Gaçyp, üçin
GAÇYBatalga
«Biz ... öňümizde goýlan umydy ele almak üçin gaçybatalga gözledik.» —Ýewreýler 6:18 NKJV «Geliň ... merhemet tapmak we zerur wagtda kömek üçin merhemet tapmak üçin merhemet tagtyna batyrgaýlyk bilen ýakynlaşalyň.» —Ýewreýler 4:16
Hudaý ýewreý halkyna öz milli, şäher we oba durmuşyny dolandyrmak üçin kämil kanun berdi. Dini kanun, raýat ýa-da jemgyýetçilik kanuny we jenaýat kanuny bardy. Şäherlerde we obalarda ýaşulular «derwezede oturyp», maslahatçy we ýerli kazy hökmünde çykyş edýärdiler. Has agyr meseleler ruhanylaryň öňüne getirilýärdi, «sebäbi ruhanynyň dodaklary bilim saklamaly, we olar onuň agzyndan kanun gözlemeli: çünki ol Goşunlaryň Rebbiň habarçysydyr» (Malaki 2:7).
Gaçybatalga şäherleri bu dolandyryş ulgamynyň möhüm bölegi bolup, adam öldürijä «gan öçüjiniň» ýakyn garyndaşynyň tötänleýin öldürilmegi üçin öç almagynyň öňüni almak üçin dynç almaga mümkinçilik berýärdi. Ol adam öldürijä hem çäklendirmeler goýýardy, sebäbi onuň hereketlerini gaçyp baran gaçybatalga şäheri bilen çäklendirýärdi. Süleýman bu kanunyň bir bölegini Gera ogly Şimeýe Iýerusalimde galmagy buýruk berende ulandy. Şimeý ýyllar öň Dawudy gargapdy, we Dawudyň soňky görkezmelerinden soň, Süleýman Şimeýe höküm çykardy. Ol Şimeýe Iýerusalimde jaý gurmagy we şol ýerde ýaşamagy, şäheri hiç haçan terk etmezligi buýruk berdi. Emma Şimeý boýun egmän Iýerusalimden çykanda, Süleýman höküm çykardy we ony jezalandyrdy (1 Patyşalar 2:8, 36-46).
Garyndaşyň borçlary
Şol döwürlerde köp zatlaryň maşgalalaryň elinde goýulmagy bize geň bolup görünmegi mümkin. Iň ýakyn garyndaşyň köp borçlary bardy, şol sanda doganynyň dul aýalyna öýlenmek. Biz muny Rut 3-de görýäris, derwezedäki ýaşulular Boaz bilen beýleki garyndaşyň arasyndaky ylalaşyga şaýatlyk edip, Boaz bilen Rutyň nikasyna rugsat berdiler.
Has ýakymsyz we aladalandyryjy zat adam öldürmek ýa-da adam öldürmek meselesidi. Iň ýakyn garyndaş, «goel» goel öldürijini yzarlap, ony öldürmek bilen öç almaly bolýardy. Kanun şeýledi – adam öldürmek öldürijiniň ölümi bilen jezalandyrylmalydy. Biz «kimdir birini öldüren adam hökman öldüriler» (Lewiler 24:17, 21) we «gan öçüji adam öldürijini duşanda öldürer» (Sanlar 35:16-21) diýip okaýarys.
Emma Hudaý adam öldürijiniň gaçyp, gaçybatalga tapyp biljek alty şäherini berdi (Sanlar 35:1-15). Adam öldürijiniň gaçyp baran şäheriniň ýaşululary bilen maslahatlaşylyp, iş derňelip, şaýatlar çagyrylyp, höküm çykarylyp, öldüriji (tötänleýin ölüm üçin) baş ruhanynyň ölümine çenli Lewi şäherinde gaçybatalga berilýärdi. Elbetde, şeýle şäherde köp bilimli we ýetişen adamlar bolup, şeýle çynlakaý meselä seretmek üçin kazyýet toparyny çalt ýygnap bilýärdi.
Eger öldüriji adam öldüriji diýlip tapylsa, garyndaşa öç almaga rugsat berilýärdi. Käbir ýagdaýlarda adam öldürmek «jemagatyň öňünde durup», bellenen jezanyň, adatça daşlamak bilen ölüm jezasy, ýerine ýetirilmegi mümkin.
Bularyň hemmesinde ähli zat açyk we aýdyňdy. Hemme zat köpçüligiň öňünde edilýärdi we proseduralar gaty resmi däl ýaly görünýärdi. Adam, Britan ýa-da Amerikan kazyýetlerinde tapylýan resmi proseduralaryň hiç biri bolmazdan, delili bolan islendik adamyň diňlenendigini göz öňüne getirýär, we elbetde, zalym hökümetleriň adamlary garaňkyda saklaýan käbir ýurtlardaky ýaly gizlinlik bolmazdy. Hudaýyň dolandyryşynda adalat ýerine ýetirilmeli we görünmeli.
Bu açyklykdan başga-da, bu proseduralaryň jemgyýetçilik çykdajylarynyň bolmazlygy ýaly haýran galdyryjy fakt hem bardy. Lewi şäheriniň ýaşululary Hudaýyň kanunynda tejribeli we bilimli adamlar bolardy. Ideal ýagdaýda, Ýakubyň her bir ogly we gyzy Hudaýyň kanunlaryny we öz ýurtlarynyň kanunlaryny häzirki ortaça adamdan has gowy bilýärdi. Mundan başga-da, işjeň ruhany gullugyndan pensiýa çykan adamlar işjeň däl pensiýada goýulmazdy, eýsem bu kazyýet borçlaryny öz üstüne alardylar.
Käbir şahslar şaýatlyk etmek üçin ýa-da gan öçüjiniň ýagdaýynda, jenaýatçyny yzarlamak we adalatyň ýerine ýetirilendigini görmek üçin syýahat etmeli bolsalar, çykdajy çekmeli bolardylar. Emma bütin giň maşgala ýa-da taýpa kanunlaryň dogry ulanylmagy olaryň bähbidine bolany üçin ýüküň bir bölegini öz üstüne alardy diýip çaklamak bolar.
Kämil garyndaş
Häzirki işler bilen deňeşdirilende, proseduralarda professional aklawçylaryň ýörite synpy ýokdy, sebäbi Hudaýyň kanuny ýönekeýdi we ýönekeýdir. Hudaýyň kanunynyň nähili dolandyrylmaly bolandygy bilen deňeşdirme gaty haýran galdyryjydyr. Injile dolanyp, şol kanunlary häzir ulanmak nähili gowy bolardy. Bir gün olar şeýle bolar. Tizden zatlar üýtgär, sebäbi Reb Isa bu gynançly ýere dolanyp geler we şonda ähli deňsizlik ýok ediler we hakyky adalat höküm sürer. «Çünki Sionyň içinden Kanun we Iýerusalimden Rebbiň Sözü çykar» (Işaýa 2:3-4). Hakykatdan-da, hemmeler Kanuny bilerler, çünki Reb Isanyň müňýyllyk hökümdarlygynyň başlangyjynda Hudaý «Meniň Kanunymy olaryň içki böleklerine goýaryn we ony olaryň ýüreklerine ýazaryn» (Ýeremiýa 31:33) diýýär.
Geň galdyryjy däl-de, bularyň hemmesinde has köp zat bar. Hudaýyň Ysraýyla Musa arkaly beren kanunlary pygamberlikdir. Olar bizi öz hereketlerimiz üçin jogapkär edýärler. Olar Hudaýyň dünýäni nähili höküm etjekdigini aýdýarlar. Olar halas bolmak, mukaddesleşmek we şöhratlandyrmak barada gürleýärler. Bularyň hemmesinden öň, olar «Goel», Goelgaryndaş, halasgär we öç alyjy bolan Birine yşarat edýärler. Olar biziň Reb Isanyň ajaýyp we kämil adalatly häsiýetiniň we şahsyýetiniň köp taraplaryna yşyk saçýarlar – çünki olary diňe Ol ýaşady. Ol diňe «Haýsyňyz Meni günäde aýyplaýarsyňyz?» (Ýahýa 8:46) diýip biljek ýeke-täk adamdy.
Biz gahar-gazaba ýol bermegiň hem adam öldürmek bilen deňdigini okap (Matta 5:21-22), Reb Isanyň durmuşynyň we şahsyýetiniň arassalygyny, we diňe Onuň Hudaýyň ähli Kanunyny doly ýerine ýetirip biljekdigini (Matta 5:17) azajyk hem bolsa düşündik. Ol «et boldy we aramyzda ýaşady, (we biz Onuň şöhratyny, Atanyň ýeke-täk Oglunyň şöhratyny gördük,) merhemet we hakykat bilen doly» (Ýahýa 1:14) boldy.
Geliň, Resul Pawlusyň bu gudratly waka barada näme aýdýandygyny göreliň. «Mesih Isada bolan bu pikiri sizde hem bolsun: Ol, Hudaýyň görnüşinde bolup, Hudaý bilen deň bolmagy ogurlyk hasaplamady: Emma Özüni hiç hili abraýdan mahrum etdi we hyzmatkär görnüşini aldy; we adamlaryň meňzeşliginde ýasaldy: we adam görnüşinde tapylyp, Özüni peseltdi we ölüme, hatda haçdaky ölüme-de boýun egdi» (Filipililer 2:5-8).
Ine, hakyky garyndaş. Hudaý adam boldy, we adam hökmünde Ol biziň ähli günämizi öz üstüne aldy we bizi ondan halas etmek üçin ölümiň özüne gitdi – hakyky öç alyjy ölümiň güýjüne eýe bolany ýok etdi. Ýewreýlere ýazan ýazyjy muny öwretdi. «Çünki çagalar etden we gandan paýly bolanlary üçin, Ol hem şonuň ýaly olaryň paýyna gatnaşdy; ölüm arkaly ölümiň güýjüne eýe bolany, ýagny şeýtany ýok etmek üçin; we ölüm gorkusy bilen ömrüniň ähli dowamynda gulçulyga tabyn bolanlary halas etmek üçin» (Ýewreýler 2:14-15).
Biziň garyndaşymyz bolan Reb Isa, biziň Halasgärimizdir. Gedaýlyga düşen we ýerlerini satmaly bolan maşgalanyň mysaly bar. Halas bolmak kanuny şeýle diýýär: «Eger doganyň gedaýlaşsa we öz emläginiň bir bölegini satyp goýsa, we onuň garyndaşlaryndan biri ony halas etmäge gelse, onda ol doganynyň satanyny halas etmeli» (Lewiler 25:25). Eger has erbet ýagdaý ýüze çykyp, bir adam özüni gulçulyga satmaly bolsa, onda ony halas etmek, ýagny ony gulçulykdan yzyna satyn almak iň ýakyn ýa-da islendik ýakyn garyndaşyň borjudy (aýat 47-49).
Işaýa Hudaýyň halky Ysraýyl barada ýazdy, ýöne bu häzirki döwre hem degişlidir. «Çünki Reb şeýle diýýär: ‘Siz özüňizi hiç zada satdyňyz; we siz pulsuz halas edilersiňiz’» (Işaýa 52:3). Bu pygamberlik Reb Isanyň gany günäniň, şeýtanyň we ölümiň gulçulygyndan biziň satyn alyş bahamyz hökmünde dökülende ýerine ýetirildi. «Çünki ... siz kümüş we altyn ýaly zaýalanýan zatlar bilen halas edilmediňiz, ... eýsem Mesihiň gymmatly gany bilen, kemçiliksiz we tegmilsiz guzy ýaly» (1 Petrus 1:18-19).
Reb Isa, biziň garyndaşymyz we halasgärimiz bolan, öç alýan hem-de şahsyýet bolany üçin, bu ýerde has köp zat bar. Biz garyndaşyň adam öldürijiniň janyny almak üçin, jenaýatçy gaçybatalga şäherine ýetýänçä, nähili yzarlamalydygyny gördük. Geliň, Resul Pawlusyň sözlerini göz öňüne getireliň: «We size, kynçylyk çekenlere, Reb Isa asmandan perişdeleri bilen, ýalynly otda Hudaýy bilmeýänlerden öç alanda, biziň bilen dynç alyň; we biziň Reb Isanyň Hoş Habaryna boýun egmeýänlerden: Olar Rebbiň huzuryndan we Onuň güýjüniň şöhratyndan ebedi ýok edilmek bilen jezalandyrylar» (2 Selanikliler 1:6-9). Biziň ynanalyň, «Öç Meniňkidir, Men ödeýärin» (Rimliler 12:19, Kanun taglymaty 32:35) diýen Ol, hakykatdan-da adalat eder we Reb Isa barada henizem «Ony aýyryň, ony haça çüýjeň» (Ýahýa 19:15), «biz bu adamyň üstümizde höküm sürmegini islemeýäris» (Luka 19:14) diýýänleriň hemmesinden öç alar.
Biziň bilmeli ýene bir gaty täsirli nokady bar. Adam öldüriji baş ruhanynyň ölümine çenli gaçybatalga şäherinde, maşgalasyndan we öýünden daşda galmalydy (Sanlar 35:25-28). Emma bizde şeýle daşlaşma we öýümizden sürgün edilme ýok. Biziň öýümiz gaçybatalga şäheri we ähli hakyky dostlarymyz we maşgalamyzyň agzalary şol ýerde, şol sanda Halasgärimiz, Reb Isa Mesih we biziň Göwün Atamyz. «Ýakup Hudaýy kömegi bolanlardan. Umydy Reb Hudaýynda bolanlardan» (Zebur 146:5) kim has bagtly bolup biler.
SOŇKY BELLEGI
Goel «ga’al» sözünden alnan ga’al (Strongs #H1350). Ga’al Köne Ähtde «halas etmek, garyndaş-halasgär hökmünde hereket etmek, öç almak, öç almak, töleg tölemek, garyndaşyň paýyny ýerine ýetirmek» diýen at we işlik görnüşlerinde terjime edilýär.
