Arhitektura

Ýewreýler hiç haçan ýerli arhitektura stilini ösdürmediler. Halkyň zehini başga ýerde ýatyrdy. Raýat, dini we mazarlyk arhitekturasynda olar daşary ýurt modellerini yzarlamak bilen oňdular. Dawudyň täze paýtagtyndaky köşgi, ähtimal, basyp alyşdan bäri arhitektura görkezilişine mümkinçilik beren ilkinji bina bolupdyr we bu ýagdaýda işçiler, planlar we bezeg materiallary ählisi Finikiýalydy (2 Samuel 5:11). Süleýmanyň köşgi we ybadathanasy hem Finikiýaly arhitektorlaryň işi bolupdyr we öňküsi, şübhesiz, monarhiýa döwründäki has uly şahsy binalar üçin model bolup hyzmat edipdir. Giçki Müsür täsiri Ýehoşafat jülgesiniň gabyrlarynda yzarlanypdyr, ýöne 3-nji asyryň başyndan bäri agdyklyk eden täsir, şübhesiz, grek täsiri bolupdyr (deňeşdiriň Malaki 1:14, 2 Makkabeýler 4:12). Hirodyň köp sanly ajaýyp binalary, mysal üçin, Ybadathananyň kolonnalary we derwezeleri, dolylygyna agdyklyk eden Grek-Rim stilinde gurlupdyr. Gezerdäki gazuw-agtaryş işleri, jenap Makalisteriň arhitektura taýdan gyzykly başga zatlar bilen birlikde Simon Makkabeýiň köşgüni (1 Makkabeýler 13:48), Taanahyň we Megiddonyň köşgüni tapandygyny öňe sürýär, tamamlananda we netijeler gutarnykly görnüşde çap edilende, we hasam başga taryhy ýerler, mysal üçin Samariýa (deňeşdiriň Amos 3:15, 1 Patyşalar 22:39), şeýlelik bilen açylanda, Palestinanyň, şol sanda Ysraýyldan öňki ýa-da Amor arhitekturasynyň taryhyny ýazmak mümkin bolar, ýöne ol gün entek gelmedi. Mundan başga-da, Gala, Köşk, Ybadathana, Gabyr serediň. A. R. S. Kennedi.