýeterlikdi we Ýeremiýa Hudaýyň öz halkyny masgaralan we gynamanlar bilen adalatly çemeleşjekdigini çaklady.
Agylar 5:
Bu soňky babyň başynda Ýeremiýa öz halkynyň çeken köp agyryly tejribelerini sanady. “Biziň boýunlarymyz yzarlamanyň astynda” diýip, ol aglady (5-nji aýat). Ýöne soňky dört aýatda keýpiň birneme üýtgemegi bar. Ýeremiýa öz üýtgewsiz Hudaýynda teselli tapdy, ol boýun aldy: “Sen, eý Reb, ebedi galýarsyň” (19-njy aýat). “Bizi Saňa öwür, eý Reb” diýip, ol ýalbardy (21-nji aýat), ýöne ýazylan wagtynda hakykat onuň gözleriniň öňünde galdy. Ol öz halkynyň “bütinleý ret edilendigini” duýdy, çünki Hudaý olara “gaty gazaplydy” (22-nji aýat).
Netije
Günäniň gaty agyr netijeleri bar we biz oňa biperwaý garap bilmeris. Näme eksek, şony ormak prinsipi ruhy dünýäde we tebigy dünýäde dogrydyr (Galatýalylar 6:7-8). Biziň boýun egmezligimiz üçin tölemeli bahamyz bar, “çünki günäniň hakynyň ölümdir” (Rimliler 6:23). Eger biz hakyky imanly bolsak, günälerimiz Rebbimiz Isa Mesihiň haçdaky töleg işi arkaly bagyşlandy. Emma, eger biz biperwaý we boýun egmezlik bilen ýaşasak, Hudaýyň durmuşymyzda goşulyşmagyndan daşardadyrys diýip çaklamaly däl.
Agylar gaty garaňky sahna görkezse-de, orta bapda ajaýyp gymmatlyklar tapylyp bilner. Biz “Rebbiniň rehimleriniň” “her säher täze” bolýandygy baradaky pikir bilen tanyş dälmi? Hakykatdan-da “Onuň rehimleri gutarmaýar” we biz gygyryp bileris: “Seniň wepadarlygyň uludyr” (Agylar 3:22-23)!
Indiki birnäçe aýat hem uly ruhlandyryjy we öwrediji çeşme. Biz “Reb meniň paýymdyr” (24-nji aýat) diýip bilmeli. “Reb Oňa garaşýanlara, Ony gözleýän janyna ýagşydyr” (25-nji aýat). Ýene iki “ýagşy” zat ünsümize çekilýär. “Rebbiniň halas bolmagyna umyt etmek we sabyrly garaşmak” (26-njy aýat) “ýagşydyr”. Şeýle hem “adamyň ýaşlygynda boýunturgyç çekmegi ýagşydyr” (27-nji aýat). Bu ýerde Rebbimiz Isanyň ýene bir ýatlatmasy bar, Ol bizi Öz boýunturgyjyny almaga we durmuşyň kyn ýolunda Onuň bilen ýöremäge çagyrýar. Ol yglan etdi: “Meniň boýunturgyjym ýeňil, we Meniň ýüküm ýeňil” (Matta 11:30). Hiç kim biziň gamlarymyzy Ol ýaly düşündirip bilmez.
Ýeremiýa Hudaýyň rehimlerini – Onuň hökümini merhemet bilen ýumşadandygyny – göz öňüne getirip, şeýle diýip biler: “Reb meniň paýymdyr, diýýär meniň janym; şonuň üçin Oňa umyt ederin” (Agylar 3:24 KJV). Başga ähli zat ýitip bilse-de, Ol galar. Bu Habakkukyň ynamy (Habakkuk 3:17-18) we Pawlusyň hemişelik kanagatlanmasy (Filipililer 4:11). Şeýlelik bilen, başga şatlyk çeşmesi galmasa-da, Rebde şatlanmaga mümkinçilik döreýär. Ol janyň paýy bolýar: “Reb meniň mirasymyň we meniň käsemiň paýydyr” (Zebur 16:5). Zebur 23:5-iň “Meniň käsem dolup akýar” diýip tassyklamagy geň däl. Ony doldurýan Ol bolanda, başgaça nähili bolup bilerdi? “Reb Oňa garaşýanlara, Ony gözleýän janyna ýagşydyr. Adamyň Rebbiniň halas bolmagyna umyt etmegi we sabyrly garaşmagy ýagşydyr” (Agylar 3:25-26). Bu ýerde öwredilen hakykatlaryň beýle az kabul edilmeginiň sebäbi, Hudaýa garaşmak hristianlaryň arasynda esasan ýitirilendigidir. Netijede, duýulan zerurlygy kanagatlandyrmakda Onuň ýagşylygy we Ony gözleýän jany kanagatlandyrmak ukyby barada praktiki taýdan az ýa-da hiç zat bilinmeýär. Ýeremiýa “adamyň Rebbiniň halas bolmagyna umyt etmegi we sabyrly garaşmagy ýagşydyr” diýip ýazanda, janyň halas bolmagyny däl-de, ýoluň kynçylyklaryndan we bulaşyklyklaryndan halas bolmagy göz öňünde tutandygyny aýtmak belki-de zerur däl. Mukaddes Ýazgylarda janyň ebedi halas bolmagy bize sabyrlylyk we asudalyk bilen garaşmaly zat hökmünde hiç ýerde görkezilmeýär. —Harri A. Ironside, “Ýeremiýanyň agylary” (uýgunlaşdyrylan)
