ŞERTLI RUHANYLYK
«Ruhanylyk» meselesi asyrlar boýy buthanany bölüp gelen meseleleriň biridir. Bu mesele Martin Lýuter tarapyndan, belki-de başgalardan has köp, Reformasiýa sebäp bolan Rim Katolik ulgamyna garşy çykanda öňe sürüldi. Şonuň üçin, dogry düşünmek üçin, Mukaddes Kitabyň bu mesele barada başdan näme aýdýandygyny görmek möhümdir.
Ruhanylyk barada ilkinji gezek Çykyş 19-da, Musa kanun berilende agzalýar. «Eger siz Meniň sesime gulak assaňyz we Meniň ähtimi saklasaňyz, onda siz ähli halklardan has gymmatly hazyna bolarsyňyz; çünki ähli ýer Meniňkidir. Siz Meniň üçin ruhanylar patyşalygy we mukaddes millet bolarsyňyz» (Çykyş 19:5-6 NKJV).
Hudaýyň Musa bilen aragatnaşygy Onuň ilkinji niýetini görkezýär, ýagny Ysraýyl milletiniň hemmesi ruhany bolmaly, Ol ähli zady dolandyrýan teokratiýada, beýleki milletlerden tapawutly we aýratyn bir patyşalykda. Ähli adamlar Onuň aýratyn hazynasynyň bir bölegini emele getirmelidi; hemmesi mukaddes (ýa-da Ol üçin aýratyn edilmeli) bolmalydy we hemmesi Oňa göni ýakynlaşmaly bolmalydy.
Emma uly bir «eger» bardy we ol milletiň ýok bolmagyna sebäp boldy. Bu şertli ruhanylykdy, diňe halk milli derejede Rebbiň sesine gulak assa we Onuň ähtini saklasa işläp biljekdi. Gynansagam, olar bütinleý şowsuzlyga uçradylar. Ähli zadyň Rebbiniň hazynasy hapalandy; Onuň ýerdäki halky, ýewreý milleti, özlerine hödürlenýän ägirt uly artykmaçlygy ýitirdi. Milli ruhanylyk hiç haçan amala aşmady, sebäbi milli boýun egmezlik adaty ýagdaýa öwrüldi. Onuň ýerine, ruhanylygyň has çäkli görnüşi döredildi.
LEWIT RUHANYLYGY
Millet ruhany artykmaçlyklary kabul etmekde şowsuzlyga uçrany üçin, Reb bir maşgalany, Harunyň maşgalasyny saýlady we ol we ogullary aýratyn ruhanylyk hökmünde gulluk etmek üçin bellenildi. «Indi doganyň Haruny we onuň ogullaryny Ysraýyl ogullarynyň arasyndan Meniň üçin ruhany hökmünde gulluk etsinler» (Çykyş 28:1).
Harun we ogullary Lewi taýpasyna degişli bolany üçin, ol Lewit ruhanylygy ady bilen tanaldy. Harun ilkinji baş ruhanydy, şonuň üçin käwagt Harun ruhanylygy diýlip hem atlandyrylýar. Ruhany wezipesi indi ilkinji niýet edileni ýaly ählihalk däl-de, eýsem aýratyn boldy we Rebbe ýakynlaşmak berk düzgünleşdirildi. Adaty adamlar öz gurbanlary bilen göni Rebbe ýakynlaşyp bilmeýärdiler. Olar ilki olary ruhanylara getirmelidiler, ruhanylar bolsa olaryň adyndan zerur gurbanlary berýärdiler. Ybadat beýleki adamlar arkaly amala aşyrylýardy.
Başga hiç bir maşgala Harunyň nesilleriniň wezipelerini we borçlaryny iň agyr jeza bilen basyp almaga het edip bilmedi. Hatda patyşalar hem muňa degişli däldi. Patyşa Uzzia Rebbiniň ybadathanasynda gurbanlyk sypasynda tütetgi ýakmaga rugsat berilmedi we ruhanylara gaharlanypdy. Ol derrew maňlaýynda heýwere keseli bilen uruldy! Ol Ýahudanyň patyşasy bolsa-da, ömrüniň ahyryna çenli jeza hökmünde aýratyn bir öýde ýaşamaga mejbur edildi (2 Taryhlar 26:16-23).
Bu ruhanylyk Köne Äht döwründe dowam etdi we Reb gelýänçä güýjünde galdy. Hatda Öz kazyýetinde-de, Isa ony sorag eden we ýalňyş we adalatsyz hökümini çykaran baş ruhany Kaýafasyň öňünde durdy.
EBEDI RUHANYLYK
Emma Mesih haçda ölen pursatynda üýtgeşik bir zat boldy: ägirt uly ýer titremesi gaýry tebigy garaňkylykdan geçdi; ölen adamlar direlip, gabyrlaryndan galdylar; we, görünmeýän eller bilen ýaly, ybadathananyň perdesi ýokardan aşak ýyrtyldy (Matta 27:50-53). Bu perde Mukaddes ýeri Iň Mukaddes ýerden, ybadathananyň içki mukaddes ýerinden aýyrýardy, ol ýere baş ruhany diňe ýylda bir gezek halkyň geçen ýyldaky günäleri üçin günä geçirmek üçin girýärdi.
Bu ýer titrediji wakanyň ähmiýeti Ýewreýler kitabynyň şeýle sözlerinde düşündirilýär: «Isanyň gany bilen Mukaddes ýere girmäge batyrlyk edinip, Ol biziň üçin mukaddes eden täze we diri ýol bilen, ýagny Öz teni bolan perde arkaly, we Hudaýyň öýüniň üstünde Baş Ruhany bolany üçin, imanymyzyň doly ynamy bilen hakyky ýürek bilen ýakynlaşalyň» (Ýewreýler 10:19-22).
Bularyň hemmesinde çuň simwolizm bar. Perde Mesihiň bedenini, Haçda ölümde ýyrtylan bedenini aňladýardy. Ruhanylygyň köne aýratyn tertibi dramatik ýagdaýda ýok edildi. Täze ählihalk ruhanylyk tertibi başlandy, Mesih Özüni Baş Ruhany hökmünde. Hudaýa iň mukaddes ýerde göni ýakynlaşmak indi Oňa iman edýän Hudaýyň her bir çagasyna açykdy. Köne bilen täzäniň arasyndaky tapawut has aýdyň bolup bilmezdi.
HARUNYŇ RUHANYLYGY
Harun we onuň nesilleri: günäkärdiler we beýleki adamlar ýaly şowsuzlygy başdan geçirdiler; ýerdäki mukaddes ýerde (ilki çadyrda, soňra ybadathanada) gulluk etdiler; haýwan gurbanlaryny berýärdiler, olar diňe ýewreý halkynyň günäleri üçin hökümi yza süýşürip bilýärdiler, ýöne olary bütinleý aýryp bilmeýärdiler; başgalaryň adyndan hereket etmezden ozal ilki öz günäleri üçin gurban bermelidiler; hemmesi ahyrsoňy öldi, ruhanylyklary gutardy, soňra nesillerine geçdi.
MESIHIŇ RUHANYLYGY
Mesih, biziň Baş Ruhanymyz: «mukaddes, zyýansyz, hapalanmadyk, günäkärlerden aýratyn» (Ýewreýler 7:26); ruhy, gökdäki ruhanylygy saklaýar (Ýewreýler 8:1-2); Özüni bütin dünýäniň günäleri üçin günä geçirmek üçin bir gezek, hemişelik kämil gurban hökmünde berdi (Ýewreýler 9:14); günäsiz Hudaýyň Oglydy, günä bilmeýärdi, günäleri ýokdy we başgalaryň adyndan Öz kämil günä geçiriş gurbanlygyndan öň Hudaýa hiç zat bermegiň zerurlygy ýokdy (Ýewreýler 10:11-12); henizem diri we hiç haçan ýene ölmez, şonuň üçin hemişelik, üýtgewsiz ruhanylygy bar (Ýewreýler 7:24-25).
IMANLY RUHANYLYK
Bularyň hemmesiniň häzirki Buthana üçin netijesi näme? Diňe şeýle: Mesihiň ölümi we direlişi bilen, Hristianlar Hudaýyň ýewreý milleti üçin «ruhanylar patyşalygy» bolmak baradaky ilkinji niýetini ýerine ýetirip bildiler (Ylham 1:6). Teker doly aýlandy we indi Reb Isa Mesihe iman edýän her bir imanly Hudaýa göni ýakynlaşyp bilýär. Biz imanly ruhanylardyr, her birimiz Oňa doga, öwgü we ybadat bilen ýakynlaşyp bilýäris. Bu şertli däl ruhanylykdyr we biziň hukugymyz düzgünler toplumyna boýun bolmakdan aslynda däl. Ýewreýler üçin bolşy ýaly, bu ýerde «eger» ýok, ýöne bizden mukaddes ýaşaýyşy saklamak garaşylýar.
Emma «mukaddes» bolmak «günäsiz» bolmak bilen birmeňzeş däl. Diňe bir adam bu kategoriýa düşdi – biziň Rebbimiz Özü. Mukaddes Kitap, halas bolanymyzdan soň günä edip bilmeýändigimizi öwretmeýär. Emma, halas bolanymyzdan soň günä etmezlige ukyplydygymyzy açyk öwredýär. Uly tapawut bar.
MUKADDES RUHANYLYK
Bu täze statusy göz öňünde tutup, hukuklarymyzy we borçlarymyzy ykrar etmek möhümdir. Birinjiden, biz ybadat edijiler bolmaly. Ybadat edijiler hökmünde, imanlylar ruhy gurbanlary, ýürekleriniň öwgüsini we seždesini berip bilerler: «Siz hem ... mukaddes ruhanylykdyr, Isa Mesih arkaly Hudaýa kabul ediler ruhy gurbanlary bermek üçin» (1 Petrus 2:5). Bu, Onuň bize berýän köp sanly zatlaryna jogap edip, Hudaýa berip biljek az sanly zatlarymyzyň biridir. Ybadat, ewanjelist, çopan, mugallym ýa-da administrasiýa ýa-da kömek ýaly az görnükli sowgat ýaly, Hudaý tarapyndan berlen aýratyn bir sowgada aslynda däl (1 Korintoslylar 12:28). Bir söz bilen aýdylanda, ol sowgatdan aslynda däl. Ähli imanlylar, sowgatlary näme bolsa-da, Oňa öwgü we ybadat ruhy gurbanlaryny bermäge hukukly we borçludyrlar.
Muny etmek üçin ilki Özümizi Oňa bermelidiris (Rimliler 12:1). Akylly, kabul ediler ybadat halas edilmedik ýürekden çykyp bilmez. Ybadat sözüniň manysy – «başga birine egilmek» – muny açyk görkezýär. Reb tarapyndan sagaldylan Samariýaly heýwere keselli gowy mysaldyr. Ol Hudaýy köpçüligiň öňünde şöhratlandyrdy, soňra Isa pygamberiň aýaklaryna ýykyldy, özüne edilen ähli zat üçin çuň minnetdarlyk bilen. Ol şükür etdi we ýüzüni ýere goýup Rebbe ybadat etdi (Luka 17:16). Iman etmeýänler, elbetde, buthana gullugyna gatnaşyp bilerler we hatda ondan täsirlenip bilerler, ýöne olar heniz başdan geçirmedik zatlary üçin hakyky minnetdarlyk we şükür bilen hiç haçan hakyky ybadat edip bilmezler.
Mukaddes ruhanylyk düşünjesi Köne Äht ruhanylygy bilen deňeşdirilende gowy düşündirilýär. Ruhanylar, halkyň adyndan öz üstlerine alan jogapkärçiligi üçin arassa bolandyklaryna doly ynanmak üçin, ilkinji dabaraly ýuwulmakdan geçmelidiler. Bu diňe bir gezek boldy (Çykyş 29:4); soňra olar diňe ellerini we aýaklaryny ýuwmaly boldular (Çykyş 30:19).
Munuň Täze Ähtdäki meňzeşligi Titus 3:5-de tapylýar we Ýahýa 13-de görkezilýär. Ol ýerde şägirtler, esasanam Petrus, iki ýuwulmanyň arasyndaky tapawudy öwrenmeli boldular. Biziň üçin häzirki wagtda, Mesihde täze dogluşyň (täzeden dogluş) suwa çümdürilmegi diňe bir gezek, imana gelende bolýar; hapalanmadan gündelik arassalanmak (täzelenmek) köplenç bolup biler we bolmalydyr. Rebbimiz Petrusga: «Ýuwunan adamyň diňe aýaklaryny ýuwmagy gerek» (Ýahýa 13:10) diýende, tapawudy açyk görkezmek üçin köp tagalla etdi. «Ýuwunan» (suwa çümdürilen) we «ýuwulan» üçin asyl grek sözleri tapawutlydyr.
Ruhanylar goç ganyny sag gulaklaryna, baş barmaklaryna we uly aýak barmaklaryna çalmak bilen hem mukaddes edildi (Çykyş 29:20). Bu olary Rebbe ruhany ybadat we gulluk etmek üçin taýýarlady. Şonuň ýaly-da, Mesihiň, gökdäki Guzynyň gymmatly gany, imanly ruhanylary häzirki gulluklary üçin mukaddes edýär. Biz Hudaýyň sözüni eşitmelidiris (gulak arkaly), Onuň islegini ýerine ýetirmelidiris (baş barmak arkaly) we Onuň ýollarynda ýöremelidiris (uly aýak barmak arkaly). Simwolizm açyk we täsirli.
PATYŞALYK RUHANYLYGY
Imanlylar patyşalyk ruhanylygyna degişli hökmünde hem agzalýar. Biz patyşalaryň Patyşasynyň aýratyn saýlanan gullukçylarydyrys. «Siz saýlanan nesil, patyşalyk ruhanylyk, mukaddes millet, Onuň aýratyn halky, sizi garaňkylykdan Öz ajaýyp nuruna çagyran Onuň öwgülerini yglan etmek üçin» (1 Petrus 2:9). Şeýlelik bilen, imanly ruhanylaryň başgalara garşy jogapkärçiligi bar. Mukaddes ruhanylar hökmünde, olaryň ybadaty dikligine, Hudaýa tarap gönükdirilýär. Patyşalyk ruhanylar hökmünde, olaryň gullugy keseleýin, adamlara tarap gönükdirilýär.
Iki zat hem Ýewreýler 13:15-16-da göz öňünde tutulýar. Mukaddes ruhanylar hökmünde, biz Hudaýa öwgü we şükür gurbanlygyny yzygiderli, hemişe bermelidiris. Patyşalyk ruhanylar hökmünde, biz özümizden az bagtly bolanlara ýagşylyk etmelidiris, elimizdäkileri (şol sanda pul) mätäçler bilen paýlaşmalydyrys. Başgalar üçin doga etmek ruhany gullugy bu kategoriýa girýär. Ruhanylar diňe ybadat edijiler däl, eýsem şepagatçylardyr. Mesih biziň gökdäki şepagatçymyz bolup, biziň üçin Beýik Baş Ruhanymyz hökmünde doga edýän ýaly (Ýewreýler 7:25), biz hem ýerde başgalar üçin şepagat etmelidiris. Bu, hökümetimiz we jemgyýetlerimizde ygtyýarly adamlaryň üçin doga etmegi öz içine alýar (1 Timoteos 2:1-2). Köne Äht ruhany halkyň günälerini ýüreginde göterýärdi; şonuň ýaly-da, häzirki wagtda, aladaly we rehimdar imanly ruhanylar Rebbiň halkynyň kynçylyklaryny we gaýgylaryny (şol sanda günälerini) çuňňur duýýarlar we olar üçin yhlas bilen doga edýärler.
Köpçüligiň öňündäki şaýatlyk biziň patyşalyk ruhanylygymyzyň başga bir funksiýasydyr. Imanly ruhanylar Hudaýyň öwgülerini köpçüligiň öňünde yglan etmelidirler. Köne Äht ruhanylary sandykçany (Hudaýyň Öz halky bilen barlygyny aňladýan) eginlerinde götermek we ony bir ýerden başga ýere daşamak üçin jogapkärdiler. Mysal üçin, olar Ýerihonyň daşyndan, harby bölümiň goragynda ýörediler we sandykçanyň öňünde surnaý çaldylar, oňa ünsi çekdiler. Şonuň ýaly-da, imanly ruhanylar Mesihi (sandykça Onuň barada gürleýär) ýokary göterýärler, Ony öz garaýyşlarynda ýokary tutýarlar we Hoş Habar surnaýyny çalýarlar, adamlary Halasgäre we ebedi höküme sezewar bolmazlyk üçin Onuň bilen ylalaşmaga çagyrýarlar.
Ýokardakylardan görnüşi ýaly, imanly ruhany bolmak diňe erkekleriň artykmaçlygy däl. Imanly ruhanylaryň köp wezipeleri we borçlary aýallara hem degişlidir. Buthanada asyrlar boýy rehimdar aladanyň we doganyň köp bölegi yhlasly aýallar tarapyndan ýerine ýetirildi. Emma ýygnakda köpçüligiň öňünde gürlemekde Mukaddes Kitap çäkleri bar we olara eýerilmelidir. Imanlylar buthana bileleşiginde, esasanam agşamlyk nahary ýa-da Rebbiň agşamlyk nahary ady bilen bilinen ýatlama bilen baglanyşykly ýygnanyşanda, erkekleriň öwgüleri we ybadaty ýolbaşçylyk etmekde aýratyn sesli roly bar. Emma belläň, Dawut sandykçany Iýerusalimdäki çadyra ybadathana gurulmazdan ozal getireninde, «Ähli halk 'Amin' diýdi we Rebbe öwgü aýtdy» (1 Taryhlar 16:36).
Geliň, imanly ruhanylar hökmünde artykmaçlyklarymyza çynlakaý garalyň, Rebbi yzygiderli ýatlap, ýüreklerimizi Oňa ybadatda dökelim. Ahyrsoňy, bu Rebbiň şägirtlere iň soňky haýyşy bolupdy, muny Onuň ýadygärligine etsinler.
— Ian Liwingston
