Ýaradylyş we Rebbiň baýramçylyklary
Biziň beýik Ýaradyjy Hudaýymyz wagt we giňişlikden ýokarda, ebedilikden ebedilige çenli (Zebur 90:2). Ähli ynsanlar Oňa jogapkärdir, sebäbi Ol, Ýaradyjy-Halasgär hökmünde, olaryň üstünde jedelsiz hukuklara eýedir. Emma, günäsiz bolan, günä etmedik, günäden daşda bolan we günä edip bilmedik Rebbimiz Isa Mesihden başga, ähli adamlar günä etdiler we Hudaýyň şöhratyndan mahrum boldular (Rimliler 3:22-23). Indi olar hakyky toba bilen Oňa ýüzlenmäge çagyrylýarlar (Resullaryň Işleri 17:24-31). Şeýle edenler, her bir imanly, soňra Hudaýyň pikirlerinde terbiýelenmelidir, Pawlus öz ruhy ogly Timoteýe öwreden ýaly (2 Timoteý 1:13, 2:15, 3:14-17). Hudaýyň Sözi ýaşaýan dünýämizde ret edilse-de, şeýle terbiýe ähli imanlylar üçin örän möhümdir.
2017-nji ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda «Merhemet we Hakykat» žurnallarynda biz Ysraýyl, milletler we hristian ykrarçylygy bilen baglanyşykly Mukaddes Ýazgylardaky pygamberliklere jikme-jik seretdik. Ýaşaýan Hudaýyň Ybadathanasy, ýagny Ýygnagy (Matta 16:18; 1 Timoteý 3:15), bu pygamberlikleriň mowzugy däldir. Gaýtam, Rebbimiz Özü Ybadathananyň umydydyr we ol Özüniň – Özüniň Gelnalyjysynyň – gelmegine garaşýar (Ýahýa 14:3). Pygamberlik wakalary biziň umydymyzyň bir bölegi däldir, ýöne jikme-jiklikler biziň öwrenmegimiz üçin berilýär, sebäbi biz, Rebbimiz Isanyň şägirtleri hökmünde, köplenç ýalňyşlyga, azdyrmaga, garşylyga we masgaralamaga sezewar bolýarys. Biz oýa bolmaly, söýgülimize üns bermeli, Liderimizi yzarlamaly we biderek çekişmeleri ret etmeli. Hudaýyň mekdebinde terbiýelenmek bize Onuň hakykatyny sözde we işde saklamaga kömek eder (Ýakup 1:22).
Hudaýyň tertibi
Hudaýyň dünýäsi (kosmos grek dilinde «gowy tertipleşdirilen» diýmegi aňladýar) ajaýyp tertip bilen bellidir. Bu tertip günä, ýykylma we suw joşmasy sebäpli ýüze çykan ähli betertiplige garamazdan gaty aýdyňdyr (Gelip çykyş 3-8). Ýaradylyşyň ähli ugurlarynda – bu ägirt uly älemiň giň galaktikalary bolsun ýa-da genetik DNK we RNK kodlarynyň çylşyrymly gurluşy bolsun – biz tertibiň, gözegçiligiň, maksadyň we gözelligiň haýran galdyryjy subutnamalaryny görýäris.
Şonuň ýaly-da, biz «döwürler» ýa-da ykdysadyýetler bilen baglanyşykly tertipli meýilnamany görýäris. Pawlus Afinalylara gürrüň berende düşündirişi ýaly (Resullaryň Işleri 17:26-31), ähli zat ynsan jogapkärçiligini bir gyra goýman, Hudaýyň doly gözegçiligindedir. Ýaradylyşyň ýedi güni (Gelip çykyş 1:1-2:3) Mukaddes Kitapda şeýle tertibiň we ösüşiň ilkinji mysalyny emele getirýär.
Gurluşyň we dizaýnyň bu täsirli syny ykdysadyýetleriň we Hudaýyň pygamberlik programmasynyň çarçuwasy bolup durýar. Soňra biz ýedi «Rebbiň baýramçylygyna» (Lewililer 23) seretmegi umyt edýäris, olar «Onuň bellenen wagtlary» diýlip hem atlandyrylýar. Häzirki wagtda bu iki ýedi sanyň arasynda bar bolan baglanyşygy belläň: şol bir ýewreý köki möwsüm (Gelip çykyş 1:14), baýramçylyklar (Lewililer 23) we duşuşyk çadyry (Lewililer 1:1) sözlerinde. Duşuşyk çadyry Hudaý tarapyndan Öz halky Ysraýyl bilen duşuşmak üçin bellenen ýerdi. Bu umumy kökden başga-da, biz ýaradylyş hepdesiniň günleriniň we Rebbiň ýedi baýramçylygynyň gurluşynda we guramaçylygynda, şeýle hem Mukaddes Kitapdaky beýleki ýedi sanyň tapgyrlarynda haýran galdyryjy meňzeşlikleri tapýarys.
Mukaddes Ýazgylarda ykdysadyýet näme?
Ykdysadyýet ýa-da «döwür» Hudaýyň Öz isleginiň belli bir açylyşyna laýyklykda adamlaryň gulak asyşyny synag edýän wagt döwrüdir. Bu birnäçe elementleriň birleşmesini göz öňünde tutýar:
Hudaýyň adamlara ýa-da bir topar adama artykmaçlyklar bermekde goşulyşmagy we açylyşy, we
- Adamyň bu açylyşyň aňladýan Hudaýyň talaplaryna boýun bolmak jogapkärçiligi.
- Hudaý adatça ykdysadyýet äht bilen baglanyşykly bolanda, göwher ýaly bir alamat berdi (Gelip çykyş 9:16).
Hudaýyň ynsan nesli, esasanam Ysraýyl bilen gatnaşyklarynyň açylyşyndaky ösüş ykdysadyýetleriň yzygiderliligi bilen görkezilýär. Bu ösüş Hudaýyň ýaradylyşyň ýedi güni we Rebbiň ýedi baýramçylygy, şeýle hem Matta 13-däki mysallar we Ylham 2-3-däki Rebbiň habarlary ýaly beýleki ýedi sanyň tapgyrlary bilen meýilnamasynyň bardygyny görkezýär.
«Ykdysadyýet» diýen grek sözi göni manyda «öýüň kanuny» ýa-da «ykdysadyýet» diýmegi aňladýar we öýüň dolandyrylyşyna degişlidir. Resul Pawlus bu sözi Hudaýyň oňa açan zady üçin ulandy, bu oňa ýerine ýetirmeli ýörite wezipäni öz içine alýardy. Pawlus «ähli zatlary ýaradan Hudaýda asyrlardan bäri gizlenen syryň dolandyrylyşyny aýdyňlatmalydy» (Efesliler 3:9 NASB).
Häzirki ýaşaýan döwrümize käwagt «merhemet ykdysadyýeti» diýilýär. Bu Resullaryň Işleri 2-den Ybadathananyň göterilişine çenli döwre degişlidir (1 Selanikliler 4:13-18; 1 Korinfliler 15:51-55). Ondan soň, Hudaý Öz halky Ysraýyly Özüne millet hökmünde dikelder, şeýlelik bilen olar ähli milletler üçin bereket bolar – ähli adamlar Onuň hökümdarlygy astynda bolar.
Hudaýyň halas edişi bilen ykdysadyýetleriň arasynda baglanyşyk barmy?
Islendik ykdysadyýetiň maksady adamy belli bir hereket düzgüniniň astyna goýmakdyr, ýöne şeýle düzgünleşdirme öz-özünden halas edişi aňlatmaýar. Şonuň üçin Hudaý her bir ykdysadyýetde näme talap etse-de, adamlar iman arkaly halas bolýarlar, Rebbiň adyny çagyryp (Gelip çykyş 4:26; Resullaryň Işleri 2:21; Ylham 14:6-7 serediň). Dürli ykdysadyýetleriň iň soňky maksady Mesih güýç we şöhrat bilen höküm sürjek we Hudaýyň Ysraýyl we milletler üçin ähli maksatlaryny ýerine ýetirjek «geljek dünýäni» tanatmakdyr (Efesliler 1:10).
Hudaýyň Ybadathana baradaky düşünjesi we meýilnamalary dünýäniň düýbi tutulmazdan ozal «Hudaýda gizlenen» Onuň maslahatlaryna degişlidir (3:9; Koloseliler 3:3). Bu meýilnamalar şowsuzlygy bilmeýär, sebäbi olar Mesih Isa arkaly we Onuň içindedir. Hudaý Mesih Öz halky tarapyndan ret edilenden soň, Ybadathananyň göterilişine çenli häzirki merhemet döwrüni bir ýaý ýa-da «aralyk» hökmünde goşdy. Pawlusyň Efeslilere ýazan hatyndaky kesintisi (3:1-4:1) Hudaý tarapyndan öňünden görülen şeýle aralygy görkezýär (Rimliler 11:33-36): Ybadathana Hudaýyň bu ýer üçin meýilleşdiren ykdysadyýetlerinden aýrydyr.
Emma, adamyň jogapkärçiligi nukdaýnazaryndan biz häzirki merhemet döwrüni ykdysadyýet diýip atlandyryp bileris, sebäbi Hudaý adamy alan ýörite yşyklaryna laýyklykda synag edýär. Gynansagam, bu şowsuzlygyň hem bolýan döwrüdir. Ykdysadyýetleriň we ähtleriň bir-birine nähili baglanyşyklydygyny öwrenip bolar, ýöne biz ýene-de Ybadathananyň hakykatdan-da hiç bir ykdysadyýetiň bir bölegi däldigini (Efesliler 1:4-5; 3:9-11 serediň) ýa-da hiç bir äht bilen baglanyşykly däldigini bellemelidiris, hatda ol täze äht bilen baglanyşykly käbir bereketlerden peýdalansa-da.
Hudaýyň birinji we ikinji ýedi sanyny deňeşdirmek
Gelip çykyş 1:3-2:3 we Lewililer 23-de tapylan ilkinji iki ýedi sanyň tapgyry Hudaýyň Ysraýyl we bu dünýä, şol sanda ybadathana döwri üçin meýilnamalarynyň çyzgysyny berýär. Bu tapgyrlardaky her bir bölüm has jikme-jik işlenip bilner, ýöne biz gysgaça syn bilen çäklenýäris:
1. Ýaradylyşyň birinji güni
«Ýagtylyk bolsun» (Gelip çykyş 1:3) bilen bellendi. Ol günäsizlik ykdysadyýeti we Hudaý ýagtylyk bereninden soňky zatlar bilen baglanyşykly bolup biler (2 Korinfliler 4:1-6; 1 Ýahýa 1:5, 2:8 serediň). Rebbiň baýramçylyklary Müsüri doly garaňkylyk gurşap alanda, Ysraýyllylaryň pes jaýlaryna ýagtylyk getiren Pasga guzy bilen başlandy (Müsürden Çykyş 10:23). Gurban edilen guzynyň gany Hudaýyň höküminden gorag berdi – sebäbi gan dökülmezden halas bolma ýokdur – we maşgala üçin iýmit. Ýagtylyk garaňkylykdan aýrylyşy ýaly, gan Hudaýyň hökümi astynda bolan Müsüre degişli ähli zatlardan aýrylyşy aňladýardy. Şonuň üçin ýamanlygyň simwoly bolan hamyrmaýa (1 Korinfliler 5:6-8) Pasgadan we ondan soňky baýramçylykdan öň öýlerden aýrylmalydy (Luka 22:1).
2. Ýaradylyşyň ikinji güni
Hudaý asmanyň ýokarsyndaky we aşagyndaky suwlaryň arasynda aýrylyşy girizdi (Gelip çykyş 1:6-8). Bu Gelip çykyş 1-de «Hudaý onuň gowudygyny gördi» diýen jümläniň agzalmadyk ýeke-täk günüdi. Günäden ýykylmadan suw joşmasyna çenli (Gelip çykyş 3-8) bolan wyždan ykdysadyýeti bu döwre gabat gelýär. Rebbiň baýramçylyklary bilen baglanyşykly, bu ikinji tapgyr Hamyrmaýasyz çörek baýramçylygyna meňzeşdir.
3. Ýaradylyşyň üçünji güni
hepdesi miwe berýän gurşawy üpjün etdi (Gelip çykyş 1:9-13). Ol ynsan hökümetiniň döwrüne we Pasga guzudan soňky hepdäniň birinji güni ýerüsti ilkinji miweleriň hödürlenen üçünji baýramçylyga meňzeşdir (Lewililer 23:9-14).
Bu ilkinji üç baýramçylygyň bilelikde Rebbimiz Isanyň günäsiz kämil gelmegini – hamyrmaýasyz – aňladýandygyny we Onuň gurbanlygyny, ölümüni, jaýlanyşyny, direlişini we asmana galmagyny öz içine alýandygyny bellemek gowudyr.
4. Ýaradylyşyň dördünji güni
gün, aý we ýyldyzlara gönükdirildi (Gelip çykyş 1:14-19). 14-nji aýatdaky «möwsümler» sözi «bellenen baýramçylyklar» (Lewililer 23:2,4,37,44) sözi bilen bir ýewreý köküne eýedir. Hudaýyň gözegçiligi ýaradylyşyň dördünji gününde görkezilýär, Ol ýer ýüzüne höküm sürmek üçin asmana yşyklary goýdy (Gelip çykyş 1:16-17). Häzirki wagtda Rebbimiz Isa Hudaýyň sag elinde gökde şöhratlandyryldy we gökde we ýerde ähli güýji aldy (Matta 28:18). Ol şöhrat we hormat bilen täçlendirildi (Ýewreýler 2:9) – bu şöhrat günüň ýagtylygyndan has ýokarydyr (Resullaryň Işleri 26:13). Bu Onuň häzirki şöhratynyň geljekki parahatçylyk hökümdarlygy döwründe görkezjek şöhratyndan uludygyny aňladýar.
Indi Ol gökden merhemet arkaly dogrulyk bilen höküm sürýär (Rimliler 5:21). Şol bir wagtda aý günüň ýagtylygyny şöhlelendirýär, edil Ybadathana ýaly, bu döwürde Pentikostdan göterilişe çenli ähli hakyky imanlylary öz içine alýan Ybadathana, dünýäde ret edilen «gijede» Mesihi we Onuň şöhratlaryny şöhlelendirýär. Ýyldyzlar, her biri dürli, Hudaý üçin ýagtylyk göterijiler hökmünde aýratyn imanlylary aňladýar (Filipililer 2:14-16).
Bu ilkinji üç we soňky üç baýramçylygyň arasyndaky döwre meňzeşdir, dördünji baýramçylyk (Lewililer 23:15-22), Hepdeler baýramçylygy (Müsürden Çykyş 34:22) ýa-da Pentikost bilen tamamlanýar. Onda garyplar we ýat ýurtlular üçin üpjünçilik bardy (Lewililer 23:22), ondan soňra takmynan dört aýlyk «aralyk» döwri bardy (Ýahýa 4:35 serediň). Bularyň hemmesi merhemet gününi aňladýar, onda Hudaý özlerini peseldýän Ysraýylyň «garyplaryna» ýetýär, şol bir wagtda Ol milletlerden «ýat ýurtlulary» alýar. Hudaýa şükür!
5. Ýaradylyşyň bäşinji güni
howada, deňizde we ýerde bol bol ýaşaýyş bilen bellendi (Gelip çykyş 1:20-23). Ol Hudaýyň köp garşylyklara garamazdan dürli sferalarda we toparlarda bol ýaşaýyş döretjek döwrüne meňzeşdir (mysal üçin, Ýunus 3:1-10 serediň). Bularyň hemmesi Ybadathananyň göterilişinden soň (1 Selanikliler 4:13-18; 1 Korinfliler 15:51-57) we Mesihiň 1000 ýyllyk köpçülikleýin hökümdarlygynyň başlamazdan ozal bolar (Ylham 19:11-21, 20:1-3; 2 Selanikliler 1:10). Köne we Täze Ähtler bu döwür barada köp jikme-jiklikleri beýan edýär, mysal üçin Zebur 42-46 we Ylham 6-19.
Rebbiň baýramçylyklary Ysraýyl, Mesihiň halky bilen baglanyşyklydyr we olaryň Surnay baýramçylygy göterilişden soň gelýär. Ol Ýahýa Baptistyň gullugyndaky ýaly (Luka 3:1-20) toba çagyryşy aňladýar, maksady Ysraýylyň toba edip Hudaýa dolanmagydyr. Emma, Onuň halky Patyşanyň habarçysyny ret etdi we soňra Patyşany kowdular (Matta 21-23 okaň). Ýöne deňiz suwlaryndaky, howadaky we ýerdäki gowgalara garamazdan, toba bilen dolanmak tapgyrlaýyn bolar. Hudaý Öz meýilnamalaryny amala aşyrar we ahyrynda parahatçylyk hökümdarlygyny getirer. Biziň günlerimizde biz Hudaýyň bäşinji baýramçylygyň käbir ylahy taýýarlyklaryny eýýäm synlap bileris.
6. Ýaradylyşyň altynjy güni
ýer haýwanlaryny girizdi we ähli zady Adam we Howanyň gözegçiligine berdi (Gelip çykyş 1:24-31, 2-nji bapda köp jikme-jiklikler). Ol Rebbimiz Isanyň – Öz gelnalyjysy bilen bilelikde (1 Selanikliler 4:14) – Ysraýyl we ýer ýüzüne, hatda ähli äleme höküm sürmek üçin yzyna geljek müňýyllyk hökümdarlygyny ajaýyp suratlandyrýar (Zebur 8; Ýewreýler 2:5-10; Ylham 19-20). Rebbimiz Isa «dogrulyk güneşi» bolar we ähli ýer ýüzüne şöhle saçar. Ol Öz halky Ysraýyly dolandyrar we olary milletler üçin bereket eder, olaryň üstünde hem höküm sürer (Zebur 2, 72; Işaýa 2:1-4; Malaki 4:2).
Mesihiň ajaýyp hökümdarlygy gurulmazdan ozal, Ysraýyl altynjy baýramçylyga, Beýik Günäni Ödemek Gününe, adatça Yom Kippur diýlip bilinýän güne gelmeli bolar. Ol ýerde olar öz Mesihlerini ret edenlikleri üçin günälerini boýun alarlar (Işaýa 52:13-53:12; Zakarýa 12:10; Matta 23:39 serediň). Iki taýpa Onuň ret edilen ýerine dikeldiler, on taýpa bolsa, Mesihi ret etmekde günäkär bolmasa-da, butparazlykda günäkär bolup, soňra yzyna getiriljekdir (Daniýel 12; Işaýa 49; Ezekiýel 36-37).
7. Ýaradylyşyň ýedinji güni
hepdesi dynç alyş we bereket güni boldy (Gelip çykyş 2:1-3). Bu geljekki parahatçylyk hökümdarlygynyň, ägirt uly bereketler döwrüniň ajaýyp mysalydyr, şonda ähli zat Hudaý bilen sazlaşykda bolar we Rebbimiz Isa, Mesih, älemiň Patyşasy hökümdarlygyna tabyn ediler. Her bir dyz Oňa egiler we her bir dil Ony Rebbimiz diýip ykrar eder (Filipililer 2:10-11)!
Müňýyllyk
Ýaradylyş hepdesiniň altynjy we ýedinji günleri Rebbimiziň geljekki müňýyllyk hökümdarlygynyň dürli taraplaryny aňladýar. Şalomuň bu parahatçylykly hökümdarlygy Rebbiň ýedinji baýramçylygy, Çadyrlar baýramçylygy (Lewililer 23:33-43) bilen suratlandyrylýar. Geň galdyryjy ýeri, şol baýramçylygyň ýedi gününiň her bir gününde, öňki günden bir öküz az gurban edildi (Sanlar 29:13-34). Bu Rebbe bolan höwesiň azalmagyny aňladyp biler. Ol Şeýtan türmeden boşadylanda we milletleri Iýerusalime garşy gitmäge azdyranda, umumy gozgalaň bilen tamamlanar, bu Hudaýyň soňky hökümine getirer (Ylham 20:7-10).
Ýöne ýedinji baýramçylygyň sekizinji güni müňýyllygy häsiýetlendirjek üýtgewsiz bereket ýagdaýyny görkezýär (Sanlar 29:35-38), we ol Hudaýyň ebedi hökümdarlygy astynda ebedi bereketleri suratlandyrýar (Ylham 22:5 serediň). Müňýyllyk bilen täze gök we täze ýeriň arasyndaky bir tapawut, demir taýagyň hökümdarlygy döwründe dogrulygyň ýerine ýetirilmegi bolar (Zebur 2:9). Ol ebedi ýagdaýda indi gerek bolmaz, sebäbi dogrulyk ýaşar höküm sürmegiň ýerine (2 Petrus 3:13; Ylham 21:1-5). Şol bir wagtda bu Hudaýymyzyň biziň bilen häzirki wagtda görmek isleýän ahlak ýagdaýyny suratlandyrýar, sebäbi biz eýýäm täze ýaradylyşa degişlidiris (Koloseliler 3:10-12; Efesliler 4:24).
Gysgaça mazmuny
Biz bu syny üç tapgyryň gysgaça mazmuny bilen jemleýäris (aşakda serediň). Matta 13-däki ýedi mysaly, şeýle hem Ylham 2-3-däki Rebbiň ýedi ybadathana iberen habarlaryny öwrenmek maslahat berilýär. Biz muny geljekki «Merhemet we Hakykat» žurnalynyň sanynda, şeýle hem ykdysadyýetleriň gysgaça syny bilen etmegi umyt edýäris. «Merhemet we Hakykat» žurnalynda, ykdysadyýetleriň gysgaça syny bilen bilelikde.
SOŇKY BELLIK
- Häzirki wagtda toba çagyryş şahsyýetleregönükdirilendir. Hudaýyň Ysraýyl bilen gatnaşyklary olaryň milli tobasyna getirer (Işaýa 66:8; Ezekiýel 37:21-28).
