Ony açmak
Mukaddes Kitabyň temasy näme?
Reb Isa bu soraga şeýle jogap berdi: «Mukaddes Ýazgylary gözläň; çünki olarda ebedi ýaşaýşyňyz bar diýip pikir edýärsiňiz; we bular Meniň hakynda şaýatlyk edýänlerdir» (Ýahýa 5:39 NKJV). «Şonda Men: ‘Ine, Men gelýärin – kitabyň jildinde Meniň hakynda ýazylan – Seniň islegiňi ýerine ýetirmek üçin, Eý Hudaý’» (Ýewreýler 10:7).
Reb Isa Hudaýyň Sözüdir: «Başlangyçda Söz bardy, Söz Hudaý bilen birlikde bardy, Söz Hudaýdy... Söz ten boldy we aramyzda ýaşady, biz Onuň şöhratyny, Atanyň ýeke-täk Oglunyň şöhratyny, merhemet we hakykat bilen doly gördük. Ýahýa Onuň hakynda şaýatlyk etdi we gygyryp: ‘Bu Men hakynda aýdanymdy: «Menden soň gelýän Menden öňde durýar, çünki Ol Menden öň bardy.»’ We Onuň dolulygyndan ählimiz aldyk, merhemet üstüne merhemet. Çünki kanun Musa arkaly berildi, ýöne merhemet we hakykat Isa Mesih arkaly geldi. Hiç kim Hudaýy hiç haçan görmedi. Atanyň göwsünde bolan ýeke-täk Oglunyň, Ol Ony yglan etdi» (Ýahýa 1:1,14-18). «Ol gan bilen ýuwulan don geýnipdi, we Onuň ady Hudaýyň Sözüdir» (Ylham 19:13). Ýewreýler 4:12 bize Mukaddes Kitabyň hem Hudaýyň Sözüdigini aýdýar: «Çünki Hudaýyň sözi diri we güýçlüdir, we islendik iki gyrasy ýitili gylyçdan ýitidir, jany we ruhy, bogunlary we ýilikleri bölýänçä ýetýär, we ýüregiň pikirlerini we niýetlerini saýgarýandyr.»
Bu aýatlarda biz Reb Isa Mesihiň Sözdigini görýäris tenlenen [beden görnüşinde], we Mukaddes Kitap Sözdür ýazylan. Ol ähli Mukaddes Kitabyň temasydyr. Köne Ähtde-de Ol merkezi şahsdyr. Kitabyň dowamynda, «Isanyň şaýatlygy pygamberligiň ruhudyr» (Ylham 19:10).
Direlişiniň ertesi Reb Isa Emmaus ýolunda iki sany gaty lapykeç şägirt bilen duşuşdy. Olaryň ýüreklerini oýarmak üçin Reb Isa «olara: ‘Eý akmaklar, we pygamberleriň ähli aýdanlaryna ynanmaga ýüregi haýallar! Mesih bu zatlary çekmeli we Öz şöhratyna girmeli däldi?’ diýdi. We Musa we ähli pygamberlerden başlap, Ol olara ähli Mukaddes Ýazgylarda Öz hakyndaky zatlary düşündirdi» (Luka 24:25-27). Şonuň ýaly-da 1 Petrus 1:10-11 Mesihiň ejirleriniň we soňundan geljek şöhratynyň Köne Äht ýazyjylarynyň temasy bolandygyny yglan edýär. Şägirtleriniň aňyny Mukaddes Ýazgylary düşündirmek üçin açmak üçin, Reb Isa şeýle öwretdi: «Bular Men henizem siziň bilen bilekäk size aýdan sözlerimdir, Musa Kanunynda we Pygamberlerde, we Zeburlarda Meniň hakynda ýazylan ähli zatlar ýerine ýetirilmelidir» (Luka 24:44).
Zeburlarda
Reb Isa Mesihiň şahsyýeti we işi hakynda gürleýän birnäçe Zebur bar. Olara «messianik zeburlar» diýilýär we olar umumy görkezmä eýerýärler: Zebur Mesihe salgylanýar we Täze Ähtde Mesihe degişli edilip sitata getirilýär. Ol Zebur 22 ýaly tutuş bir zebury ýa-da Zebur 40:6-10-da görşümiz ýaly diňe birnäçe aýaty öz içine alyp biler.
Messianik zeburlaryň käbirleri Rebiň pikirleri we duýgulary bilen doly meşgul bolýar, beýlekileri bolsa esasan zeburçynyň tejribesine salgylanýar we Mesihe diňe kiçijik bir salgylanmany öz içine alýar. Biz muny Zebur 69-da görýäris, Dawut şeýle boýun alýar: «Eý Hudaý, Sen meniň akmaklygymy bilýärsiň; we meniň günälerim Senden gizlin däl» (5-nji aýat). Dawudyň özüne salgylanýandygyna şübhe ýok. Ýöne ol: «Olar maňa iýmit üçin ötgür zat berdiler, we meniň suwsuzlygymda maňa sirke içmäge berdiler» (69:21) diýende, Hudaýyň Ruhy bu pikirleri Reb Isa degişli edýär (Matta 27:34,48).
Täze Ähtde üç messianik zebur sitata getirilmeýär:
- Zebur 24 Şöhrat Patyşasy hakynda gürleýär,
- Zebur 72 Mesihiň Müňýyllyk hökümdarlygyny beýan edýär, we
- Zebur 89 Dawudyň uly Ogly, Mesih tarapyndan ýerine ýetirilen Dawut Ähtini düşündirýär.
Doly Messianik Zeburlar
Bular diňe Isa Mesihe degişli bolan we diňe Oňa degişli bolup bilýän zeburlardyr. Mysal üçin, Zebur 22atly zebur Dawudy ýazyjy hökmünde görkezýär, ýöne Dawudyň durmuşynda zeburda agzalýan tejribelere hiç zat gabat gelmeýär. Dawudyň elleri we aýaklary hiç haçan deşilmedi, ne-de duşmanlary onuň eşiklerini öz aralarynda paýlaşdylar ýa-da onuň donuna bije atdylar. Biz ol ýerde ejir çekýän adamyň agyrysynyň we terk edilmeginiň üstünden galyp, onuň agyrysynyň ýer ýüzüniň milletlerini Hudaýa getirmegi bilen şatlanýandygyny okaýarys. Dawudyň yzarlamalaryndan hiç haçan beýle netije akmady. Şonuň üçin bu zebur diňe Gynançly Adam hakynda gürläp biler (Işaýa 53:3). Ol Mesihiň ejirlerini we soňundan geljek şöhratyny aýdyň suratlandyrýar.
Bu bölüm Golgotany Injillerdäki ýazgy ýaly aýdyň we dogry suratlandyrýar – Reb Isa masgaralaýjy duşmanlar bilen gurşalyp, Onuň agyrysynda Oňa ýazgaryşlar [güýçli tankyt, hormatsyzlyk] ýygnadylar we masgaralaýyşlar [kemsitmeler, hormatsyzlyk] dökerdiler. Zebur 22 haça çüýşürilme sahnasyny aýdyň jikme-jiklikler bilen suratlandyrýar: diliň eňeklere ýapyşmagyna sebäp bolýan ýanyjy suwsuzlyk, güýjüň guramagy, süňkleriň sanalyp biljek derejede çykyp durmagy, seredip duran mähelle, elleriň we aýaklaryň deşilmegi we jezalandyryjylar tarapyndan eşikleriň bije bilen paýlaşylmagy. Reb Isa dünýäniň günäleriniň ýüki astynda ejir çekende, haça çüýşürilmezinden müň ýyldan gowrak öň ýazylan bu Zeburyň açylyş sözlerini gygyrdy: «Meniň Hudaýym, Meniň Hudaýym, Sen näme üçin Meni terk etdiň?» we şeýlelik bilen olary özüne degişli edip ebedi talap etdi.
Mukaddes Kitapda beýleki zeburlardan has köp agzalýan zebur hökmünde, Zebur 110 «Reb aýtdy» diýen jümle bilen başlaýar. Biz onuň pygamberlik häsiýetini wada edilen Mesih hakynda yglan edilen iki hakykatda görýäris: Onuň Hudaýyň sag eline ýokary göterilmegi we Onuň ebedi we patyşalyk ruhanylygy. Fariseýleriň biziň Halasgärimiziň Dawudyň Oglunyň Dawudyň Rebidigi hakyndaky yglanmasyna jogap berip bilmezligi (Matta 22:41-46) şol döwürdäki ýewreýleriň bu zeburyň Mesih hakynda gürleýändigini düşünenini subut edýär. Şübhesiz ýazyjy bolan Dawut özüni «Meniň Rebim» (1-nji aýat) diýip ýazyp bilmezdi; we ähli Mukaddes Ýazgylarda ýer ýüzündäki patyşa Rebiň (Ýehowanyň) sag elinde Onuň ýoldaşy hökmünde oturmak üçin çagyrylmaýar. Dawut öz eli bilen gurbanlyk berdimi ýa-da ýok, ol bu ýerde bellenilýän ýaly ruhany bolmady: «Sen Melkisedegiň tertibi boýunça ebedi ruhanydyr» – öňünden gelen ýa-da yzyndan gelen bolmadyk ruhany, ruhanylygy ebedi bolan we wezipesi Ýehowanyň Özüniň dabaraly kasamy bilen tassyklanan. Bu göklere geçen Beýik Baş Ruhanydan başga hiç kime degişli däl (4-nji aýat, şeýle hem Ýewreýler 6:20-7:3, 4:14 serediň).
Messianik görnüşdäki Zeburlar
Biz Zeburlarda köp sanly bölümleri tapýarys, olar esasan Dawut we onuň patyşalygy hakynda ýazylan bolsa-da, Mukaddes Ruh tarapyndan biziň aňymyzy Dawudyň görnüşi [suraty, mysaly] bolan Oglyň we Rebiň şahsyýetine we patyşalygyna gönükdirmek üçin niýetlenipdi. «Sen patyşanyň ömrüni uzaldarsyň, Onuň ýyllary köp nesiller ýaly bolar. Ol Hudaýyň öňünde ebedi ýaşar» diýen sözler Zebur 61:6-7 we «Ol Senden ömür isledi, we Sen oňa berdiň – ebedi we ebedi günleriň uzynlygyny» diýen sözler Zebur 21:4 bir patyşa hakynda aýdylýar. Dawuda belli bir derejede degişli bolsa-da, olar diňe doly manysynda ýokarda tagta çykarylan Patyşa degişli edilip bilner.
Ahyrynda hormatly ýere burç daşy hökmünde berlen ret edilen daş Zebur 118 «adamlar tarapyndan ýigrenilen we ret edilen» (Işaýa 53:3) we Hudaýyň ajaýyp meýilnamasynda iň ýokary ýere göterilen Şahsy aňladýar. «Gurluşykçylaryň ret eden daşy baş burç daşy boldy» (22-nji aýat). Petrus Sanhedriniň öňündäki çykyşynda bu sözleriň iň soňky manysyny Mesihe salgylanyp aýdanda kesgitleýär: «Bu [Ol] ‘siziň gurluşykçylar tarapyndan ret edilen daşdyr, ol baş burç daşy boldy’» (Resullaryň Işleri 4:11).
Içinde Zebur 72 Süleýmanyň hökümdarlygy, Dawut patyşanyň uly Oglunyň has giň hökümdarlygynyň bir görnüşi hökmünde açyk-aýdyň göz öňünde tutulýar. Zebur öňe gitdigiçe, biziň pikirlerimiz şol ýaş patyşadan has aňyrda, Dawudyň başga bir Ogluna gönükdirilýär, Onuň hökümdarlygy «ýer ýüzüniň çetlerine» (8-nji aýat) ýetmelidir. «Onuň ady ebedi dowam eder; Onuň ady gün ýaly dowam eder. We adamlar Onda bereket taparlar; ähli milletler Ony bereketli diýip atlandyrarlar» (17-nji aýat). Aýdym öňe gitdigiçe, görnüş kem-kemden yza çekilýär, tä biziň pikirlerimiz dolylygyna şöhratly Parahatçylyk Şazadasyna jemlenýänçä.
Biz Zebur 8, 16, 40, 45, 69, 89 we 109-y hem öwrenip bilerdik – diňe birnäçesini agzamak üçin.
Mesihiň görkezilen aýratynlyklary
Zeburlar Mesihi Öz wezipelerinde hem görkezýär. Pygamber hökmünde, Hudaýdan adama araçylyk rolynda, Ol Zebur 22-de: «Men Seniň adyňy doganlaryma yglan ederin» (22-nji aýat) we Zebur 40-da: «Men uly ýygnakda dogrulyk hakynda hoş habar yglan etdim... Men Seniň wepalylygyňy we Seniň halas edişiňi yglan etdim» (9-10-njy aýatlar) diýýär. Onuň ruhanylyk wezipesine, Hudaýyň öňünde adam adyndan araçylyk etmegine degişli, Reb Oňa: «Sen Melkisedegiň tertibi boýunça ebedi ruhanydyr» (Zebur 110:4) diýýär. Onuň patyşalyk wezipesi Zebur 2-de yglan edilýär: «Men Öz Patyşamy Sionyň mukaddes depesine goýdum» (6-njy aýat), we Zebur 45-de: «Seniň tagtyň, Eý Hudaý, ebedi we ebedidir; dogrulyk hasasy Seniň patyşalygyňyň hasasydyr» (6-njy aýat). Bular biziň Halasgärimiziň üç esse işine degişli salgylanmalaryň diňe birnäçesidir.
Zeburlar kitaby Mesihiň şahsyýetini hem doly görkezýär. Bu kitapdan Isanyň terjimehalyny düzüp boljakdygy öňe sürüldi. Biz Onuň ebedi Oglylygyny Zebur 2-de görýäris: «Reb Maňa: ‘Sen Meniň Oglum, Men Seni şu gün dogurdym’ diýdi» (7-nji aýat). Onuň tenlenmegi Zebur 40-da pygamberlik edilýär, Ýewreýler 10:5-de ulanylyşy ýaly, ol şeýle diýýär: «Gurbanlyk we hödür Sen islemädiň, ýöne Sen Maňa bir beden taýýarladyň» we Zebur 22-de biz okaýarys: «Meniň ejemiň göwresinden Sen Meniň Hudaýym bolduň» (10-njy aýat). Aýatlar Isanyň gaýry-tebigy dogluşyny görkezýär – ynsan ejesi hakynda gaýtalanýan we mähirli gürleýän bolsa-da, ynsan kakasy hakynda bir söz hem ýok. Onuň «Ynsan Ogly» ady Zebur 8-den we Daniýel kitabynyňdan alnandyr. Zebur 2-de Ol Hudaýyň Ogly hökmünde görkezilýär we «Mesih» (2-nji aýat), ýagny «Mesih» diýlip atlandyrylýar. Zebur 23 «Gowy Çopan» adynyň gelip çykyşydyr. Täze Ähtde Oňa degişli ähli adaty atlar Zeburlarda «Isa» adyndan başga berilýär. Onuň Hudaýa ynamy we Oňa boýun bolmagy Zebur 18-de ajaýyp görkezilýär. Zebur 45-de biz Onuň ahlak gözelligini we Mukaddes Ruh bilen mesih edilmegini görýäris: «Sen ynsan ogullaryndan has owadansyň; merhemet Seniň dodaklaryňa döküldi» (2-nji aýat). Zebur 69:9-a salgylanyp, Ýahýa Onuň Hudaýyň gullugyna bolan joşgunly wepalylygy hakynda ýazdy: «Seniň öýüň üçin yhlas Meni iýdi» (Ýahýa 2:17); we Pawlus Mesihiň özüni gurban ediş durmuşy hakynda gürledi: «Mesih Özüni begendirmädi; ýöne, ýazylany ýaly, ‘Seni ýazgaranlaryň ýazgaryşlary Meniň üstüme düşdi’» (Rimliler 15:3). Şeýle hem Reb Isa salgylanyp, Zebur 22:22 Ýewreýler 2:12-de sitata getirilýär: «Men Seniň adyňy doganlaryma yglan ederin.»
Onuň ret edilmegi Zebur 69-yň 4-nji we 8-nji aýatlarynda agzalýar: «Meni sebäpsiz ýigrenýänler meniň saçymyň tüýlerinden köpdür... Men doganlaryma ýat boldum, we ejemiň çagalaryna ýat boldum.» Ret edilmezinden öň, Mesihiň Iýerusalime dabaraly girişi Zebur 8:2-de öňünden görkezildi, ol şeýle diýýär: «Çagalaryň we emzikli bäbekleriň agzyndan Sen güýç bellediň,» we Zebur 118:26-da şeýle diýilýär: «Rebiň ady bilen gelýän bereketlidir!» Onuň duşmanlarynyň Oňa garşy dildüwşügi Zebur 31-de görünýär: «Olar maňa garşy bile maslahat edýärler, olar meniň janymy almak üçin dildüwşük edýärler» (13-nji aýat). Zebur 41:9, «Meniň öz ýakyn dostum... meniň çöregimi iýen, maňa garşy topugyny galdyrdy,» Onuň On Iki şägirdiň biriniň satyn almagy hakynda gürleýär, Rebiň Özüniň Ýahýa 13:21-26-da görkezişi ýaly. Onuň ölüminiň görnüşi Zebur 22-de öňünden aýdylýar: «Olar Meniň ellerimi we aýaklarymy deşdiler» (16-njy aýat). Onuň eşiklerine näme bolandygy hem agzalýar: «Olar Meniň eşiklerimi öz aralarynda paýlaşýarlar, we Meniň eşiklerim üçin bije atýarlar» (18-nji aýat). Bu Zeburyň açylyş aýatyndaky Onuň terk edilmegi hakyndaky gygyryşy, tutuş, gynançly haça çüýşürilme sahnasynyň iň dogry beýany bilen dowam edýär. Zebur 69:21 gara surata ýene bir setir goşýar: «Olar maňa iýmit üçin ötgür zat berdiler, we meniň suwsuzlygym üçin maňa sirke içmäge berdiler.» Onuň süňkleriniň, Ýahýanyň injilinde ulanylyşy ýaly, Onuň iki tarapynda asylanlaryňky ýaly döwülmezligi Zebur 34:20-de pygamberlik edildi, ol şeýle diýýär: «Ol ähli süňklerini goraýar; olaryň hiç biri döwülmeýär.» Onuň ölüp barýarka aýdan sözleri, «Seniň elleriňe Men ruhumy tabşyrýaryn» (Luka 23:46) Zebur 31:5-den alnandyr. Onuň direlişi Zebur 16:10-da pygamberlik edilýär; we Petrus bu aýaty Pentikostda sitata getirdi: «Sen meniň janymy Hadesde [Ýewreýçe: Şeol] goýmarsyň, ne-de Sen Öz Mukaddes Şahsyňy çüýremegi görmäge rugsat bermersiň» (Resullaryň Işleri 2:27).
Onuň göge galmagy hem agzalýar: «Sen ýokary galdyň» (Zebur 68:18) we «Hudaý gygyryş bilen ýokary galdy, Reb surnaý sesi bilen» (Zebur 47:5). Mesihiň patyşalygy we onuň iň soňky ýeňişi Zebur 72-de beýan edilýär. Biz Onuň höküm etmek üçin gelmegini Zebur 50 we Zebur 98-de okaýarys: «Biziň Hudaýymyz geler, we dymmaz... Ol ýokardan göklere, we ýere çagyrar, Öz halkyny höküm etmek üçin» (Zebur 50:3-4). «Çünki Ol ýer ýüzüni höküm etmäge gelýär. Dogrulyk bilen Ol dünýäni, we halklary adalat bilen höküm eder» (Zebur 98:9).
Netije
Zeburlar Reb Isa Mesihiň has köp ajaýyp suratlary bilen doly! Biz diňe birnäçesini agzadyk. Ýöne biz Zeburlary we ähli Mukaddes Ýazgylary açanymyzda, Emmaus ýolundakylar ýaly: «Ol bize Mukaddes Ýazgylary açanda... biziň ýüregimiz içimizde ýanmadykmy?» (Luka 24:32) diýip bilsek. Ol Zeburlarda Mesihi görmek netijesinde biziň düşünjämizi has çuňňur açmagyny dowam etdirsin!




