“Kim bilýär, belki-de sen şu wagt üçin şa derejesine geldiň?” Ester 4:14
Hristian durmuşynda tötänlik diýen zat barmy? Biz dogry wagtda dogry ýerde bolup bilýärismi? Ýa-da nädogry wagtda nädogry ýerde bolmak näme? Ýa-da Hudaý biziň ykbalymyzy dolandyrýarmy we gollanýarmy – hatda duşuşýan adamlarymyzy, barýan ýerlermizi we degişli wagtlarymyzy hem? Bu tötänlikmi ýa-da ykbalmy?
Bu soragyň jogaby hem ýönekeý, hem çylşyrymly. Ol ýönekeý, sebäbi göni bir sözli jogap Ykbaldyr. Mukaddes Kitap Hudaýyň ähli zatlary hemişe dolandyrýan hökümdar bolmak bilen çäklenmän, eýsem Öz ebedi maksatlaryna laýyklykda wakalary programmirleýändigini we gollanýandygyny öwredýär. Efesliler 1:11-de Onuň “ähli zatlary Öz isleginiň maksadyna laýyklykda amala aşyrýandygy” aýdylýar. Zebur 33:11-de bolsa “Rebbiň niýetleri ebedi berk durýar, Onuň ýüreginiň maksatlary ähli nesiller boýunça” diýilýär. Hiç zat tötänlikden ýa-da betbagtlykdan bolmaýar, we diňe bagtly ýa-da bagtsyz ýagdaý bolup görünýän zat, hakykatda Hudaýyň meýilnamalarynyň amala aşyrylmagydyr.
Çylşyrymly sorag
Emma, tötänlik ýa-da Ykbal soragynyň jogaby hem çylşyrymlydyr – ýagny, ynsan nukdaýnazaryndan çylşyrymly, sebäbi biziň çäkli mümkinçiliklerimiz bar. Biz Hudaýyň näme edýändigini we näme üçin edýändigini görkezýän uly suraty hemişe bilmeýäris. “Asmanlar ýerden näçe beýik bolsa, Meniň ýollarym siziň ýollaryňyzdan, Meniň pikirlerim siziň pikirleriňizden şonça-da beýikdir” diýip Reb aýdýar (Işaýa 55:9). Hudaýyň ynsanyň günäkär isleginiň, şeýle hem Şeýtanyň isleginiň bu dünýäde belli bir ýagdaýlarda näderejede işlemegine rugsat berýändigi aňsatlyk bilen kesgitlenilmeýär. Ýene-de biz ykrar etmeli: “Onuň hökümleri näçe gözlegsiz, Onuň ýollary näçe yzarlap bolmaýan!” (Rimliler 11:33). We Hudaýyň ynsanlar we jynlar tarapyndan edilen ýamanlyga we zalymlyga nädip rugsat berip, şonda-da “ähli zatlary Öz isleginiň maksadyna laýyklykda amala aşyrýandygy” biziň çäkli düşünjämizden daşardadyr.
Hudaýyň Öz tebigy kanunlaryny gudratly, gaýrytebigy gatyşmak arkaly haçan we nirede kesýändigi hemişe düşnükli däl. We imanlynyň dogalarynyň, hem jogap berlen, hem jogap berilmedik, we Hudaýyň öňünden kesgitlenen meýilnamalarynyň we maksatlarynyň amala aşyrylmagynyň arasynda nähili takyk gatnaşyk bardygynyň ýönekeý jogaby ýok. Emma, biz bilýäris ki, “dogry adamyň dogasy güýçli we täsirlidir” (Ýakup 5:16), we şeýle hem “ähli zatlarda Hudaý Özüni söýýänleriň peýdasyna işleýär” (Rimliler 8:28). Şonuň üçin, biziň asyl soragymyza Mukaddes Kitap jogaby Ykbaldyr, tötänlik ýa-da şans däl – hiç hili görnüşde – biz bu jogabyň düşünjämiziň doly däldigini ykrar etmeli. Hudaýyň taryhdaky işleriniň çylşyrymly dokamalary käwagt derňelmekden has gowy takdyr edilýär (Zebur 131,139).
Hudaý işde
Ykbalyň gadyryny bilmek, Ester kitabyny okanyňyzda gelýän peýdalaryň biridir. Ykbal bu Köne Äht kitabynyň umumy temasydyr. Ester kitabynda Hudaýyň ady bir gezek hem agzalmasa-da, kitap boýunça biz Hudaýyň Öz maksatlaryny amala aşyrmak üçin wakalary sahna arkasynda bilelikde işleýändigini duýýarys. Bu tötänlik däl, eýsem Esterdäki wakalarda açyk-açan işde bolan Ykbaldyr. Hudaýyň ady okalmaýar, ýöne Hudaýyň eli Mukaddes Kitabyň bu kitabynda her ýerde aýdyňdyr.
Aslynda, Ykbal düşünjesi Esterde has-da güýçlenýär, sebäbi Hudaý Öz adyny baş sahypalara goýmazlygy, eýsem her ýerde setirleriň arasynda goýmagy saýlady. Biziň üçin uly praktiki sapak bar. Köp gezek Hudaý biziň bilen gatnaşyklarynda Özüni öňde görkezmeýär, ýöne biz Onuň biziň durmuşymyzda Öz gowy maksatlaryny amala aşyrmak üçin sessiz we yzygiderli işleýändigine ynamly bolup bileris: “Siziň içinde gowy işi başlan Onuň, ony Isa Mesihiň gününe çenli tamamlaýandygyna ynamly boluň” (Filipililer 1:6).
Ester kitabynyň wakalary takmynan b.e. öň 475-nji ýylda, häzirki Eýran ýerinde, Pars ýurdunda bolup geçdi. Ýewreýler köp ýyl öň (b.e. öň 586-njy ýyl) Nebukadnezaryň ýolbaşçylygyndaky Babil goşuny olaryň milletini basyp alyp, Ybadathanany ýakanda, öz watanlaryny ýesir hökmünde terk etmäge mejbur edilipdiler. Babil b.e. öň 539-njy ýylda Parslara ýykylandan soň, Pars patyşasy Kir, ýewreýlere Ýahuda ýurduna gaýdyp gelmäge rugsat berýän perman çykardy. Şol wagt takmynan 50,000 ýewreý Iýerusalime gaýdyp geldi, ýöne köp beýlekiler Babil we giňelýän Pars imperiýasynyň beýleki ýerlerinde galmagy saýladylar.
Käbir ýewreýler Pars hökümdarlygynda ösüş gazandylar, we hatda käbirleri syýasy wezipeleri eýelediler. Mysal üçin, Daniel we Nehemýa Pars hökümetinde ýokary wezipeleri eýelediler (Daniel 6:1; Nehemýa 1:11). Esteriň uly dogany we hossary Mordekaý hem hökümetde bir hili wezipäni eýeleýärdi. Ester 2:21-däki “patyşanyň derwezesinde oturmak” jümlesi muny görkezýän ýaly. Emma, şol wagt anti-semitizmiň hem ep-esli derejesi bardy, Ester 3:13 we 9:1-de görkezilişi ýaly.
Haman – ýokary hökümet işgäri we hekaýanyň ýaramazy – imperiýanyň ähli ýewreýlerini öldürmek meýilnamasynyň amala aşyryljakdygyna ynamly bolan şol taryhy kontekstde boldy (Ester 3:8,13). Elbetde, ýewreýler üçin ähli umyt ýitirilen ýaly görünýärdi. Pür çekildi (Ester 3:7). Şeýtanyň Hudaýyň halkyny, ýagny Mesih geljek halky ýok etmek meýilnamasy ýalňyşsyz görünýärdi. Emma Ykbal işde boldy.
Dogry ýer, dogry wagt
Kserks I (Ahaswerus bu adyň ýewreý görnüşidir) Patyşa banketinde we içgi mejlisinde Şa zenany Waştiniň owadan bedenini görkezmekden ýüz öwreninde gaty gaharlydy (Ester 1:10-12). Waştiniň soňky sürgün edilmegi, täze şa zenanynyň Patyşa Ahaswerus bilen bu täsirli wezipäni eýelemegi üçin gapyny açdy. Ykbal! We owadan Esteriň dogry wagtda dogry ýerde bolup, täze şa zenany hökmünde saýlanmagy tötänlik boldy. Has köp Ykbal!
Geliň, praktiki sapak üçin biraz duralyň. Hudaýyň siziň owadanlygyňyzy ýa-da özboluşly ukyplaryňyzy Öz şöhraty üçin aýratyn bir usulda ulanmagy üçin hökümdarlyk bilen bellän bolmagy mümkin dälmi? Ester üçin “tötänlikden” ýerine düşen ähli faktorlary göz öňüne getiriň. Hatda patyşanyň keýpi hem Esteriň peýda bolan gününde dogry boldy. Bu, Kserks I-iň gaty zalym, keýpsiz we gyzma imperator bolandygyny Mukaddes Kitapdan daşary çeşmelerden öwrenenimizde aýratyn ähmiýetlidir. Bu fakt Ester 4:11 ýaly aýatlary düşündirmäge kömek edýär, olar “çagyryşsyz ýanyna gelenleri öldürýändigini” aýdýarlar. Ýene-de biz Hudaýyň halkyny halas etmek üçin Esteri Hudaýyň meýilnamasynda we maksadynda dogry ýere we wezipä getirmekde Ykbalyň işde bolandygyny görýäris.
Bellenmeli zat, Hudaý Esteri hiç hili kyn ýagdaýa salmady. Onuň patyşa bilen geçiren gijesi (Ester 2:14-16) zyna däl-di. Patyşanyň haremindäki ähli aýallar patyşa durmuşa çykan hasaplanýardy. Kserks I köpaýallydy, ýöne Ester zynakeş däl-di. Belki-de Ester 4:14 – “şu wagt üçin” – Hudaýyň sizi häzirki wagtda goýan wezipesine ýa-da işine göni degişli bolup biler. Hiç haçan tötänlik, şans ýa-da betbagtlyk diýip pikir etmäň, eýsem Ykbal diýip pikir ediň.
Şol wagt Mordekaý tötänlikden Patyşa Ahaswerusy öldürmek meýilnamasyny eşitdi. Bu maglumat Ester arkaly patyşa ýetirildi we şa ýazgylarynda resmileşdirildi (Ester 2:21-23). Bu wakalaryň hem ykbaly bolup çykmasy köp wagt geçmedi. Bir gije Patyşa Ahaswerus ukusyz boldy, şonuň üçin ol wagtyny şol ýazgylary okamak bilen geçirdi. Elbetde, ol Mordekaýyň wepalylygy barada okady we ony sylaglamagy karar etdi (Ester 6:1-3). Hudaý hatda patyşanyň ukusyzlygyny we onuň okaýan materialyny hem dolandyrýardy.
Şol wagt ýaman Haman Mordekaýy asmak üçin rugsat soramak üçin köşge geldi. Haman bu wepaly ýewreýi ýigrenýärdi, sebäbi ol hiç bir adama, hatda beýik Hamana-da baş egmekden ýüz öwürýärdi. Patyşa Hamandan sorady: “Patyşanyň hormatlamak isleýän adamy üçin näme etmeli?” (Ester 6:6). Haman özüniň şa eşiklerinde we täjinde şäherde aýlanyp biljekdigini pikir edip, gözleri ýagtyldy. Ol patyşanyň Mordekaýy göz öňünde tutýandygyny hiç haçan arzuw etmändi. We Mordekaý üçin parady kim ýolbaşçylyk etmeli boldy? Haman! Nähili Ykbal!
Iman synagy
Ester öz halkynyň adyndan hereket etmeli diýen netijä geldi, hatda öz janynyň bahasyna-da. Esteriň ykbaly bilen täsirli wezipesine getirilmegi, durmuşyň aňsat boljakdygyny ýa-da Hudaýyň onuň imanyny synamaýandygyny aňlatmaýardy. Hudaý biziň imanymyzy synaýar! (Ýakup 1:3; 1 Petrus 1:7). Hudaýyň sizi goýan wezipesinde häzirki wagtda synag edilýärsiňizmi? Siz iman bilen, Esteriň aýdyşy ýaly, “Eger heläk bolsam, heläk bolaryn” (Ester 4:16) diýip bilýärsiňizmi?
Ahaswerusyň Esteriň öňüne altyn hasany uzatmagy bilen çäklenmän, eýsem oňa Pars imperiýasynyň ýarysyny hem teklip etmegi tötänlik däldi (Ester 5:2-3). Ynanmak kyn! Ester diňe patyşanyň öz halky üçin rehimdarlyk dilemek üçin oňa mümkinçilik berjekdigine umyt edýärdi. Ol hiç haçan boş çek garaşmandy. Ykbal! Hudaý henizem “biz sorap ýa-da göz öňüne getirip biljek ähli zatlarymyzdan has köp zat etmäge ukyplydyr” (Efesliler 3:20). Aýratyn hem, eger size Pars imperiýasynyň ýarysy teklip edilse, näme sorardyňyz?
Halas edilen millet
Esteriň batyrlygy we wepalylygy netijesinde, ýaman Haman ýok edildi – “Mordekaý üçin taýýarlan dar agajynda asyldy” (Ester 7:10) – we ýewreý halky halas edildi. Elbetde, ylahy nukdaýnazardan bu hemişe Ykbaldy. Hatda Hamanyň pür çekmegi (Ester 3:7) hem Hudaýyň eli bilen dolandyryldy, şeýlelikde ýewreýler öz goragy üçin sekiz aý taýýarlanmaga wagt tapdylar. Süleýmanyň tymsallary 16:33-de aýdylýar: “Pür çekilýär ... ýöne onuň her bir karary Rebden gelýär.” Pars permanlarynyň ähli ýewreýleri öldürmek baradaky permanlarynyň ýatyrylyp bilinmezligi (Ester 8:8) hem Hudaýyň meýilnamasynyň bir bölegiydi. Bu “Medler we Parslar kanunyna” garşy çykan täze perman diňe ýewreýleriň goragyna däl, eýsem köp anti-semitleriň ýok edilmegine hem sebäp boldy. Köp ýewreýler tarapyndan her ýyl bellenilýän Purim baýramy, bu wakalary bellemek üçin döredi.
Ester kitabyndaky ähli bu wakalar tötänlik däl, eýsem Ykbalyň netijesidi. We biziň durmuşymyzda häzirki wagtda bolup geçýän wakalar tötänlik ýa-da şans bilen dolandyrylmaýar. Olaryň hemmesi biziň iň soňky bereketimiz üçin Hudaýyň ykbal meýilnamasynyň bir bölegidir.
