"Dolandyryş" sözi göni manyda "öýüň dolandyrylyşy" ýa-da "ykdysadyýet" diýmekdir. Şonuň üçin bu, Hudaýyň dürli döwürlerde Öz ýollarynyň dürli dolandyryşynda adamlar bilen tertipli gatnaşygydyr. Hudaýyň adam bilen dolandyryşlaryny gözden geçirenimizde, Eden bagyndaky bigünälik ýagdaýyny belläp bileris, ýöne ol dolandyryş häsiýetine gaty az degişlidi. Adam ata we How ene bir tabşyryk berildi we boýun egmek talap edildi, eger olar ýerine ýetirmeseler, jeza yglan edildi.
Mundan soň, takmynan 1600 ýyl dowam eden uly suw joşmasyna çenli uzyn döwür geldi – bu döwürde adamlar öz ýollaryny bozup, ýer ýüzi zorluk bilen doldy.
Soňra Hudaý Nuhuň şahsyýetinde dünýä bilen gürleşdi, ol dogrulygyň wagyzçysydy. Olaryň toba etmegine gämi taýýarlanýarka uzak sabyrlylyk bilen garaşyldy (1 Petrus 3:20; 2 Petrus 2:5). Olar toba etmediler we köne dünýä ýok edildi.
Suw joşmasyndan soňky dünýäde, adamyň öz ýoldaşy tarapyndan dolandyrylmagy Hudaý tarapyndan döredildi. Hudaýyň erbetligi höküm edýän Hudaý hökmünde bilinmegi Nuhuň nesilleri tarapyndan ýaýradyldy. Suw joşmasy baradaky rowaýatlar ýer ýüzüniň ähli ýerinde tapylýar. Bu Hudaý üçin goşmaça şaýatlykdy. Soňra ýer ýüzi maşgalalaryna we dillerine görä dürli milletlere we taýpalara bölündi. Bularyň arasynda, Hudaýyň güýjüniň we ylahylygynyň şaýatlygyna we Rimliler 1 we 2-de agzalan wyždan duýduryşyna garamazdan, Hudaýy bilmezlik agdyklyk etdi.
Uly suw joşmasyndan takmynan 360 ýyl soň, Ybraýymyň çagyrylmagy bilen Ata-baba döwri başlandy, bu Hudaýyň täze we hökümdar gatnaşygydy; ýöne bu Ybraýym we onuň nesilleri bilen çäklendi.
Kanun dolandyryşy
Kanun dolandyryşy yzarlady, bu Hudaýyň adamlar bilen gatnaşygynyň ilkinji köpçülikleýin tertipli ulgamy bolup, perişdeler tarapyndan dolandyryldy. Hudaýyň sözleri bir millete berildi, Hudaýyň bu ýagdaýda tanan ýer ýüzündäki ýeke-täk milleti (Amos 3:2). Bu "Muny et we ýaşa we bereketli bol; boýun egme we näletli bol" dolandyryşydy. Bu dolandyryşyň üç tapgyry bardy:
- Takmynan 400 ýyl Hökümdarlaryň döwründe, Hudaý olaryň patyşasy bolmalydy, ýöne bu döwürde her kim öz gözünde dogry hasaplan zadyny etdi.
- 500 ýyl patyşalyk hökmünde.
- Ýesirlikden Mesih gelýänçä 600 ýyl. Munuň bilen pygamberlik şaýatlygy baglanyşyklydy; kanun we pygamberler Ýahýa çenli bardy (Luka 16:16).
Kanun dolandyryşy döwründe, Milletleriň döwri Nebukadnezaryň syýasy agalygynda başlandy, ol altyn kellesi we patyşalaryň patyşasydy (Daniýel 2:37, 38). Olar henizem dowam edýärler we Reb Isa Öz hökümdarlygyny başlaýança dowam ederler.
Merhemet we Hakykat dolandyryşy
Merhemet we Hakykat dolandyryşy Ýahýanyň wagyz etmeginden soň Mesih gelmegi bilen başlandy. Bu ykdysadyýet döwründe hoş habar gök astyndaky her bir jandara wagyz edilýär. Ybadathananyň çagyrylmagy, Pentikost gününden mukaddesleriň göge galmagyna çenli bir ýaý içinde dowam edýär (Resullaryň Işleri 2:1–4; 1 Selanikliler 4:13–18). Pawlus Hudaý tarapyndan oňa ynanan aýratyn "dolandyryşy" bardy, hem hoş habar babatda, hem-de Hudaýyň Sözüni Ybadathananyň Mesih bedeni hökmündäki taglymaty bilen ýerine ýetirmek üçin (1 Korinfliler 9:17; Efesliler 3:2, 3; Koloseliler 1:25, 26).
Mesihiň hökümdarlyk dolandyryşy
Mesihiň hökümdarlyk dolandyryşy müňýyllyk döwründe ýer ýüzünde bolýar. Ol "döwürleriň dolulygynyň dolandyryşy" diýlip hem atlandyrylýar (Efesliler 1:10; Ylham 20:1–6).
Bu dürli dolandyryşlaryň astynda Hudaýyň ýagşylygy we wepalylygy ýalpyldap görünýär, we adamyň ýetmezçiligi her ýerde aýan edilýär.
"Reb seniň Hudaýyň seni... çölde ýöredipdi, seni peseltmek, seni synap görmek we seniň ýüregiňde nämäniň bardygyny bilmek üçin" (Kanun taglymaty 8:2).
