Araba

Ýewreýleriň Jelile deňzinden Akaba aýlagyna çenli uly çuňlugyň ählisine beren ady. (Öli deňziň demirgazyk bölegi üçin Iordaniýa serediň.) Bu at indi diňe Öli deňzden birnäçe mil günortada jülgeden geçýän ak gaýalaryň çyzygyndan uzalyp gidýän günorta bölegine degişlidir. Jülgeň düýbi, demirgazyk ujunda takmynan 10 mil giňlikde, günorta tarap kem-kemden ýokarlanýar we daralýar, tä Öli deňzden 2000 fut beýiklikde, Hor dagynyň golaýynda, giňligi bary-ýogy 1/2 mil bolýar. Akaba çenli ortaça giňligi takmynan 5 mildir. Üsti gowşak çagyl, daşlar, çäge, palçyk böleklerinden emele gelýär. Gyzyl deňziň derejesine çenli ähli zat köne deňiz düýbüni kesip geçýändigimizi görkezýär. Ösmedik çöl gyrymsy agaçlaryndan we käwagt akasiýadan başga-da, diňe jülgeň gyralaryndaky çeşmeleriň töwereginde we goňşy daglardan Wady el-Jaibe suw akdyrýan wadylarda ýaşyl ösümlikler görünýär, ol ýerden suw Öli deňze akýar. Uly hek daşly platosy, et-Tih, Paran çöli, günbatar serhedini emele getirýär, we Edomyň ýalaňaç gaýalary gündogar serhedini emele getirýär. Ysraýyl Kadeş-Barnea gidenlerinde we Edom ýurdundan geçmezlik üçin günorta gaýdyp gelenlerinde Arabany kesip geçdiler (Sanlar 20:21; Sanlar 21:4, Kanun taglymaty 2:6). W. Ewing.

Bu adyň doly görnüşi diňe bir gezek Awtorlaşdyrylan Wersiýada duş gelýär, ol ýerde Ýeşuw 18:18-de 'Araba' diýlip okalmalydyr; ýöne ol başga köp ýerlerde 'düzlük' ýa-da 'düzlük' diýlip terjime edilýär, şeýle hem 'çöl', 'ýabany ýer' we ş.m. diýlip terjime edilýär. Ol demirgazykdaky Hermon dagynyň eňňitlerinden uzak günortadaky Akaba aýlagyna çenli uzalyp gidýän iki sany depeler zolagynyň arasynda ýerleşýän düzlüge degişlidir. Iordan derýasy bu düzlükde akýar, we bu ýerde Jelile deňzi we Öli deňiz ýerleşýär, oňa 'Düzlük deňzi' hem diýilýär. Öli deňizden takmynan 7 mil günortada düzlük käbir depeler bilen kesilýär: bu ýeriň demirgazygyndaky ähli ýer indi el-Gor diýlip atlandyrylýar, ýöne onuň günortasyndaky düzlük Wady-el-Araba adyny saklaýar. Bu soňky bölegi takmynan 100 mil uzynlykda, demirgazyk bölegi bolsa takmynan 150 mil, şeýlelik bilen bu ajaýyp düzlük ýa-da jülge takmynan 250 mil uzalyp gidýär. Iordan derýasynyň bir wagtlar Öli deňze akandan soň, Akaba aýlagyna guýulýança günorta akmagyny dowam etdirendigi tebigy ýagdaýda pikir edilip bilner. Ýöne bu ähtimal däl, sebäbi Öli deňiz deňiz derejesinden takmynan 1300 fut aşakda, we günorta bölegi başdan-aýak Gordan has beýikdir. Arabanyň giňligi käbir ýerlerde takmynan 15 mil, ýöne has günortada 3 ýa-da 4 milden köp däl. Günorta ujy Zin çöli hem diýilýär, we Ysraýyl halkynyň köp böleginiň göçüp-gonmalary Arabanyň bu böleginde bolup geçdi, olar gündogara öwrülmezden we düzlügi çep tarapynda galdyrmazdan ozal. Mukaddes Ýazgylaryň 'Araba' adyny düzlügiň ählisi, hem demirgazygy, hem günortasy üçin ulanýandygynda hiç hili şübhe ýok. Demirgazyk bölegi Kanun taglymaty 3:17; Kanun taglymaty 4:49; Ýeşuw 3:16; Ýeşuw 12:3; Ýeşuw 18:18-de agzalýar: we günorta bölegi Kanun taglymaty 1:1; Kanun taglymaty 2:8-de agzalýar. Başga ýerlerde, esasanam pygamberlik kitaplarynda, umumy düzlüge salgylanylyp bilner. Ol takmynan demirgazykdan günorta uzalyp gidýär, ýöne aýlaga ýetmezden ozal günbatara tarap egilýär.