Kitaby kim we haçan ýazdy?
«Amittaýyň ogly Ýunus» (Ýunus 1:1 NKJV) b.e.öň VIII asyrda ýaşan pygamber bolup, ol öz adyny göterýän kitaby ýazandygy üçin umumy kabul edilendir. Gynansak-da, bu hasabat käbir jedellere sebäp boldy; birnäçe adam: «Bu hakykatdanam boldumy?» diýip soraýar. Häzirki zaman tankytçylary kitaba esasan onda ýazylan gaýry tebigy wakalar sebäpli garşy çykýarlar:
Uly balyk (17-nji aýat) Ninewiýanyň ählisiniň toba etmegi (3:5-10) Ösümlik (4:6) Gurt (7-nji aýat)
Liberal garşydaşlar Hudaýyň ýaradylyşda goýan tebigy tertibinden ýokary bolan hökümdarlyk hereketlerini kabul etmekden ýüz öwürýärler. Bu adamlar Ýunus 1:4, 1:17, 2:10 we beýlekiler ýaly hasabatda bellenen beýanatlary inkär edýärler. Netijede, olar Hudaýa ynanmak islemeýärler.
Konserwatiw alymlar Ýunusyň kitaby ýazandygyna ynanýarlar. Beýlekiler Ýunusyň awtor bolup bilmejekdigini duýýarlar, sebäbi kitap ony ýazandygyny öňe sürmeýär we kitap pygambere üçünji şahsyýetde salgylanýar. Birinji nokady ret etmek üçin, Ýunus kitabynyň Hosea, Ýowel, Mika we Sefanýa ýaly başlanýandygyny belläp bolar, olaryň awtorlygy barada jedel ýok. Ikinji argument barada, üçünji şahsyýetde ýazmak umumy tejribe bolup, Musa we Işaýa degişli eserlerde hem görüp bolar.2
Ýunus kitabynyň b.e.öň V ýa-da IV asyrda näbelli bir adam tarapyndan ýazylandygyny duýýanlar hem bar.1 Eger ol wakadan 300 ýyl soň ýazylan bolsa, bu Ýunusyň gürrüň beren hasabatynyň Hudaý tarapyndan ýazylmagy we geljekki nesiller üçin – biziň üçin! – saklanmagy üçin birine tabşyrylmanka dilden geçirilendigini görkezýär. Rimliler 15:4 bize şeýle diýýär: «Öň ýazylan zatlaryň hemmesi biziň öwrenmegimiz üçin ýazyldy, şonda biz sabyr we Mukaddes Ýazgylaryň tesellisi arkaly umyt edip bileris.» Biz näme bilýäris diýseňiz, Reb ony ýewreý Tora we soňra Hristian Injiline goşmagy makul bildi. Onuň sözi hakykatdyr (Ýahýa 17:17).
Kitap näme üçin ýazyldy?
Reb Isa bu kitabyň taryhy kanunlylygyny tassyklady we Ýunus hasabatyndan iki möhüm sapaga salgylandy:
Çünki Ýunus uly balygyň garnynda üç gün, üç gije bolşy ýaly, Ynsan Ogly hem ýeriň ýüreginde üç gün, üç gije bolar (Matta 12:40).
Çünki Ýunus Ninewiýalylar üçin alamat bolşy ýaly, Ynsan Ogly hem bu nesil üçin şeýle bolar … Ninewiýanyň adamlary bu nesil bilen hökümde turarlar we ony ýazgararlar, çünki olar Ýunusyň wagyz etmegi bilen toba etdiler; we hakykatdanam Ýunusdan ulurak biri şu ýerde (Luka 11:30,32).
Rebiň bu kitaby Özü barada öwretmek üçin ulanmagy, kitabyň ýazylmagynyň iň möhüm sebäplerinden biridir! Mundan başga-da, Ýunus kitaby Mukaddes Ruhyň ylhamy bilen ýazyldy (2 Petrus 1:21), çünki ol Ynsan Ogly barada pygamberlik habaryny göterýärdi. Biz bilýäris ki, «Ähli Mukaddes Ýazgylar» – Ýunus kitaby hem şol sanda – «Hudaýyň ylhamy bilen berilendir we taglymat üçin, ýazgaryş üçin, düzediş üçin, dogrulykda terbiýe üçin peýdalydyr» (2 Timoteos 3:16). Bu gyzykly kitaby okamakdan we onuň sapaklaryny häzirki durmuşymyza ulanmakdan öwrenip biljek amaly zatlarymyz bar!
Ýunus näme üçin öz hekaýasyny gürrüň berdi?
Häzirki zaman edebiýatynda bir adamyň özü barada giňişleýin ýakymsyz bir ýazgy döretmegi eşidilmedik zatdyr. Muňa garamazdan, Ýunus özüniň birnäçe kemçiliklerini we pitneçi hereketlerini, şol sanda özüniň:
Ninewiýalylara garşy öňünden höküm çykarmagy Hudaýyň buýrugyna garşy pitne etmegi Öz janyndan gorkan deňizçilere biperwaýlyk bilen ýatmagy Kölege berýän ösümligiň ýitmegi üçin Hudaýa gaharlanmagy Ösümlik ýaly zatlaryň adamlardan has möhümdigini pikir etmegi
Ýunusyň öz hekaýasyny gürrüň bermeli bolandygy gaty ähtimal! Ol Hudaýyň «rehimdar we merhemetli Hudaý, gahar etmäge haýal we söýgi merhemetine baý, zyýan etmekden ýüz öwürýän» (Ýunus 4:2) bilýärdi. Pygamber Hudaýyň beýlekilere bagyşlamakdaky merhemeti barada muny düşündi. Emma ol munyň özüne şahsy taýdan nähili degişlidigini öwrenmeli boldy. Mysal üçin, Reb Ýunusy pitnesi üçin jezalandyrmady. Ol pygamberi bagyşlady, ony uly balyk arkaly gorady we Onuň buýrugyna boýun bolmak üçin ikinji mümkinçilik berdi. Ýunus bu sapagy, ähtimal, iň soňunda öwrendi.
Biz şol sapagy öwrendikmi? Hawa, Ol hatda meni hem söýýär we maňa Hudaýyň söýgüli Oglunyň dökülen gany arkaly günäleriň bagyşlanmagyny berdi. Hatda häzir hem imanly hökmünde, biz günälerimiz we günämiz bilen göreşmek üçin her gün Oňa gelmeli, çünki 1 Ýahýa 1:9 şeýle diýýär: «Eger biz günälerimizi boýun alsak, Ol wepaly we adalatlydyr, günälerimizi bagyşlar we bizi ähli adalatsyzlykdan arassalar.» Diňe boýun almak we bagyşlamak arkaly arassa sahypa bilen biz Oňa laýyk hyzmat etmek üçin ulanylyp bileris.
Ýunus soraga jogap berendigini nähili bilip bileris?
Hudaý Ýunusdan sorady: «Men Ninewiýa, şol uly şähere rehim etmeli dälmi, onda sag elini we çep elini saýgaryp bilmeýän ýüz ýigrimi müňden gowrak adam – we köp mal bar?» (Ýunus 4:11). Pygamberiň hakykatdanam durmuşyň zatlardan has möhümöwrenendigi gaty ähtimal. Ýunusyň öz günälerini we kemçiliklerini boýun almagy Mukaddes Kitapda ýazylan jemgyýetçilik resminamasy boldy. Bu onuň sapagy öwrenendigini görkezip biler. Bu hekaýanyň Mukaddes Ýazgylarda bolmagy, Hudaýyň biziň hem şol bir zady öwrenmelidigimizi bilýändigini görkezýär: adamlar zatlardan has möhümdir!
SOŇKY BELLIKLER
- BibleGateway.com – Mukaddes Kitap Ensiklopediýasy, Ýunus kitaby
- Wikipedia.org – Mills, Watson E; Bullard, Roger Aubrey (1990).
Ebedi hökümetden gaçmagyň ýeke-täk ýoly özüňi günäkär hökmünde tanamak we Reb Isany Halasgär hökmünde kabul etmekdir. Hökümet duýduryşy hoş habaryň bir bölegidir:
Adamlara bir gezek ölmek, ondan soň bolsa höküm edilmek bellenendir (Ýewreýler 9:27 KJV).
Bu «bir gezek» siziň üçin, imansyz okyjy, bir pursatda bolup biler. Siz hatda 40 günlük duýduryşdan (Luka 12:20) peýdalanyp biljekdigiňizi nähili bilip bilersiňiz?
Şonuň üçin siz hem taýýar boluň (Matta 24:44).
Hawa, häzir halasgärlik günüdür. —Jean Koechlin, Gün-günden, 5-nji tom (uýgunlaşdyrylan)
