Agyrlyklar we Ölçegler

Köne Ähtde pul çekilýärdi. Mukaddes Ýazgylarda ilkinji ýazga alnan söwda Ybraýymyň Hititli Efronyň meýdanyny dört ýüz şekel kümüşe satyn almagydyr, Ybraýym ony Efrona 'çekip' beripdir. Gelip çykyş 23:15-16. Bu ýerde şekel agramdy. Ýahuda Makkabeý, takmynan b.e. öň 141-nji ýylda, ilkinji bolup ýewreý puluny zikgeläpdir, ýöne şübhesiz, gadymdan bäri belli gymmaty bolan kümüş bölekleri bolupdyr, olar hemişe çekilmän elden ele geçipdir. Beýik Hirodes öz ady ýazylan pul zikgeläpdir; we Hirodes Agrippanyň käbir pullary bolupdyr; ýöne ondan soň Palestinadaky pullar Rim pullary bolupdyr. Aşakdaky tablisalar diňe takmynan kabul edilmelidir: awtoritetler tapawutlanýar.

AGYRLYKLAR.

Ulanylan esasy agyrlyklar we olaryň takmynan ekwiwalentleri aşakdakylar ýaly bolupdyr:

AWUARDUPUAZ.

Funtlar uns. dramlar. Gerah (şekeliň 1/20-si)…………………………….- - 0.439 Beka (şekeliň ½-si) ………………………………- - 4.390 Şekel ……………………………………………… - - 8.780 Maneh ýa-da funt (60 şekel).……………………… 2 0 14.800 Talant, kikka (50 maneh).………………………….102 14 4.000 Gurşun talanty (Zakarýa 5:7), 'agyr bölek,' gyra. Talant (Ylham 16:21): eger Attik bolsa = takmynan 55 funt. Funt, λίτρα (Ýahýa 12:3; Ýahýa 19:39) takmynan 12 uns. awuardupuaz.

Köne Ähtde iki şekeliň agzalýandygyny bellemelidiris: biri 'patyşanyň agramyna' görä, ähtimal ähli adaty işler üçin ulanylýan standart şekel, Müsürden Çykyş 38:29; Ýeşuwa 7:21; 2 Şamuwel 14:26; Amos 8:5-däki ýaly; we beýlekisi 'mukaddes ýeriň şekeli' diýlip atlandyrylýar, Müsürden Çykyş 30:13; Lewiler 27:25; Sanlar 3:47; Sanlar 18:16-da 'şekel 20 gerahdyr' diýilýär, bu ähtimal adaty şekeliň başga bolandygyny aňladýar. Mikaelis bu gatnaşygyň 5-den 3-e çenli bolandygyny, iş şekeliniň kiçiräk bolandygyny aýdýar. Bu aşakdaky aýatlardaky maneh sözi bilen tassyklanýan ýaly. 1 Patyşalar 10:17-ni 2 Ýyl ýazgylary 9:16 bilen deňeşdirsek, bir maneh 100 şekele deňdigini göreris (ähtimal, 'şekeller' sözi terjimeçiler tarapyndan goşulypdyr); Ýehezkil 45:12-de bolsa maneh 60 şekele deňdir, sebäbi soňky şekeller mukaddes ýeriň şekelleri bolupdyr. Ýehezkildäki aýat düşnüksiz, ýöne manysy üç agyrlygyň (20, 25 we 15 şekel) olaryň manehini emele getirmelidigini aňladýar, bu bolsa ýokardaky tablisa görä, bir maneh = 60 şekel edýär. Käbir häzirki zaman tablisalary manehini 50 şekele deň edip görkezýär, bu Ýehezkil 45:12-de Septuagintada aňladylýan zatdyr diýen çaklama esasynda. Maneh 1 Patyşalar 10:17; Ezra 2:69; Nehemýa 7:71-72-de 'funt' diýlip terjime edilýär. Beka sözi Müsürden Çykyş 38:26-da duş gelýär; ol 'ýarym' diýmegi aňladýar we Müsürden Çykyş 30:13-de 'ýarym şekeldir'.

PUL.

Eger ýokardaky sanawdaky agyrlyklar takmynan dogry bolsa, we kümüş unsy ???-den, altyn bolsa Troý unsy ??? funtdan hasaplansa, pul gymmaty takmynan £ bolar. Gerah (şekeliň 1/20-si)………………. ??? Müsürden Çykyş 30:13. Beka, beqa (şekeliň ½-si)………….. ??? Gelip çykyş 24:22. Şekel………………………………… ??? Gelip çykyş 23:15. Dram (darik, pars altyn teňňesi) takmynan ??? 1 Ýyl ýazgylary 29:7. Maneh ýa-da funt, 60 şekel………….. ??? Ýehezkil 45:12. Kümüş talanty……………………….. ??? Ezra 7:22. Altyn talanty………………………… ??? Müsürden Çykyş 25:39.

'Pul bölegi' (Gelip çykyş 33:19; Eýýup 42:11) we 'kümüş bölegi' (Ýeşuwa 24:32) kesita barada, Gesenius Gelip çykyş 33:19-y Gelip çykyş 23:16 bilen deňeşdirýär we agramyň 4 şekele deňdigini çaklaýar.

£ Maýda pul, λεπτόν…………………………………… ??? Markus 12:42. Farthing, κοδράντης …………………………… ??? Matta 5:26. Farthing, ἀσσάριον………………………….….. ??? Matta 10:29. Penna, δηνάριον…………………………….….. ??? Matta 20:2. Kümüş bölegi, δραχμή………………………..… ??? Luka 15:8-9. Salgyt puly, δίδραχμον…………………..….. ??? Matta 17:24. Pul bölegi, στατήρ……………………..….. ??? Matta 17:27. Funt, μνᾶ ...………………………………..…. ??? Luka 19:13-25. Talant (Rim) τάλαντον…………………..…... ??? Matta 18:24. Kümüş bölegi, ἀργύριον ……………………..…. ??? Matta 26:15-de. Pul, ἀργύριον …………………………….. kesgitlenmedik Matta 25:18.

Greýk sözi ἀργύριον 'kümüş' we 'pul' üçin umumy sözdür, fransuz dilindäki l'argent ýaly. Awtorizirlenen Wersiýada 'kümüş bölegi' hemişe ἀργύριον-dyr, Luka 15:8-9-dan başga, ol ýerde δραχμή-dyr. Ýokardaky sanlar bu pullaryň satyn alyş gymmaty barada hiç hili düşünje bermeýär, olar köplenç üýtgäp durýardy. Bir penna (δηνάριον) işçiniň adaty gündelik hakydy: onuň satyn alyş gymmaty şonda häzirki döwürdäkiden ep-esli ýokary bolmaly.

SUW ÖLÇEGI.

Kaf………………………………………..…. 0.552 pint Log (1.3 kaf)………………………………... 0.718 '' Lewiler 14:10-24. Kab (4 log)…………………………………… 2.872 '' 2 Patyşalar 6:25. Hin (12 log)………………………………….. 1.077 gallon Müsürden Çykyş 29:40. Bat, Efa (72 log)………………………..… 6.462 '' 1 Patyşalar 7:26. Kor, Homer (720 log)……………………….. 64.620 '' Ýehezkil 45:14. Çemçe, ξέστης……………..…………………… 0.96 pint Markus 7:4, 8. Ölçeg, βάτος ……..…………………….... 7.5 gallon Luka 16:6. Çelek, μετρητής…………………………….. 8.625 '' Ýahýa 2:6. Ölçeg, κόρος……………………………… 64.133 '' Luka 16:7.

GURAK ÖLÇEG.

Log ………………………………………….. 0.718 pint Kab (4 log) …………………………………. 2.872 '' 2 Patyşalar 6:25. Omer (1.8 kab) …………………………….. 5.169 '' Müsürden Çykyş 16:16, 36. Onluk paý (Efanyň ondan biri) ……………….. 5.169 '' Müsürden Çykyş 29:40. Ölçeg, sea (6 kab) ……………………… 2.154 gallon 1 Şamuwel 25:18. Efa (18 kab) …………………………….. 6.462 " Lewiler 5:11. Ýarym Homer, letek (90 kab) ……………….. 4.040 buşel Hoşea 3:2. Homer, homer (180 kab) …………………. 8.081 '' Lewiler 27:16. Ölçeg, χοῖνιξ …………………………….. 2.000 pint Ylham 6:6. Buşel, μόδιος ……………………………… 2.000 gallon Matta 5:15. Ölçeg, σάτον …………………………….. 2.875 '' Matta 13:33.

UZYNLYK ÖLÇEGI.

Barmak ýa-da Digit, etsba ………………………. .7584 dýuým Ýermeýa 52:21. El giňligi ýa-da Aýa (4 digit), tefah 3.0337 '' 1 Patyşalar 7:26. Gulaç, zeret (3 aýa) …………………….. 9.1012 '' Müsürden Çykyş 28:16. Arşyn, amma, πῆχυς (2 gulaç) …………… 18.2025 '' Gelip çykyş 6:15. Fatom, ὀργυιά (4 arşyn) ………………… 6.0675 fut Resullar 27:28. Gamyş, kaneh, (6 arşyn) ……………………. 9.1012 '' Ýehezkil 40:3-8. Furlong, στάδιον (400 arşyn) …………….. 606.750 '' Luka 24:13. Şenbe güni ýoly (2000 arşyn) ……... 3033.75 '' Resullar 1:12. Mil, μίλιον (3,200 arşyn) ………………. 4854.0 '' Matta 5:41. Akr. Bir jübüt öküz bir günde sürmegi başarýan ýer. 1 Şamuwel 14:14.

Ýokardaky ölçegler ýewreý ammasy we grek πῆχυς bilen birmeňzeş bolan arşyn esasynda hasaplanýar, soňkusy Matta 6:27; Luka 12:25; Ýahýa 21:8; Ylham 21:17-de duş gelýär. Muňa gysga arşyn diýip bolar (belki iň gysgasy däl: ARŞYN-a serediň). Ýehezkil 41:8-de 'alty uly arşynlyk doly gamyş' diýen aňlatma bar. 'Uly arşyn' bir arşyn we bir el giňligi diýlip çaklanýar. Bu Ýehezkiliň gamyşyny takmynan 10.618 fut ederdi. Ýokardaky ölçegleriň islendigine altydan birini goşmak bilen olar uly arşyna laýyk geler. Şeýle-de bolsa, 'furlong' we 'mil' grek ölçegleridigine şübhe ýok. Bu hasaplamalaryň hemmesi diňe takmynan bolsa-da, olar Mukaddes Ýazgylaryň köp aýatlaryna yşyk saçmaga kömek edýär. Şeýlelik bilen Işaýa 5:10 açgöz adamyň meýdanlaryna düşen näletini görkezýär. Ylham 6:6-da mukdarlar şonda agzalýan döwrüň uly gytçylyk döwri boljakdygyny subut edýär, we ş.m.