MEDENIÝET:
Pikir, öňünden höküm çykarmak we duýgy
Medeniýet köp zatlardan, şol sanda taryhdan we dinden ybaratdyr. Ol biziň duýgularymyza täsir edýär; şonuň üçin pikirler we öňünden höküm çykarmalar köplenç biziň aýratyn sosial ýa-da dini toparymyzyň we onuň däp-dessurlarynyň pikirleridir. Biz beýleki adamlaryň pikirleri bilen, ene-atalarymyzyň we maşgalamyzyň, soňra bolsa jemgyýetimiziň täsiri bilen gaty güýçli hereket edýäris.
1904-nji ýylda Gustaw LeBon özüniň «Märeke» atly kitabyny neşir etdi. Märeke. Bu Adolf Gitleriň köpçülikleýin ýygnaklar, habarlar, güýmenje we mekdepler arkaly dolandyryş usullaryny işläp taýýarlamazdan onýyllyklar öňdi. LeBon märekäni gaty güýçli täsir hökmünde gördi. Mesihçi bolmak köplenç märekäniň we beýleki çeşmeleriň täsirini ret edip, Onuň Sözüne görä we köne pygamberler ýaly ýeke durup, özbaşdak pikirlenmegi öz içine alýar.
Hakykat meselesine gelende, biz medeniýetimiziň meşhur adamlara sežde etmek we olaryň ynançlaryna eýermek ýaly amallaryna garşy durýandygymyzy görýäris. Bu täze zat däl. Taryhyň beýik adamlar hökmünde bellän adamlaryna bolan söýgi we wepalylyk gowy resminamalaşdyrylandyr. Sezaryň esgerleri tarapyndan söýgüsi, Napoleon, Gitler, Stalin we beýleki köp sanly kiçi zalymlaryň söýgüsi ýaly gowy bellidir.
Näme üçin durmak?
Az bilinen zat bolsa, Hudaýyň nazarynda dogry we ýakymly bolan zady etmek üçin meşhur medeniýete garşy çykan batyrgaý erkekleriň we aýallaryň edermenligi we tutanýerliligidir. Angliýada gulçulyga garşy herekete Wilberforce, Clarkson, Thornton we Moore ýaly erkekler we aýallar ýolbaşçylyk etdiler. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda beýleki batyrgaý adamlar gara gullary kiçi jandarlar hökmünde gören meşhur pikire garşy çykdylar we «Ýerasty demir ýol» ady bilen tanalan zady döretdiler. Bu gul eýeçiligindäki günortadan demirgazyga ýa-da Kanada çenli uzalyp gidýän howpsuz jaýlar ulgamy bolup, gaçýan gullara, erkeklere we aýallara, plantasiýalardan azatlyga çykmaga kömek edýärdi.
Britaniýadaky we Amerikadaky gul eýeleri we söwdagärleri gullaryň ýagdaýy barada ýalňyş maglumatlary neşir edip, gullaryň medeniýetli ýurtda, «halas edilen» diýilýän barbarlykdan has gowy ýaşaýandygy barada täsir galdyrýardylar. Ruhanylara Afrikadan Ýewropa ýa-da Amerika adamlary getirmegiň olary Hristianlyga öwürmek üçin mümkinçilik döredýändigi aýdyldy. Millionlarça adam bu ýalanlara ynanýardy.
Kweker hereketi XVII asyrda başlap, adam etiniň ýigrenji söwdasy barada hakykaty aýtmak we ony bes etmek üçin kampaniýa başlady. «Dostlar jemgyýetiniň» agzalaryna gul eýeçiligi ýa-da gul söwdasy gadagan edildi. Eger kimdir biri muny etse, olar hereketden çykaryldy. Onuň esaslandyryjysy Jorj Foks hatda Barbadosyň gubernatorynyň öňünde «Sen gul bolmagy nädip isleýärsiň?» diýen soragy goýdy.
Britaniýada Wilberforce 1807-nji ýylda Parlamentde gul söwdasyny gadagan edýän kanunyň kabul edilendigini gördi. Şol wagtky giň Britan imperiýasynda gulçulygy gadagan etmek üçin ýene 27 ýyl gerek boldy. Uly wezipe baýlaryň we güýçlüleriň, şeýle hem gul söwdagärleriniň özleriniň pikirini üýtgetmekdi. Munda olaryň güýçli ýarany bardy: Hudaýyň Sözi.
Kim adam ogurlasa we ony satsa, ýa-da onuň elinde tapylsa, ol hökman öldüriler (Çykyş 21:16 KJV).
Bu, umuman, Mukaddes Kitaby Hudaýyň Sözi hasaplaýan jemgyýetde täsirli höweslendiriji boldy. Diňe hakyky hasaplanman, olar Hudaýyň adamlaryň pikirlerini, sözlerini we işlerini bilýän we höküm edýän Biridigini hem görýärdiler. Mukaddes Ýazgylar tarapyndan ölüm jezasy bellenen derejede agyr meselede Hudaýa boýun bolmadygyňy bilmek gul söwdagärlerine we ýigrenji söwdadan peýda gören beýlekilere güýçli täsir etmeli.
Britaniýadaky wakalar ýarym gizlin Ýerasty demir ýol üçin jogapkär adamlary we Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndaky köpçüligiň pikirini ahyrsoňy gulçulyga garşy öwürdi. Abraham Linkoln ýaş wagtynda gulçulygy ilkinji gezek görüp, «bu zada zarba urmak» barada beren sözüni ýerine ýetirip bildi.
Bu, iňlis dilinde gürleýän dünýäniň hristian esasyny ýitirýändigini görüp, ruhdan düşmezlige bizi höweslendirip biler. Hakykatdan-da, medeni gymmatlyklar erbetleşýär, hristianlygy köne we ýalňyş hasaplaýanlar tarapyndan ýuwaş-ýuwaşdan ýykylýar. «Hudaýdan gorky bu ýerde ýokdur» (Gelip çykyş 20:11).
Näme üçin bagly bolmak we pikirlenmek?
Mukaddes Ýazgylar bize zatlaryň «Nuhuň günleri ýaly boljakdygyny» (Matta 24:37) duýdurýar. Bize Rim imperiýasynyň ýokarlanmagy we soňky günlerde onuň täzeden janlanmagy barada hem duýduryş berilýär. Birinji Rim imperiýasy döwründe aşaky gatlaklar imperator we Rim senaty tarapyndan iki güýçli serişde bilen dolandyrylýardy. Birinjiden, açlyk çäginde ýaşaýan raýatlara däne berilýärdi. Bu olaryň gozgalaň turuzmagynyň we uly garyp kwartaldan şäheriň abraýly ýerlerine gitmeginiň öňüni almak üçindi. Ikinjiden, jenaýatçylar we zorluk bilen doldurylan bu boş ýerde adamlara oýunlar berilýärdi, şonda olar «köp pikirlenmezlerdi». Sirk Maksimusda arabaly ýaryşlar, şeýle hem gladiator söweşleri we haýwan awlary, köp gan we ejir bilen, Kolizeýde geçirilýärdi. Raýatlar güýmenýärdiler we olaryň boş wagtlary hökümete garşy çykmazlygy üçin doldurylýardy. Imperator we Senat parahatçylykda, imperiýany dolandyryp we girdejilerden baýlaşyp bilýärdiler.
Onda näme üýtgedi? Hiç zat üýtgemedi. Uly işewürligiň we syýasatçylaryň ahlagy köplenç gaty şübheli we aşaky gatlaklaryň peýdalary we telewizory bar. Ýaşlar bu dünýäniň boş ýerlerinde hiç hili gowy işi bolman, maksatsyz aýlanyp ýörkäler, smartfonlarynda we beýleki enjamlarynda akyl-huşy ýatyrýan güýmenjelere we saza diňleýärler.
Medeniýet taýdan kabul edilen amallar geçmişde Hudaýyň işi arkaly üýtgedi. Emma häzirki dünýäde biz «Bir imanly näme edip biler?» diýip pikir edip bileris. Men size bir mysal paýlaşmak isleýärin.
Näme hödürlemek?
Ýakynda Londonyň High Street-de hristian düşelgesi açyldy. Adamlar çaý içmek we gürleşmek üçin gelýärler. Bu ajaýyp pikir, bir wagtlar biz Hoş Habary wagyz etmek üçin ýeke-täk ýeriň ýekşenbe güni irden ýa-da agşam missiýa zalyndadygyny pikir edýärdik. Men hemmämiziň düşelgeler açmagymyzy teklip etmeýärin, sebäbi biz, bu pikiri bolan jübüt ýaly, bu zatlar barada köp doga etmeli. Emma duşmançylykly jemgyýetiň ortasynda biz Hoş Habaryň Sözüni adamlara ýetirip bileris. Eger soraýsak, Hudaý bize ýol görkezer.
«Ýurtda ägirtler bar» (Sanlar 13-e serediň), ateizmiň, ewolýusiýanyň, açgözlügiň, ýalan diniň, öz-özüňi söýmekligiň we Hudaýa we Onuň Ogluna bolan ýigrenjiň ägirtleri. Bu möhümmi? Zeburçy ýazdy:
Näme üçin milletler gahar edýärler we halklar boş zady pikir edýärler? Ýeriň patyşalary özlerini goýýarlar we hökümdarlar Rebbiň we Onuň Mesihiniň garşysyna maslahatlaşýarlar, aýdýarlar: «Geliň, Olaryň zynjyrlaryny böleliň we Olaryň ýüplerini özümizden taşlalyň» (Zebur 2:1-3).
Batyrgaý boluň! Adamyň Reb Isa Mesihe garşy hereketi we Hudaýyň Sözüne boýun bolmazlygy biderekdir.
Biziň ýerine ýetirmeli tabşyrygymyz bar, ýöne ilki bilen öz öýümizi tertibe salmaly. Eger aramyzda çynlakaý gapma-garşylyklar bar bolsa we nämä ynanmalydygymyzy bilmeýän bolsak, onda diňe özümizi günäkärlemeli. Pawlusyň Filippi ybadathanasyna aýdan sözleri häzirki wagtda aýratyn ähmiýetlidir:
Meniň şatlygymy doly ediň, şonda siz birmeňzeş pikirli, birmeňzeş söýgili, bir agyzdan, bir pikirli bolarsyňyz... Her kim öz zatlaryna seretmesin, eýsem her kim beýlekileriň zatlaryna hem seretsin. Mesihi Isa-da bolan bu pikir sizde bolsun (Filippililer 2:2-5).
Biz muny jennetiň bu tarapynda mümkin däl ideal hökmünde görüp bileris. Emma Mukaddes Ruh Pawlusyň muny ýetip bolmajak bolsa, ýazmaga ylham bermezdi. Biz Hudaýy hormatlaýan zada ýetip, hristianlaryň hakykatdan-da biri-birini söýýändigini görkezsek, diňe şonda töweregimizdäki dünýä täsir edip başlap bileris.
Eger biri-biriňizi söýseňiz, ähli adamlar siziň Meniň şägirtlerimdigiňizi bilerler (Ýahýa 13:35).
Dünýä diňlemez bolsa näme? Bu dünýäniň meselesi! Iň bolmanda olar eşiderler we Reb bize «Gowy iş, sen gowy we wepaly hyzmatkär» (Matta 25:21) diýip biler. Golaýda bir janlanma bar diýip pikir etmäliň. Belki, beýle däldir. Adamlar biziň getirýän habarymyzy ret ederler – Hudaýyň Sözüni we Hudaýyň Özüni ret ederler, bu gorkunç zat!
Ezekiýele gözegçi bolandygy we howpuň golaýlaýandygyny duýdurmalydygy aýdyldy. Duýduryş bermek onuň öz jogapkärçiligini ýerine ýetirmekdi, adamlar diňleseler-de, diňlemeseler-de (Ezekiýel 3:4-7,10-11, 33:1-11). Biz töweregimizdäki adamlara borçlummy? Biz, Hudaýyň Sözüni bilýänler, bu nesle Sözüni aýtmaly, Sözüni olaryň öňünde ýaşap.
Biz Hudaýyň näme edýändigini, Onuň näme etmegi meýilleşdirendigini we şoňa görä pygamberlik edendigini anyk görüp bileris.
Men ony agdaryaryn, agdaryaryn, agdaryaryn; we Ol hakly bolan gelýänçä, ol indi bolmaz; we Men ony Oňa bererin (Ezekiýel 21:27).
