Siz Hudaýyň nähili adamlary halaýandygyny hiç haçan oýlanyp gördüňizmi? Mukaddes Kitaby okap, Onuň kemçilikli adamlary söýýändigini bilýäris. Bolmasa, biz uly kynçylykda bolardyk, sebäbi hemmämiz günä bilen kemçiliklidiris. Dawut hem kemçilikli bolupdy; ýöne ol Hudaýyň söýgüli bendelerinden biridir, Hudaýyň «Meniň ýüregime laýyk adam» (Resullaryň Işleri 13:22) diýip atlandyran ýeke-täk adamydyr. Dawudyň durmuşyndan – onuň we Hudaý barada öwrenmeli möhüm sapaklar bar.
Taryhy ýagdaý
Dawut Ysraýylyň Müsürdäki gullukdan halas eden, 40 ýyllyk çöl düşelgesinde gorap we gudrat bilen saklap, güýçli duşmanlara garşy Öz wada beren ýurduny basyp almakda ýolbaşçylyk eden Hudaýdan ýüz öwren döwründe peýda boldy. Indi ol ýerde ýaşaýan adamlar Hudaýyň özleriniň patyşasy bolmagyny islemediler; tersine, olar «beýleki ähli milletlerde bolşy ýaly» (1 Samuel 8:4-5) patyşa islediler. Olar gudratly taryhy we Hudaý bilen özboluşly gatnaşygy bilen milletleriň arasynda tapawutlanýardylar. Ýöne indi olar beýleki ähli adamlar ýaly patyşa islediler; olar öz statuslaryny «status-kwo» derejesine çykarmak islediler, bu bolsa soňra Laodikeýadaky ýigrenji ybadathanany häsiýetlendiren (Ylham 3:14-22) we Hudaýyň gazabyny döreden sowuklygyň başga bir görnüşidi.
Hudaý Ysraýylyň talabyna jogap berdi – hatda dindar Samuel hem olaryň saýlamagyndan gynandy we Hudaýa garşy edilen ýazygy duýdy (1 Samuel 8:6-7) – we olara Saul atly patyşa berdi, ol «Ysraýyllaryň arasynda deňi-taýy bolmadyk täsirli ýaş ýigitdi – beýlekilerden bir kelle beýikdi» (1 Samuel 9:2). Saul gowy başlady, ýöne tizden Hudaýyň öz durmuşyndaky ygtyýaryny ret etdi, millet hem şeýle etdi. Hudaý olara özleriniň ahlak we ruhy taýdan aýnasy bolan patyşa beripdi. Hem millet, hem patyşa Hudaýy ret edensoň, Hudaý ahyrsoňy ýalňyş patyşany ret etdi (1 Samuel 15:26; 1 Samuel 16:1).
Samuel Sauly mesh edipdi we ony ata ýaly söýýärdi. Hudaý ony Saulyň ornuny tutjak adamy mesh etmäge iberende, Samuel gynandy – şeýle hem Saul eşidende kellesini aljakdygyndan aladalandy (1 Samuel 16:1-2).
Ähtimal, entek ýetginjek bolan Dawut sekiz oguldan iň kiçisidi, köplenç meýdanlarda maşgalanyň goýunlaryny bakyp, gözden daşda saklanýardy. Ol öz mesh edilmegine-de çagyrylmady, diňe aýyrmak prosesi Samueli Dawudyň hakyky hormatly myhman bolandygyny habar berende, ol ony çagyrtdy (1 Samuel 16:1-13).
Saul we Dawut: Ýamanlyk we Ýagşylyk
Rebbiň saýlan patyşasy hökmünde mesh edilendigine garamazdan (1 Samuel 16:1), Dawut pespällik bilen çopançylygyna gaýdyp geldi, patyşalyk durmuşyna girmäge höwes bildirmän. Jynlar tarapyndan gysylan Saula ussat arfaçy gerek bolanda, Dawut işe alyndy we borjuny ýerine ýetirip, kynçylyk çeken patyşany sazynyň üsti bilen köşeşdirdi. Ýöne ol yzygiderli maşgala borçlaryna gaýdyp gelýärdi (1 Samuel 16:14-23; 1 Samuel 17:15). «Hudaýyň ýüregine laýyk adam» yhlasly, wepaly hyzmatkärdi.
Dawudyň hyzmatlaryny patyşa maslahat berende, Saulyň hyzmatkärleri, onuň batyrgaý esger bolmagyndan başga-da, «Reb onuň bilen» (1 Samuel 16:18) diýip belläp geçdiler. Bu bolsa «Rebbiň Ruhy Sauldan aýrylypdy, we Rebden gelen ýaman ruh ony gynaýardy» (1 Samuel 16:14) diýen fakt bilen gapma-garşy gelýär, bu bolsa tizden Saulyň ýüregini Dawuda garşy dolduran duşmançylygyň hakyky esasydy, edil Hudaýyň iň uly duşmany Şeýtan Öz Mesihiňe garşy duşmançylygy ylhamlandyryşy ýaly.
Dawudyň filistlileriň ägirt uly Goliýaty ýeňmegi (1 Samuel 17) onuň pespällik bilen gizlinligini gutardy we ony derrew milli gahryman etdi. Her ýerde aýallar Saul we onuň gaýdyp gelýän goşunyny tans we deprekler bilen garşylap, «Saul müňlerçesini öldürdi, Dawut bolsa on müňlerçesini» diýip aýdym aýtdylar. Şol pursatdan başlap, Saulanyň ruhuny ajy gabanjaňlyk, şübhe we gorky eýeledi (1 Samuel 18:6-16).
Saulyň Dawuda bolan ýigrenji we gorkusy, onuň ogly Ýonatan Dawuda aşyk bolup, ikisiniň ömürlik ýakyn dost bolmagy bilen hasam güýçlendi. Ýonatan söweşde ölenden soň, Dawut ony şu sözler bilen ýas tutdy: «Ýonatan doganym, sen maňa gaty ezizdiň. Seniň maňa bolan söýgiň ... aýallaryňkydan has ajaýypdy» (2 Samuel 1:26). Käbir azaşan akyllaryň aýdyşy ýaly, bu gatnaşykda hiç hili bozuklyk bar diýip çaklamaga hiç hili sebäp ýok. Bu diňe Süleýmanyň Nakyllar 18:24-de ýazan çuňňur kanagatlandyryjy dostlugydyr: «Dogandan has ýakyn dost bar». Dawudyň öz doganlary ony ýigrenýärdi (1 Samuel 17:28), edil Isanyň doganlary Ony ýigrenişi ýaly (Ýahýa 7:2-8).
Saul Dawutdan gorkýardy, sebäbi Reb ony terk edip, indi Dawut bilen birlikde bolupdy (1 Samuel 18:12), Dawudyň harby üstünligi sebäpli (1 Samuel 18:15), we gyzy Mikal Dawudy söýýändigi üçin (1 Samuel 18:28-29). Elbetde, Saul Dawudyň Ýonatan bilen dostlugy sebäpli oňa gahar edýärdi (1 Samuel 20:30-31). Saul Hudaýsyz ýaşan durmuşyň howpsuzlygynyň güýçli mysalydyr. Dawudyň durmuşy bolsa, kemçilikli bolsa-da, Hudaý üçin ýaşaýanlara Hudaýyň bereketiniň we goragynyň ajaýyp mysalydyr.
Goliýaty ýeňenden soň (1 Samuel 17), ömrüniň ahyryna çenli Saulyň esasy «wezipesi» Dawutdan dynmakdy. Ol gaýta-gaýta ony naýzasy bilen diwara çüýlemäge synanyşdy (1 Samuel 18:10-11; 1 Samuel 19:9-10), we ony yzygiderli «daglarda keklik awlaýan ýaly» (1 Samuel 26:20) yzarlady. Çöllükde ýyllar boýy aýlanyp, Saulanyň hilelerinden yzygiderli gaçyp, gowaklarda ýaşasa-da, Dawut wepaly galdy.
Dawut iki gezek Sauly öldürmäge mümkinçilik tapdy, ýöne ret etdi we muny etmäge höwesli bolan adamlaryny saklady (1 Samuel 24-26). Dawudyň Saulyň «Rebbiň mesh edileni» diýen ynamy oňa patyşa el galdyrmaga rugsat bermedi (1 Samuel 24:3-13; 1 Samuel 26:7-20). Ol hiç haçan tagt üçin hiç hili höwes bildirmän, ýyllar boýy düşünişmezlik, yzarlama we ölüm howplary arkaly Hudaýyň wagtyna garaşdy.
Ahyrsoňy, Dawudyň wepalylygynyň hakykylygy Saulyň ölümine begenmekden ýa-da ony gowy habar hökmünde kabul etmekden ýüz öwürmeginde görkezildi. Ol dogruçyl ýas tutdy we Sauly ähli zatdan soň hem çuňňur söýýändigini görkezýän sözler bilen (2 Samuel 1:17-27).
Dawut, Hudaýyň mesh edileni
Dawudyň garaýşynda we özüni alyp barşynda öz geljekki nesli Isa Mesihiň ruhunyň şöhlesini görmek üçin çuňňur ruhy düşünje gerek däl (Matta 1:1-6; Luka 3:23-31). Isa hem, Atasynyň islegine boýun bolup, asuda, pespällik bilen, hyzmatkär durmuşyny ýaşady, şol bir wagtyň özünde şol bir düşünişmezliklere we ýalan aýyplamalara döz geldi, Onuň taglymatlaryny ýoýmak we ahyrsoňy Ony öldürmek isleýän dini gurama tarapyndan yzygiderli ýoldan çykaryldy. Dawut hakykatdan-da «Hudaýyň ýüregine laýyk adamdy».
Köp ýyllardan soň, tagtda berk ornaşandan soň, Dawut Ýonatan bilen dostlugyny – we olaryň özara kasamyny (1 Samuel 20:13-17) – ýatlady we Saulyň nesillerinden birini gözledi, «Ýonatanyň hatyrasyna oňa mähir görkezmek üçin» (2 Samuel 9). Mefiboşeti patyşalyk maşgalasyna kabul etmekdäki söýgüli mähirliligi Mesih ýalydyr. Mefiboşetiň jogaby bolsa, häzirki zaman hristianlaryny häsiýetlendirmeli minnetdarlygyň mysalydyr (2 Samuel 9:8; 2 Samuel 19:26-30).
Saulyň Dawuda bolan güýçli ýigrenji ony ruhanylaryň ähli maşgalasyny (gaçan Abiatardan başga) ýok etmäge alyp geldi, sebäbi olaryň Dawut bilen dilleşenine ynanýardy (1 Samuel 22:6-23).
Dawut ret edilmeginde we gaçgak durmuşynda ýeke özi ejir çekmedi. Takmynan 400, soňra 600 adam, «kynçylykda ýa-da bergili ýa-da nägile bolanlar onuň daşyna ýygnandy, we ol olaryň ýolbaşçysy boldy» (1 Samuel 22:2; 1 Samuel 23:13; 1 Samuel 30:9-10). Ýaş ruhany Abiatar hem Dawudyň ýanyna gaçdy, Dawut oňa: «Meniň bilen gal; gorkma; seniň janyňy gözleýän adam meniňkini hem gözleýär. Sen meniň bilen howpsuz bolarsyň» (1 Samuel 22:23) diýdi. Şeýle Mesih ýaly: «Maňa geliň, ähli ýadaw we ýükli bolanlar» (Matta 11:28); «Maňa gelen hiç kimi kowmaryn» (Ýahýa 6:37); «Siziň mugallymyňyz näme üçin salgyt ýygnaýjylar we günäkärler bilen iýýär?» (Matta 9:11); «Siz Meniň synaglarymda Meniň ýanymda duranlarsyňyz. Men size patyşalyk berýärin» (Luka 22:28-30).
Dawut, Mümkin boldugyça Ynsan
Hudaý Dawudy kämil bolany üçin söýmedi. Ol kämil däldi. Onuň ynsanlygy gaty aýdyňdy, esasanam Batşeba meselesinde. Birnäçe pajygaly ýalňyşlyklar netijesinde, Dawut ilki goşuny söweşde wagty öýde galdy; öz islegi bilen ýalňyş ýerde bolup, «gözleriniň hyrsyna» (1 Ýahýa 2:16) düşdi, bu bolsa zynalyga alyp geldi. Göwrelilik ýüze çykanda, ol ýalňyş edilen adamy, Uriýany söweşden yzyna çagyryp, aýaly bilen ýatyp, Dawudyň günäsini ýapmagyny umyt edip, açylmagyndan gaçmaga synanyşdy. Ýöne patyşasyna we esger ýoldaşlaryna bolan wepalylygy sebäpli, ol ret etdi. Şeýlelik bilen, Dawut Uriýanyň söweşde ölümine sebäp boldy, şeýdip ol, Dawut, dul aýaly nikalaşyp, galmagaldan gaçyp bilerdi (2 Samuel 11). «Ýöne Dawudyň eden zady Rebbiň göwnünden turmady» (2 Samuel 11:27).
Zynalyk we ganhorluk ýaly goşa günäsi üçin Hudaý: «Seniň öz öýüňden saňa betbagtçylyk getireris» (2 Samuel 12:11) diýip karar berdi. We pajygaly wakalar Dawudyň maşgalasyny ömrüniň ahyryna çenli gysdy. Ilki bilen, onuň zynalykdan bolan çagasy öldi (2 Samuel 12:12-18). Soňra onuň öz ogly Amnon, ýarym uýasy Tamary zorlap, patyşalyk maşgalasyny masgaralady (2 Samuel 13:1-22). Soňra Tamaryň dogan-dogany Absalom, onuň namysyny ar almak üçin Amnony öldürtdi (2 Samuel 13:23-39). Ondan soň Absalom döwlet agdarylyşygyny gurady we öz kakasyny sürgüne sürdi (2 Samuel 15:7-14). Patyşalygy ele alandan soň, Absalom kakasynyň ýaralaryna duz sepip, patyşalyk aýallary bilen köpçüligiň öňünde ýatdy (2 Samuel 16:15-22), Hudaýyň sözüni bölekleýin ýerine ýetirdi (2 Samuel 12:11-12). Soňra Absalom özü hem öldürildi (2 Samuel 18:1-18).
Hudaýyň toparynda «ýyldyz oýunçy» bolsa-da, Dawut ählimiz ýaly, Onuň ahlak kodeksine tabyn bolupdy. «Aldanmaň: Hudaýy masgaralap bolmaz. Adam näme ekse, şony orar» (Galatýalylar 6:7); bu hem tebigy, hem ahlak taýdan dogry.
Dawudyň abraýyna, ynsan kemçiliklerine we gowşaklyklaryna garamazdan, ol bu gynançly ýagdaýlarda hem «Hudaýyň ýüregine laýyk adam» hökmünde öz häsiýetini görkezdi. Onuň dosty we ruhy maslahatçysy Natan ony günäsiniň agyrlygy bilen ýüzbe-ýüz edende, ol derrew özüni peseltdi we günäsini boýun aldy – we Hudaý talap edilýän ölüm jezasyny togtatdy. «Şonda Dawut Natana: 'Men Rebbe garşy günä etdim' diýdi. Natan jogap berdi: 'Reb seniň günäňi aýyrdy. Sen ölmersiň. Ýöne sen muny etmek bilen Rebbiň duşmanlarynyň doly ýigrenjini görkezmegiňe sebäp bolanyň üçin, saňa doglan ogul öler'» (2 Samuel 12:13-14). Dawudyň Batşeba bilen eden günäsiniň we Natan bilen gürrüňdeşliginiň arasynda takmynan bir ýyl geçendigi çaklanylýar. Şol wagt Dawut 51-nji mezmury ýazdy, onda özüniň çuňňur toba edişini, Hudaý bilen sazlaşykly ýüregiň dogruçyl ykrar edişini beýan etdi.
Hudaýyň garaýşy
Şol bir patyşalyk taryhyny öz içine alýan Hronikalar kitaby Dawudyň uly günäsiniň hiç hili yşaratyny bermeýär. Hronikalar has köp oňyn zatlara üns berýär, bu Hudaýyň taryhy ýatlamakdaky merhemetiniň ýygy-ýygydan duş gelýän aýratynlygydyr. Şeýle hem, Ýewreýler 11-nji bapda Köne Ähtdäki köp sanly mukaddesleriň işjeň imany nygtalýar, olaryň kemçilikleri köplenç gözden salynýar. Dawut bu barada Mezmur 130:3-de özüniň haýran galdyryjy geň galmasyny beýan etdi: «Eger Sen, Eý Reb, günäleriň hasabyny tutsaň, Eý Reb, kim durup bilerdi?» Ol biziň günälerimize we kemçiliklerimize kör bolmasa-da, we bizi hasaba çagyrsa-da, Hudaý iman we Ony razy etmäge çalyşýan ýürek gözleýär, we Ol şony ýatlamagy saýlaýar. «Olaryň günälerini we kanunsyz işlerini indi ýatlamaryn» (Ýewreýler 10:17). Elbetde, biz munyň diňe Isa Mesihiň haçdaky gurbanlyk işi sebäpli mümkindigini bilýäris. «Hudaý dünýäni Mesihde Özüne ýaraşdyrýardy, adamlaryň günälerini olara garşy hasaplamazdan» (2 Korinfliler 5:19).
Biz Dawudyň durmuşyndan öwrenen zatlarymyzyň gowy taraplarynda ýaşap bilermik?
