Biz bir döwürde ýaşaýarys bozuklyk we pitne döwründe, ýöne Hudaýyň nukdaýnazaryndan bu henizem merhemet döwri. Reb Öz halkyny, sizi we meni, Öz söýgüsiniň we ajaýyp merhemetiniň şaýatlary bolmak, Ony görkezmek we Oňa hyzmat etmek üçin bu dünýäde goýdy.
Hudaýyň Sözi ajaýyp häsiýetleri görkezen uly ýaşly aýallaryň köp mysallaryny berýär. Injil olary käbir jikme-jikliklerde we köplenç ýaş aýallar bilen bilelikde işläp, olara öwredip we ruhlandyryp beýan edýär. Şeýlelik bilen, uly ýaşly aýallar ýaş aýallara Hudaýyň Sözi öwredişi ýaly (Titus 2:3-5) indiki nesilleri – çagalaryny we agtyklaryny – gurmaga kömek edýärler.
Geliň, Hudaýyň ulanan uly ýaşly aýallaryň käbirini göz öňüne getireliň. Olar Rebi hormatlamagy we ruhy mysallar bolmagy öwrenenleri üçin ähli imanlylara, ýaşlara we garrylara ruhlandyryjydyr.
Naomi we Rut
Käbir medeniýetlerde uly ýaşly aýallar ýaş aýallary, esasanam olar gelni bolanda, gorkuzmaga synanyşýarlar. Nähili gynançly! Naomiň mysaly şeýle tejribelere bagtly bir ýerine ýetirilişdi, sebäbi ol gaty kyn ýagdaýlarda Rebe ýapyşmagy öwrenipdi. Naomiň öz ýalňyşlyklaryna, öz islegine we ähtimal buýsanjyna garamazdan, Reb onuň bilen emlägini, adamsyny we iki ogluny ýitirmek arkaly iş salyşýardy (Rut 1:3,5,20-21).
Rut Naomi arkaly gaty aýratyn bir zat öwrendi, sebäbi ol Naomiň kemçiliklerine garamazdan, Naomiň Hudaýynyň oňa hakykydigini görüpdi. Ysraýyldan Hudaýyň Öz halkyna çörek bermek üçin gelendigi barada habar gelende, soňky karar kabul edilmelidi. Naomiň beýleki gelni Orpa Moapda galmagy karar etdi. Emma gaýynenesiniň çynlakaý duýduryşyndan soň, Rut şeýle diýdi:
«Meni terk etmegi ýa-da yzyňdan gitmekden ýüz öwürmegi haýyş etme; sebäbi sen nirä gitseň, men hem şol ýere giderin; sen nirä düşleýän bolsaň, men hem şol ýere düşleýärin; seniň halkyň meniň halkym bolar, we seniň Hudaýyň, meniň Hudaýym» (Rut 1:16 NKJV).
Adam mümkinçiliklerine garamazdan, borçlulygy sebäpli Rut öz täze watanynda garşylandy, Naomi oňa şeýle boljakdygyny aýdypdy. Birnäçe wagtdan soň Rut Betlehemiň töweregindäki meýdanlarda hasyl ýygnap başlady. Şol meýdanlaryň eýesi bolan Boaz, hyzmatkäri oňa onuň yhlasy barada habar berenden soň, oňa şeýle diýdi:
«Reb seniň işiňi ödesin, we Ysraýylyň Reb Hudaýyndan, Onuň ganatlarynyň astyna gaçybatalga üçin gelen seniň üçin doly sylag berilsin» (Rut 2:12).
Gysgaça aýdylanda, Boaz hasyl ýygnamak möwsüminiň ahyrynda oňa öýlendi. Indiki ýyl jübüt bir ogul çaga dünýä indirdi, we gaýynene Naomi oňa gowy seretdi. Netijede bu oglan Dawut patyşanyň göni nesillerinden biri boldy. Iki aýal – uly Naomi we ýaş Rut – Hudaýyň hormaty we Onuň halkynyň bähbidi üçin sazlaşykly işlediler.
Sara we Hajar
Naomi we Rutdan has öň biz Ybraýymyň aýaly Sara barada okaýarys, ol uly ýaşda hem gaty owadan aýaldy (Gelip çykyş 12:10-20, 20:1-18). Şöhrat Hudaýy Ybrama (Resullaryň işleri 7:2) görünende, Ol adyny üýtgetmezden öň (Gelip çykyş 17:5), Reb oňa ähli zady yzynda galdyryp, Ol görkezjek ýerine gitmegi tabşyrdy (Gelip çykyş 12:1). Kakasy Haranda, Mesopotamiýa bilen Ysraýylyň arasynda ýogalandan soň, Ybram we Sara, Sara ilki bolan ady (Gelip çykyş 17:15), Hudaýyň wada eden ýerine gitdiler.
Şonda Ybram 75 ýaşyndady (Gelip çykyş 12:4-5). Emma ol Hudaýyň ýaşlyk aýaly Sara bilen bir ogly boljakdygy we olaryň nesilleriniň asman ýyldyzlary ýaly boljakdygy baradaky wadasyna ynanýardy (Gelip çykyş 15:5). Hudaý bu imany Ybrama dogrulyk hökmünde hasaplady (Gelip çykyş 15:6), bu bolsa Ybramyň Hudaý bilen dogry diýlip yglan edilendigini, iman arkaly aklanandygyny aňladýar – Rimliler 4:3-5-de ösdürilen tema.
On ýyl garaşandan soň Sara adamsyna Müsürden alan hyzmatkär gyzy Hajary ikinji aýal ýa-da aýal hökmünde almagy teklip etdi (Gelip çykyş 16:1-4). Onuň meýilnamasy Ybramyň Hajar bilen bir ogly bolmagydy, soňra Sara ony öz ogly edip aljakdy, Hudaýyň wadalaryny şol ogul arkaly ýerine ýetirjekdigini pikir edip. Biz olaryň bu ylalaşyk barada doga edendiklerini okamaýarys, sebäbi olar Hudaýa kömek etmek üçin muny dogry zat hasaplaýardylar. Emma olaryň meýilnamasy ähli tarapdan ters netije berdi, her tarapdan adam ýalňyşlygy bilen. Hudaýyň wadalary we meýilnamalary bu ýagdaýda ýerine ýetirilip bilmezdi, ýöne Ol bu ogly, Ysmaýyly, Ybramyň ogly bolany üçin bereketlärdi (Gelip çykyş 16–17).
13 ýyl garaşandan soň, Gudratly Hudaý (El Şaddaý) Ybrama göründi. Ilki bilen, Reb Ybramyň adyny Ybraýym, köp milletleriň atasy diýip üýtgetdi (Gelip çykyş 17:1-8), Ybraýym çaga edinmek ýaşyny geçenden soň (Gelip çykyş 18:11-12; Ýewreýler 11:12). Hudaý patriarha hatda uly ýaşynda hem aýaly Sara bilen bir ogly boljakdygyny aýtdy, ol göwrelilik ýaşyny geçipdi we çaga edinip bilmeýärdi (Gelip çykyş 18:11-14; seret Rimliler 4:17-22). Hudaý Saraň adyny Sara diýip üýtgetdi, bu bolsa «şazada» diýmegi aňladýar (Gelip çykyş 17:15). Bu jübüt üçin Gudratly Hudaý bir ogul berjekdi; we olardan milletler we patyşalar çykjakdy (Gelip çykyş 17:1-6).
Hudaý Öz wadasyny Ybraýym bilen äht baglap tassyklady, şert boýunça ol sünnet edilmelidi, ýagny onuň sünnet derisi aýrylmalydy. Bu operasiýa onuň öýündäki we maşgalasyndaky ähli erkek adamlara Gudratlynyň Ybraýym bilen baglan ähtiniň nyşany hökmünde, her nesil üçin ähmiýetli bolmalydy. Sünnet Hudaýyň wadalarynyň Öz hereketleri bilen, adam işi ýa-da meýilnamasy bilen däl-de, ýerine ýetiriljekdigini aňladýan bir nyşandy. Has soňra Reb Isa şeýle diýdi:
«Ten hiç zada peýda bermeýär» (Ýahýa 6:63)
her bir imanlynyň gaýta-gaýta öwrenmeli sapagy (Filipililer 3:3).
Ybraýym iman bilen ýöremegi öwrendi, ogullary hem şeýle (Ýewreýler 11:8-10), we Sara hem ynanýardy (Ýewreýler 11:11-12). Sara, uly ýaşly aýal, göwrelilik ýaşyny geçip, imany ýetmezçilik edende, Hudaý oňa adamsy Ybraýym arkaly bir ogly boljakdygyny aýdanda, Oňa ynam etdi. Adam nukdaýnazaryndan bu mümkin däldi, şonuň üçin olar çagasynyň adyny Yshak, ýagny «gülki» diýip atlandyrdylar, muny eşiden her kim onuň bilen güljekdigini aýtdylar. Hakykatdan hem, ol öz çagasyny emdirerdi, we uly ýaşynda hem, bir wagtlar imansyzlyk bilen gülendigine garamazdan (Gelip çykyş 21:6-7, 18:12-15). Täze Testament Köne Testamentda habar berilen imanlylaryň ýalňyşlyklaryny agzamaýar, ýöne olar biziň öwrenmegimiz üçin ýazga geçirildi (Rimliler 15:4; 1 Korinfliler 10:1-13).
Uly we has owadan Sara ýaş Hajar, adamsyna beren hyzmatkär gyzyndan gabanjaň boldy, we ol göwreli bolanda öz hojaýynyny kemsitdi. Iki tarapda hem ýalňyşlyk bardy, we ikisi hem sapak almaly boldular. Hudaý birine hem, beýlekisine hem aýratyn gyzyklanma bildirdi. Bu gün biz Hajar we Sara ikisinden hem sapak alýarys (Galatýalylar 4:22-31). Biziň hakyky ejemiz kim? Biz gulçulyga ýa-da ruhy azatlyga baglymy? Has giňişleýin maglumat üçin, Gelip çykyş 17–21-nji baplara serediň. Bu baplar biziň üçin hem, geljekdäki Ysraýyl üçin hem, töwerekdäki milletler üçin hem köp sapaklary öz içine alýar.
Hanna we Peninna
Kazylar döwründe Lewi Elkanah Şiloda Hudaýa hyzmat edýärdi, Efraýym daglyk ýerinde ýakyn ýerde ýaşaýardy. Elkanahyň iki aýaly bardy, Hanna çaga edinip bilmeýärdi we Peninna oňa çagalar dogurdy (1 Şamuwel 1:1-8). Peninna Hannanyň durmuşyny kynlaşdyrdy.
Has möhümi, Hanna ruhanylykda ahlak bozuklygyny görkezende, ol diňe öz çaga edinmezlik ýagdaýy barada däl, eýsem Hudaýyň, Goşunlaryň Rebiniň hukuklary barada hem aladalanýardy (1 Şamuwel 1:3). Uly kynçylygynda ol aglady, doga etdi we Oňa aýratyn wada berdi:
«Eger Sen hakykatdan hem hyzmatkäriňiň ejirine seretseň we meni ýatlaýsaň, we hyzmatkäriňi unutmasaň, ýöne hyzmatkäriňe erkek çaga berseň, onda men ony ömrüniň ähli günleri Rebe bererin, we onuň kellesine hiç hili pürçek degmez» (1 Şamuwel 1:11).
Ol Nazir bolardy, Hudaýyň hyzmatyna bagyşlanan. Reb ony ýatlady we bu jübüt bir ogul, Şamuwel, berdi, sebäbi ol «ony Rebden sorapdy» (1 Şamuwel 1:20).
Hanna ony ýaşlykdan terbiýeledi, we birnäçe ýyldan soň, ol ejesiniň göni aladasyna mätäç bolmadyk wagty, ony Şilodaky Rebiň öýüne getirip bildi. Eliň gözegçiliginde galdyrylan ýaş Şamuwel şol ýerde Rebe hyzmat etdi we Oňa sežde etmäge başlady (1 Şamuwel 1:24-28). Şamuwel ynamdar hyzmatkär bolup ösdi, we onuň iki ene-atasy hem onuň bilen aragatnaşykda galdylar (1 Şamuwel 2:18-19). Bu dindar ene, Hanna – «Ýah merhemetlidir» diýmegi aňladýan at – ogluny nähili terbiýeländigini, we onuň nähili ters we duşmançylykly gurşawda ösüp barandygyny görmek haýran galdyryjydyr. Reb onuň wepalylygyny sylaglady we oňa ýene bäş çaga berdi (1 Şamuwel 2:21).
Biz Peninnaň ähli bu zatlara nähili reaksiýa berendigini bilmeýäris, ýöne onuň barada başga hiç hili ýaramaz teswir ýok. Belki ol öz sapagyny alandyr, bu bolsa Hannanyň görkezen gowy garaýşy sebäpli gaty mümkin.
Hannanyň ýüregi onuň owadan pygamberlik aýdymynda beýan edilýär (1 Şamuwel 2:1-10). Ol Hannany Musaň uýasy, pygamber diýlip atlandyrylan Mirýam bilen bir hatara goýýar (Çykyş 15:20-21). Hannanyň ogly Şamuwel wepaly pygamber bolup ösdi. Nähili ruhlandyryjy hekaýa, hatda bizi ruhdan düşürip biljek köp zadyň kontekstinde hem.
Elizabet we Isaň ejesi Merýem
Geçmiş bilen baglanyşyklary görmek möhümdir. Luka 1–2-de duşýan adamlaryň köpüsi, takmynan 500 ýyl öň Babil ýesirliginden gaýdyp gelen galyndynyň nesilleri bolup, wada edilen ýerde ýaşamaga gaýdyp gelipdiler. Beýlekiler Babilonda galyp, soňra Midiýa–Pars, Gresiýa we Rim imperiýalarynda ýaýrapdylar.
Iýerusalime we töwerekdäki ýerlere gaýdyp gelenleriň arasyndaky ýalňyşlyklara garamazdan, pygamberler Haggai we Zakarýa (Ezra 5) olary takmynan 20 ýyl öň düýbi tutulan ybadathanany (Ezra 3) täzeden gurmagy dowam etdirmäge ruhlandyrdylar. Netijede, Hudaýyň hyzmaty täzeden ýola goýuldy we Pasga bellenildi (Ezra 6). Takmynan 60 ýyl soň ybadathanadaky ruhany hyzmaty Ezra döwründe gowulandyryldy, onuň ömründe Iýerusalimiň diwarlary we derwezeleri Nehemýanyň görkezmesi boýunça, Reb Isa dogulmazdan takmynan 450 ýyl öň täzeden guruldy.
Ezra we Nehemýadan soňky nesiller, gynansak-da, Rebe däl-de, öz ortodoksiýalaryna – öz ynançlaryna we tejribelerine – has köp bil baglap başladylar. Hudaý pygamber Malaçini olara garşy çykmak we öz döwründe tapylan kiçijik galyndyny ruhlandyrmak üçin iberdi. Emma halkyň ýolbaşçylary ysraýyllara özlerine we öz däp-dessurlaryna bil baglamagy öwretdiler. Ýahýa Çölde wagyz edijä çenli bolan 400 «sessiz ýyl» dowamynda hiç bir pygamber Hudaýyň adyndan sözlemedi. Şeýle-de bolsa, şol uzak döwürde resmi pygamber bolmasa-da, Hudaý hakykatçyl şaýatlary gorap saklady. Olar Hudaý üçin nähili gymmatly bolmaly (seret Malaçi 3:16-18)!
Luka 1–2, Mesih doglan wagty Hudaýyň ýerdäki halkynyň arasynda köp ýalňyşlyklara garamazdan, Rebiň Özü üçin emele getiren we gorap saklan dindar galyndysy barada köp jikme-jiklikleri berýär. Hudaýyň bähbitlerine bagyşlanan bu wepaly adamlaryň käbirleri gaty ýaşdy, Merýem ýaly. Beýlekiler uly ýaşlydy, Elizabet ýaly, we käbirleri eýýäm gaty garrydy – Anna, mysal üçin.
Luka birnäçe garşylyklary görkezýär. Uly ýaşly ruhany Zakarýa (Luka 1:18) we onuň ogly Ýahýa (Luka 1:80), gudrat çagasy, biri. Uly ýaşly adam Simeon çaga Isany gujagyna alýan başga bir garşylyk (Luka 2:25-35). Soňra biz ybadathanadaky uly ýaşly mugallymlary we 12 ýaşly ýaş oglan Isany, olaryň hemmesinden has akyllydy (Luka 2:41-47) hem görýäris.
Uly ýaşly durmuşa çykan aýal Elizabet, Ýusup bilen durmuşa çykmaga wada berlen has ýaş Merýemiň garyndaşydy. Perişdäniň adamsy Zakarýa ybadathanada hyzmat edýän wagty beren habaryndan soň, Elizabet ahyrynda göwreli boldy we Ýahýa Çölde wagyz edijiniň ejesi boldy.
Merýem bolsa iň uly gudraty başdan geçirerdi, sebäbi ol Mukaddes Ruh arkaly (Matta 1:20) we Iň Beýigiň güýji bilen göwreli boldy (Luka 1:35). Dokuz aýdan soň ol ilkinji ogly Isany dünýä indirdi (Luka 2:6-7; Matta 1:20-25). Hudaý Mesih dogluşynyň uly habary bilen Betlehemiň meýdanlaryndaky çopanlara bir perişde iberdi. Şöhratlandyryjy perişdeleri görüp we eşidip, çopanlar täze doglan çagany, ýatyrda ýatan, çaga eşiklerine dolanan çagany ilkinji bolup garşylamak hormatyna eýe boldular (Luka 2:8-16).
Alty aý öň ýaş Merýem, henizem gyz bolsa-da, üç aýlyk göwreli, özünden has uly garyndaşy Elizabeti zyýarat edipdi (Luka 1:39-40). Iki aýaly deňeşdirenimizde, Elizabetiň Mukaddes Ruh bilen dolandygyny görýäris, ol Merýeme «Rebimiň ejesi» diýip, owadan sözler aýtdy (Luka 1:41-45). Soňra Merýemiň nobaty gelip, ajaýyp bir aýdym aýtdy. Ol «Magnifikat» diýlip atlandyrylýar, ol öz öwgüsini başlan sözlerinden: «Meniň ruhum Rebi şöhratlandyrýar» (Luka 1:46).
Her gezek okanyňda, Hudaýyň Ruhunyň gaty ýaş bir aýaly şeýle ajaýyp aýdym düzmäge nähili taýýarlap bilendigine haýran galýaryn. Onda Hannanyň aýdymynda (1 Şamuwel 2), Musa we Mirýamyň aýdymynda (Çykyş 15), Debora we Barakyň aýdymynda (Kazylar 5), şeýle hem Zeburlarda tapýan elementler bar; ýöne ol Mukaddes Ruhyň ýolbaşçylygynda onuň öz düzgüni. Ajaýyp eser, gudrat, hakykatdan hem, sebäbi ol öz göwresinde ähli gudratlaryň iň ulusyny – biziň beýik Halasgärimizi saklaýardy!
Ýaş Merýem köp babatda uly ýaşly Elizabetden üstün çykdy, ikinji bolsa adamsy Zakarýa ýaly gaty wepaly we borçly imanlydy. Olar geçmişiň bir bölegini görkezýärdiler, henizem Hudaý tarapyndan ulanylýardy, Merýem bolsa Hudaýyň Öz Oglunyň, biziň Rebimiz Isanyň gelmegi bilen girizen düýbünden täze tertibiniň bosagasyndady. Bu uly gudrat aşakdaky sözler bilen beýan edilýär:
«We jedelsiz dindarlygyň syry uludyr: Hudaý teninde görkezildi, Ruhda aklanyldy, perişdeler tarapyndan görüldi, milletleriň arasynda wagyz edildi, dünýäde ynanıldı, şöhratda kabul edildi» (1 Timoteos 3:16).
Merýem we Ýusup çaga Isany Hudaýa hödürlemek üçin Iýerusalimdäki ybadathana getirenlerinde, olar Simeona duşdular, ol çagany gujagyna aldy we Hudaýy bereketledi (Luka 2:28). Ol Merýemiň çagasyna näme boljakdygy barada gürläninde, olara Anna goşuldy, onuň ady Hudaýyň merhemetini aňladýardy – Lukaň hoş habarynda esasy tema (Luka 2:40). Simeon Hudaýa we Merýeme çaga barada gürledi, Anna bolsa Rebi öwdi we Ol barada gürledi.
«Iýerusalimde halas bolmaga garaşýanlaryň hemmesine» (Luka 2:38).
Luka 1–2-de Hudaýyň ajaýyp merhemeti barada tapýan köp jikme-jiklikler barada tutuş bir kitap ýazyp boljakdygyny aýdanymda, men artykmaç aýdýan däldirin. Bütin bölek ady Ajaýyp, Gudratly (Işaýa 9:6) bolan Oňa laýyk gelýär, we baplar Hudaýyň Öz meýilnamalaryny ýerine ýetirmek üçin ulanan aýallary, uly we ýaş, barada ajaýyp jikme-jiklikleri görkezýär.
Siz barada näme? Ol bu gün size bil baglap bilermi? Ol sizi hem ulanyp bilermi?
SOŇKY BELLEGI
- Naomiň ady «söýgüli» we Rutuň ady «kanagatlanan» diýmegi aňladýar. Iki aýal hem ýaşan döwürlerinde Hudaýyň ajaýyp işini görkezdiler. Olar biziň ýaşaýan merhemet döwründe köp gezek görüp boljak Hudaýyň merhemet işini suratlandyrýarlar. Olar geljekde Hudaýyň Ysraýyl we bütin dünýä bilen iş salyşmagynyň taraplaryny hem görkezýärler.
Adaty suratlar öz-özünden gürleýär we şeýle etmek üçin döredilendir. Olara açary tapanymyzdan soň, olaryň hakykat bilen kämil ylalaşygy Hudaýyň olary görkezmek üçin döredeninden başga hiç zat bolup bilmez. Ybraýymyň iki ogly tebigy ýagdaýda onuň nesilleriniň iki toparyny aňladýar. «Ten boýunça» tohum we «Ruh boýunça» tohum, tebigy çaga we imanyň ruhy çagasy bar (Galatýalylar 4:29 KJV). Bir ogul gul aýaldan, beýlekisi azat aýaldan boldy (Galatýalylar 4:23). Gul aýaldan bolan ten boýunça doguldy, tebigatyň adaty akymynda, onda Hudaýdan hökmany hiç zat ýokdy. Beýleki tarapdan, azat aýaldan bolan
«wada boýunça boldy» (Galatýalylar 4:23).
Bu ikisi iki ähti aňladýar:
«Sinaý dagyndan bolan biri,»
kanun getirýär
«gulçulyga,»
bu Hajar (Galatýalylar 4:24); beýlekisi, wada, ol bolsa
«ýokardaky Iýerusalim ... biziň hemmämiziň ejesi» (Galatýalylar 4:26)
– biziň ejemiz (Galatýalylar 4:31). «Ýokardaky Iýerusalim» biziň pikirlerimizi Ýahýanyň Ylham 21-de beren zatlaryna alyp barýar. Ol öý şäheri, Hudaýyň ähli halkynyň häzir çagalary bolan şäher. —Frederik W. Grant (uýgunlaşdyrylan)
