Aziýa

Palçyk: batga

Täze Ähtde bu söz hemişe Rim welaýaty Aziýany aňladýar, ol biziň Kiçi Aziýa diýýän ýarymadasynyň günbatar üçden bir bölegini öz içine alýardy. Ol demirgazyk-gündogarda Bitiniýa welaýaty, gündogarda Galatiýa welaýaty, günortada Likiýa welaýaty bilen serhetleşýärdi we b.e. öň 133-nji ýylda Pergamen patyşasy Attalus III-niň wesýeti boýunça rimlilere berlipdi. Bu welaýatda Misiýa, Lidiýa, Günbatar Frigiýa we Kariýa ýaly etniki etraplar bardy. Welaýat iň baý we Afrika welaýatyndan başga, iň möhüm welaýatdy. Ony ýokary derejeli prokonsul, onuň aşagynda üç legat dolandyrýardy. Efes, Pergamon we Smyrna onuň esasy şäherleridi. Mukaddes Pawlusyň Efesdäki wagzy bu welaýatda Hoş Habaryň ýaýramagynyň iň güýçli sebäbi boldy we 'Efeslilere' haty, ähtimal, ondaky ähli ybadathanalara iberilen sirkulýar hatdyr. Ylham 1:1-20; Ylham 2:1-29; Ylham 3:1-22-de ýedi ybadathana sanalýar, bu Pawlusdan soňky döwre degişlidir. A. Souter.

Täze Ähtde bu at häzirki Aziýa diýilýän ýer bölegine degişli däl, şeýle hem Kiçi Aziýanyň ähli ýerini öz içine almaýar; ýöne diňe Kiçi Aziýanyň günbatar bölegine degişli bolup, ol b.e. öň 133-nji ýylda Pergamon patyşasy ýa-da Aziýa patyşasy Attalus III Filometor tarapyndan Roma miras galdyrylypdy. Efes paýtagty bolan bu welaýat Kariýa, Lidiýa we Misiýa ýerlerini öz içine alýardy, olar gadymy döwürlerde Doris, Ioniýa we Aeolis diýlip atlandyrylýardy. Ony prokonsul dolandyrýardy. Resullaryň Işleri 2:9-10-da 'Aziýa' Kapadokiýany, Pontusy, Frigiýany we Pamfiliýany öz içine almaýar, olar hemmesi Kiçi Aziýa girýär. Ýene-de, Resullaryň Işleri 16:6-da Frigiýa we Galatiýa Aziýadan tapawutlydyr: serediň 1 Petrus 1:1. Kartada Ylham kitabynda agzalan Aziýanyň ýedi ybadathanasynyň hemmesiniň ýokarda agzalan etrapda ýerleşýändigini görersiňiz. Pawlus Kiçi Aziýanyň beýleki ýerlerinde işlänligi we dürli ýerler bilen Efesiň arasynda ýygy-ýygydan gatnaşyk bolandygy sebäpli, Resullaryň Işleri 19:10, 26, 27-däki ýaly käbir ýerlerde 'Aziýa' diýlip has giň meýdana salgylanylýan bolmagy mümkin.