Daniýeliň butparaz patyşalaryndan sapak almak
Daniýel kitabynda kynçylyk döwürlerinde wepaly adamlaryň meşhur hekaýalary bar. Her ýekşenbe mekdebiniň çagasy Daniýeliň ýolbars çukurundaky (Daniýel 6) we otly peçdäki (Daniýel 3) hekaýalaryny gowy görýär. Daniýeliň başlangyjy bu ajaýyp wakalary ýazga alsa-da, bu bölümler diňe daşary ýurtda wepaly ýewreý ýesirleri barada däl, eýsem şol döwrüň patyşalary barada hem. Hudaýyň Nebukadnezar, Belşazzar we Dariýus bilen gatnaşyklary (Daniýel 2-6) bize Hudaýyň halas ediş, höküm ediş we dikeldiş ýollarynyň ajaýyp suratlaryny berýär. Bu ýerde biz Rebbiň jogap beriji ruh, ret ediji ýürek we iman ediji ruh bilen nähili gatnaşyk edýändigini görýäris.
Nebukadnezar: Jogap beriji ruh
Dört bölüm ýewreý ýesirliginiň ilkinji patyşasyna bagyşlanýar. Nebukadnezar ilki patyşanyň iýmitinden ýüz öwren ysraýylly ýesirler bilen duşuşýar (öz Hudaýyna boýun bolup) we olar onuň okuw ulgamyndaky beýleki ähli talyplardan has akylly bolup çykýarlar. Gysga wagt soň, Hudaý bu butparaz monarha ýewreý halkynyň taryhyna täsir edýän geljekki patyşalyklar barada düýş berýär. Onda biz Nebukadnezaryň dünýä güýçleriniň yzygiderliliginde ilkinjidigini görýäris (2:37-43). Daniýeliň düýşi we onuň düşündirişi arkaly, patyşa ähli zady bilýän, käbir zatlary islegine görä açýan diri Hudaý bilen tanyşdyrylýar (2:47). Hudaý imansyzlar bilen gürleşýärmi? Elbetde gürleşýär! Nebukadnezaryň düýş gören wagtynda, patyşa Rebbi tanamaýar, ýöne Hudaý oňa, görnüş we onuň düşündirişi arkaly, geljekki dünýä hökümetleri üçin niýetlenen meýilnamalaryny aýdýar (2:45).
Bu bölümler patyşanyň beýikligini, altyn kellesini (2:37-38) hem görkezýär, bu onuň özüniň altyn heýkelini dikip, hemmeleri oňa sežde etmäge mejbur edende görkezen buýsanjynda öz beýanyny tapýar. Emma Şadrah, Meşah we Abed-nego, Nebukadnezaryň guran butuna sežde etmekden ýüz öwren wepalylygy (3:18), patyşanyň Reb bilen täzeden tanyşmagyna sebäp bolýar (3:25). Hudaý özüni wepalylar bilen birleşdirýär we üç dost bilen peçde görünýär. Bu onuň halas bolmagyna getirýärmi? Heniz däl – ýöne ol ähtimal bir ädim ýakynlaşýar, sebäbi Nebukadnezar öz jar etmesinde Hudaýyň beýikligini açyk yglan edýär: “Şadrah, Meşah we Abed-negonyň Hudaýy mübärek bolsun” (3:3:28-29).
Reb patyşany özüni kiçeltmäge we Diri Hudaýyň ygtyýaryna tabyn etmäge ýuwaşlyk bilen itergi berýärdi. Emma Nebukadnezar doly döwülmeli. Ol Hudaýdan düýşde duýduryş berilende üýtgetmek mümkinçiligini äsgermezlik edýär (4:4-17). Daniýel düýşi düşündirende, patyşa “günäleriňi dogrulyk bilen we adalatsyzlyklaryňy garyplara rehim etmek bilen kes” diýip maslahat berýär. Şeýle etmezden, düýş hakykat bolmaly we patyşa ýedi ýyl akylyny ýitirýär (4:32), meýdanda haýwan ýaly ýaşaýar. Bu bellenen jezanyň ahyrynda, ol öňki şöhratyna galdyrylýar. Bu synag arkaly, Nebukadnezar Diri Hudaýa iman edýär. Onuň kiçelmegi we halas bolmagy baradaky bu hekaýa Nebukadnezaryň şahsy özü tarapyndan gürrüň berilýär (4:1-3), ol Asmanyň Patyşasyna erkin öwgüleri, beýikligi we hormaty yglan edýär, Onuň işleriniň hakykatdygyny we Onuň ýollarynyň adalatlydygyny ykrar edýär (4:37).
Belşazzar: Ret ediji ýürek
Hudaýyň Ruhunyň köp itergilerinden soň, Asmanyň Patyşasynyň öňünde egilmek zerurlygyny ykrar eden patyşa birnäçe bölüm bagyşlansa-da, diňe bir bölüm Hudaýyň Belşazzar bilen gatnaşygyny ýazga alýar. Bu patyşa öz atasynyň taryhyny bilýärdi (5:22), ýöne öz saýlan hudaýlaryny saklady. Iýerusalim ybadathanasyndan alnan mukaddes zatlary ýalňyş ulanyp, ol altyn, kümüş, bürünç, demir, agaç we daş hudaýlaryny öwýär (5:3-4). Şeýlelik bilen Hudaýyň höküm barmagy onuň heläkçilik hökümini köşgüň diwarynyň suwagyna ýazýar (5:5). Daniýel ýazgyny düşündirende, Belşazzara patyşanyň Özüni Iň Beýik Hudaýyň öňünde kiçeltmändigini, eýsem Asmanyň Rebbiň garşysyna özüni galdyrandygyny ýatladýar (5:22-23). Ol terezide çekildi, ýetmezçilik tapyldy we onuň hökümi bellenildi (5:25-28). Hudaýyň elinden gelen anyk duýduryşda toba etmek ýerine, imansyz Belşazzar habary äsgermezlik edýär, ony düşündiren habarçyny beýikledýär we janyny ýitirýär (5:30).
Dariýus: Iman ediji ruh
Eý, bu patyşanyň imany! Maslahatçylary tarapyndan aldanyp, onuň buýsanjyna oýnap, hudaýsyz jar etmäge mejbur edýärler (6:4-9), Dariýus Ählihukukly Hudaýyň ýerini eýeleýär we ähli dilegleriň diňe oňa edilmegini talap edýär. Bu onuň baş weziri Daniýeli ýazgarýar, ol Diri Hudaýdan başga hiç kime doga etmez. Patyşa tiz wagtda Daniýeliň hiç hili ýalňyşlyk etmändigini, diňe beýleki gabanjaň prezidentleriniň we şazadalarynyň şeýtany meýilnamasynyň pidasy bolandygyny ykrar edýär. Emma günä düşen halas bolan adam hem netijelerini çekmeli; kanun Daniýeliň, onuň ynamdar maslahatçysynyň, ýolbars çukuryna atylmagyny talap edýär.
Toba edip (6:14) we özünden gaty nägile bolup, Dariýus Daniýeli öz adalatsyz kanunynyň netijelerinden halas etmäge çalyşýar. Ahyrynda Daniýeli ýolbars çukurundan halas edip bilmejekdigini ykrar edip, ol Hudaýyň halas etjekdigine ynanýar (6:16). Patyşanyň Hudaýa bolan imany synalýar we ol gijäni çukurda geçiren bigünä dosty barada uklap bilmeýär. Emma onuň imany sylaglanýar! Diri Hudaýa iman edýän adamdan başga kim, aç ýolbarslaryň toparyna atylan adamyň gijäni diri galandygyny görmek üçin irden ýolbars çukuryna giderdi? Onuň pygamberligi, “Sen hemişe gulluk edýän Hudaýyň, Ol seni halas eder” hakykat bolup çykdy. Netijede, Dariýus Daniýeli boşadýar, oňa garşy adalatsyz dildüwşük guranlary ýazgarýar we Diri Hudaýyň beýikligini yglan edýär.
Bu patyşanyň soňky permanlary barada pikirlenmek gyzykly. Ol ýer ýüzündäki ähli halklara, milletlere we dillere ýazdy: “Size parahatçylyk köpelsin. Men bir perman çykarýaryn, meniň patyşalygymyň her bir hökümdarlygynda adamlar Daniýeliň Hudaýyndan titremeli we gorkmaly: çünki Ol Diri Hudaýdyr” (6:25-27). Ol ähli adamlaryň parahatçylygy başdan geçirmegini isleýär. Emma adamlar Diri Hudaýdan titremeli we gorkmaly bolsa, bu nähili mümkin? Biz indi parahatçylygyň diňe Reb Isa arkaly bolýandygyny bilýäris:
Şonuň üçin, iman bilen aklanyp, biz Reb Isa Mesih arkaly Hudaý bilen parahatçylyga eýe bolduk, Ol arkaly biz iman bilen bu merhemete girip, durýarys we Hudaýyň şöhratynyň umydynda şatlanýarys (Rimliler 5:1-2).
Hudaýyň üç patyşa bilen gatnaşyklary
Bu üç patyşada biz Hudaýyň adam bilen halas ediş (Nebukadnezar), hudaýsyzlary höküm ediş (Belşazzar) we iman edeniň imanyny sylaglaýyş (Dariýus) gatnaşyklaryny görýäris. Eý, Hudaý bir jany Özüne getirmek üçin nähili sabyr bilen işleýär! Nebukadnezaryň Asmanyň Patyşasyna ynanmagy üçin birnäçe ýyl we ylahy gatyşmalar gerek boldy. Emma Reb bize garşy sabyrlydyr, hiç kimiň heläk bolmagyny islemeýär, eýsem hemmeleriň toba gelmegini isleýär (2 Petrus 3:9). Ol kabul ediji ýürekde dynman zähmet çekýär we Nebukadnezary Özüne çekýär.
Ol erbetleri çydamaýar. Ol olara merhemet bilen duýduryş berýär:
Hudaý bir gezek gürledi; men muny iki gezek eşitdim; güýç Hudaýa degişlidir (Zebur 62:11). Daniýel Belşazzara atasynyň haýwan ýaly bolandan soň toba edendigini ýatladýar, ýöne patyşa muny bilse-de, Diri Hudaýyň öňünde özüni kiçeltmekden ýüz öwürdi (5:22). Bir adam Hudaýyň duýduryşlaryny ret edende, Ol olara öz işlerine görä sylag berýär (Zebur 28:4-5).Tüsse kowulýan ýaly, olary kowuň: mum otuň öňünde erýän ýaly, erbetler Hudaýyň huzurynda heläk bolsun (Zebur 68:2). Belşazzar öz patyşalygyny, durmuşyny we janlaryny dowzaha ýitirýär.Olar çykarlar we Maňa garşy günä eden adamlaryň jesetlerine serederler: çünki olaryň gurçugy ölmez, ne-de olaryň ody öçmez; we olar ähli ete ýigrenç bolar (Işaýa 66:24).
Dariýus Diri Hudaýyň Daniýeli ýolbars çukurunda aman saklamak güýjüne ynanýardy. Synalsa-da, onuň imany Hudaýy begendirdi we sylaglandy (Ýewreýler 11:6). Hudaýy birinji orna goýmazlyk öz netijelerini berer, köplenç beýleki bigünä adamlara täsir eder. Emma Hudaý zatlary düzeldip biler, we dikeldilen iman ediji Rebbiň elinde güýçli gurala öwrülýär. Dariýus parahatçylygy we Hudaýyň beýikligini yglan edýär (6:26-27; Luka 22:32).
Biz Daniýeliň bu üç patyşasynda Hudaýyň işleriniň ajaýyp şaýatlygyny tapýarys: Siz Rebbi gözleýärsiňizmi? Ol “size tapylar” (Ýeremiýa 29:11-14). Siz Onuň halas edişini ret edýärsiňizmi? Siziň ýazgaryşyňyz adalatly we ebedidir (Ýahýa 3:18). Siz şowsuzlyga uçran iman edijimi? Şowsuzlygyňyzy boýun alyň we siz dikeldilersiňiz (1 Ýahýa 1:9).
