Ararat

Tersine öwrülen nälet: näletiň ýagmagy

Hudaý tarapyndan Medler, Parslar we beýlekiler bilen bilelikde, bir serkerde, Kirusyň ýolbaşçylygynda, Ysraýylyň öwezini almak üçin Babyly jezalandyrmaga çagyrylan bir patyşalyk. Ýeremýa 51:27. Ol Assiriýa ýazgylaryndaky Urartu ýa-da Urardhu bilen kesgitlenýär, Ermenistandaky bir sebit, onda Ararat dagy ýerleşýär, onuň käbir ýerinde Nuhyň gämisi dynç aldy. Barlyk 8:4. Dag 39 45' N, 44 28' E-de ýerleşýär we onuň iň beýik nokady deňiz derejesinden takmynan 17,000 fut beýiklikde, hemişelik gar bilen örtülen. Onuň beýikligine garşylyk bildirildi, ýöne gämi onuň iň beýik ýerinde dynç alan bolmagy mümkin däl.

ARARAT (Barlyk 8:4, 2 Patyşalar 19:37 [|| Işaýa 37:38], Ýeremýa 51:27) assiriýa dilindäki Urartu sözüniň ýewreýçe görnüşidir, ol IX asyrdan başlap ýadygärliklerde soňky Ermenistanyň demirgazygyndaky bir patyşalygy aňladýar. Adyň giňelmegi tebigy ýagdaýda bu döwletiň syýasy çäkleri bilen üýtgeýärdi; ýöne dogrusy, ol Araksyň ortasyndaky kiçijik bir sebiti aňladan ýaly, onuň ýerli ady Ayrarat Herodotyň Alarodioi (iii. 94, vii. 79) eserinde saklanyp galan diýlip hasaplanýar. Ýerom ony 'Ermenistanyň tekiz sebiti, ondan Araks akýar, ajaýyp hasylly, Taurus dag gerşiniň eteginde, ol ýere çenli uzalýar' diýip suratlandyrýar. Araks (ýa-da Aras), Hazar deňzine barýarka, günorta tarap uly egri emele getirýär; we onuň ýokarky böleginde, derýanyň sag (ýa-da günorta-günbatar) kenarynda, Massis (parsylar tarapyndan 'Nuhyň dagy' diýlip atlandyrylýar) atly beýik, gar bilen örtülen depesi deňiz derejesinden takmynan 17,000 fut beýiklige galýar. Bu gäminiň düşen ýeri diýlip hasaplanýar; we Barlyk 8:4-iň ('Ararat daglarynyň birinde') ýalňyş düşünilmegi netijesinde, bu at töwerekdäki sebitden bu dagyň iki depesine, Uly Ararata we Kiçi Ararata geçirildi, ikinjisi takmynan 7 mil uzaklykda we 4000 fut pesdir. Barlyk kitabynyň ýazyjysynyň (Ruhany hekaýasy) göz öňünde tutan ýeri bu ýermi ýa-da däl, doly anyk däl. Siriýa we musulman däbi ony Jebel Jûdîde, Wan kölüniň ep-esli günortasynda ýerleşýän, Mesopotamiýa düzlügine giň görnüşi açýan täsirli bir dagda ýerleşdirýär. Bu, 'Ararat daglarynyň' giň manysynda öz içine alnan bolmagy mümkin. Bu, Ýusufyň (Ant. I. iii. 5, 6) garaýşy ýaly görünýär, ol 'Ermenistan' bilen Berosusyň 'Kordýaýan' dagynyň arasyndaky hiç hili gapma-garşylygy bilmeýär. Onuň gäminiň galyndylarynyň öz döwründe görkezilendigi baradaky beýany Berosusdan alnan ýaly görünýär we şol ýazyjynyň göz öňünde tutan dagyna degişlidir — mümkin Jebel Jûdî! Targumlar we Peşitta bolsa, bu däpden täsirlenip, Berosus bilen sözleýin ylalaşykda Qardû (Kürdistan) diýip okaýarlar. Çyzgy ýazgylardaky Tupan hekaýasy ony has günortada, 'Nisir dagynda', ähtimal Tigris derýasynyň gündogaryndaky we Kiçi Zabyň günortasyndaky dag gerşiniň birinde ýerleşdirýär. Bu, elbetde, Ararat adynyň islendik mümkin bolan giňelmeginden has daşda. Şonuň üçin, Mukaddes Kitap we Babil hekaýalarynyň umumy başlangyjy bar diýip çaklasak, gäminiň düşen ýeri kem-kemden demirgazyga süýşürilen ýaly görünýär, şeýle däbiň tebigy meýli şol wagt bilinen iň beýik daga ýapyşmakdy. Bu prinsip boýunça täsirli Massis dagynyň saýlanmagy diýen ýaly hökmany bolardy: we Barlyk 8:4-iň garaýşy bu bolmagy ähtimal, ýöne Jebel Jûdîniň göz öňünde tutulýandygy baradaky alternatiw gipoteza henizem käbir talaplara eýedir. Nöldekeniň, Ararat sözüniň Barlyk kitabynyň asyl tekstinde Qardû sözüniň soňky çalşyrylmagy baradaky teklibi hiç hili goldawa eýe däl. J. Skinner.