Ahab

Kakanyň dogany

1. Omriniň ogly we Ysraýylyň patyşasy. Ol Sidonlylaryň patyşasy Etbaalyň gyzy Izebel bilen öýlendi we onuň täsiri astynda butparaz boldy we Ysraýyly Baala sežde etmäge alyp gitdi. Onuň barada aýdylýar, butlara gaty ýigrenji yzarlamakda oňa meňzeş hiç kim ýokdy. Esasan onuň hökümdarlygy döwründe Tişbitli Ylýas zähmet çekdi we ol Ýehowa üçin patyşanyň dinden dönmegine we bozulmagyna garşy şaýatlyk etdi. Asmandan gelen ot synagy munuň aýratyn mysalydyr, ondan soň Baalyň 450 pygamberi öldi, 1 Patyşalar 18:19-40, ýöne patyşada toba ýokdy. Ahab Siriýanyň patyşasy Benhadada iki gezek hüjüm etdi we Hudaý tarapyndan kömek edildi, şonuň üçin ol ýeňiş gazandy; ikinji gezek Benhadady (Reb ýok etmäge höküm eden) ýok etmegiň ýerine, ol onuň bilen ylalaşyk baglaşdy. Ahab Nabotyň üzüm bagyny isledi, ýöne Hudaý tarapyndan atalaryna berlen mirasyndan aýrylmakdan ýüz öwrensoň, Izebel ony öldürtdi we Ahaba üzüm bagyny eýelemegi buýurdy. Ylýas onuň bilen şol ýerde duşuşdy we itleriň Nabotyň ganyny ýalan ýerinde onuň ganyny ýalajakdygyny yglan etdi. Itler Izebeli hem iýer, we Ahabyň öýi kesiler. Ahab Hudaýyň öňünde özüni peseltdi we onuň öýüniň doly soňy oglunyň günlerine çenli yza süýşürildi. Mundan soň Ahab Siriýa ýene bir hüjüm etdi we onuň 400 pygamberi onuň üstünlik gazanjakdygyny öňünden aýtdy; we ol, pygamber Mikaýa tarapyndan howp barada duýduryş berilse-de, Ýahudanyň patyşasy Ýehoşafat, onuň ýaranlygy bilen söweşe gitdi. Ol özüni gizledi, ýöne tötänleýin atylan ok onuň sowudynyň birleşmeleriniň arasyndan degdi we ol ölüm derejesinde ýaralandy, we Ylýasyň pygamberligi harpy-harpyna ýerine ýetdi. 1 Patyşalar 21, 22. Bu garyp butparazyň üstünde merhemet saklandy, sebäbi ol ysraýyllydy; ýöne ol toba etmän öldi we onuň ähli öýi tizden ýok bolmalydy. 2 Patyşalar 9:7-10. Hudaýyň hökümi Hudaýyň halkynyň mirasyny eýelän dinden dönen patyşanyň üstüne düşdi. 2. Babil ýesirleriniň arasynda ýalan pygamberlik eden we Nebukadnezar tarapyndan otda gowrulan ýalan pygamber. Ýeremiýa 29:21-22.

1. Omriniň ogly we onuň dinastiýasynyň iň meşhur agzasy, takmynan b.e. öň 875-nji ýyldan takmynan b.e. öň 853-nji ýyla çenli Ysraýylyň patyşasy. Patyşalar kitabymyzda onuň baradaky maglumatlar iki aýratyn çeşmeden alnan, olaryň biri ony beýlekisinden has gowy görkezýär. Dünýewi nukdaýnazardan ol ukyply we gujurly şazada bolupdyr; dini nukdaýnazardan ol howply täzelikçi we daşary ýurt hudaýlarynyň howandary bolupdyr. Onuň finikiýalylar bilen bileleşigi, Tiriň patyşasy Etbaalyň gyzy Izebel bilen nikasy arkaly berkidildi (1 Patyşalar 16:31), eger Iosifusa ynanýan bolsak, ol Astartanyň ruhanysy hem bolupdyr. Soňrak Ahab Ýahuda bilen bileleşik baglaşyp, gyzy Ataliaby Ýehorama, Ýehoşafatyň ogluna durmuşa berdi (2 Patyşalar 8:18). Onuň baýlygy guran pil süňkünden ýasalan köşgi bilen görkezilýär (1 Patyşalar 21:1; 1 Patyşalar 22:39). Ahabyň hökümdarlygy Damaskyň Siriýa patyşalygy bilen ýygy-ýygydan bolan söweşler bilen bellendi. Şol ýurduň patyşasy Benhadad şeýle bir üstünlik gazandy welin, ol Ysraýylyň üstünden agalyk etmegini talap etdi, bu talaby Ahab ilki kabul etmäge taýyn boldy (1 Patyşalar 20:2 we ş.m.). Ýöne Benhadad Samariýany bikanun talanmak bilen haýbat atmaga çenli baranda, Ahab garşylyk görkezdi. Iki kampaniýada ol basybalyjylary ýeňdi, hatda olaryň tekepbir ýolbaşçysyny hem ýesir aldy. Pygamberlik toparynyň maslahatyna garşylykda, ol ýesirine jomartlyk bilen garady we onuň bilen bileleşik baglaşdy, diňe Ysraýyldan öň alnan şäherleriň gaýtarylyp berilmegini şert etdi. Bileleşik söwda we kommersiýa üçin bolup, her bir tarapa beýlekisiniň paýtagtynda bazarlar berildi (1 Patyşalar 20:34). Şeýle hem, Liwanyň sebitinde duşmançylykly niýetlerini görkezýän assiriýalylara garşy umumy goranyş çäreleri meýilleşdirilen bolmagy ähtimal. 854-nji ýylda bu basybalyjylara garşy bolan Karkar söweşinde Ahab on müň esger bilen gatnaşdy. Muny biz Assiriýa ýazgylaryndan öwrenýäris. Ahabyň jogapkärçiligine ýüklenýän dini täzelik, Ýewreý ýazyjylary tarapyndan, Finikiýa Baalyň Ysraýylyň hudaýlaryndan biri hökmünde girizilmegi boldy. Ahabyň Ýahwany doly ýerinden aýyrmak niýetiniň ýokdugy aýdyňdyr, sebäbi ol çagalaryna Oňa bolan wepalylygyny görkezýän atlar berdi. Ýöne aýalyny begendirmek üçin ol aýalyna öz hudaýlaryna sežde etmegi girizmäge we ösdürmäge rugsat berdi. Onuň pikiriçe, öz ýurdunyň dini bilen ol has ösen medeniýetini girizerdi. Ýahwanyň Ysraýylyň seždesine bolan aýratyn hukugynyň çempiony Ylýas bolupdyr. Bu pygamber, Baalyň ruhanylaryna batyrgaý garşy çykmagy bilen, Izebeliň gazabyny galdyrdy we ýurtdan gaçmaga mejbur boldy (1 Patyşalar 17:1-24; 1 Patyşalar 18:1-46; 1 Patyşalar 19:1-21). Beýleki pygamberler biynjalyk edilmedik ýaly, sebäbi biz olary Ahabyň ömrüniň soňky ýylynda onuň köşgünde tapýarys (1 Patyşalar 22:6). Ýöne bular täje tabyn bolupdyrlar, Ylýas bolsa diňe dini üýtgeşmelere garşy protestant bolman, eýsem Nabotyň ýagdaýynda aýdyň bozulan umumy halkyň hukuklarynyň çempiony bolupdyr. Ahab öz halky üçin söweşip öldi. Siriýa söweşi ýene-de başlapdy, çaknyşyk Benhadadyň ylalaşygyny berjaý etmändigi sebäpli bolupdy. Şonuň üçin Ahab Ramot-Gileady yzyna almaga synanyşdy, oňa Ýahudaly Ýehoşafat kömek etdi. Ilkinji çaknyşykda Ahab öldürildi, onuň batyrgaýlyk abraýy duşmanynyň esgerlerine beren görkezmesi bilen tassyklanyldy: 'Kiçi ýa-da uly bilen söweşmäň, diňe Ysraýylyň patyşasy bilen söweşiň' (1 Patyşalar 22:31). 2. Babil patyşasy tarapyndan 'otda gowrulan' ýalan pygamber (Ýeremiýa 29:21 we ş.m.).