Käbir adamlar buthananyň Adam bilen başlandygyna ynanýarlar. Adamlaryň göge galmagyna garaşman, eýýäm müňýyllykda ýaşaýandygymyzy pikir edip, bu adamlar mesihçileriň wagtyň ahyrynda Hudaýyň soňky höküminden geçjekdigini duýýarlar. Köp adamlar buthananyň Ysraýylyň ýerini tutandygyny hem aýdýarlar. Emma Hudaýyň Sözi näme öwredýär? Indiki sahypalar jedel döretmek üçin niýetlenmändir. Gaýtam, olar Hudaýyň nukdaýnazaryndan – Onuň Sözi, Mukaddes Ýazgylarda beýan edilen pikirlerini görkezmäge çalyşýarlar.
Ýaradylyşdan ýykylma we suw joşmasyna çenli
Ýaradylyş beýanynda ilki asmanlar agzalýar (Gelip çykyş 1:1). Emma şondan soň Hudaý ünsümizi ýere we onuň ilkinji adam üçin taýýarlanmagyna gönükdirýär. Hudaý Özüni «Ýaradyjy» ýa-da «Elohim» (Gelip çykyş 1) hökmünde açdy. Soňra Ol goldaýjy roluny aldy we Reb Hudaý ýa-da «Ýahwe Elohim» diýlip atlandyryldy (Gelip çykyş 2; seret Ýahýa 1:1-4; Koloseliler 1:16-17; Ýewreýler 1:3). Ýaradyjy , ýa-da Elohim (Gelip çykyş 1). Soňra Ol goldaýjy roluny aldy we Reb Hudaý ýa-da Ýahwe Elohim (Gelip çykyş 2; seret Ýahýa 1:1-4; Koloseliler 1:16-17; Ýewreýler 1:3).
Hemme zat «gaty gowy» (Gelip çykyş 1:31 NKJV) bolsa-da, gysga wagt soň, gynansak-da, adam öz ylahy Halypasy üçin bagy goramak we ösdürmek borjuny ýerine ýetirip bilmedi (2:15-17, 3:1-6). Adam we How ene «bigünälik» ýagdaýyndadylar, ýagny olar hiç hili ýalňyşlyk etmändiler. Emma olar ýalňyşlyga ýa-da günä garşy durnukly däldiler. Hudaýyň ýaradylyş işi tamamlanandan soň, adamyň ýykylmagy şeýtanyň synagy we azdyrmagy arkaly, elhenç netijeler bilen boldy.
Hudaý henizem dolandyryşdady we adamyň jogapkärçiligini ýok etmän, Öz hukuklaryny saklady. Ol Özüni «Kazy» hökmünde açdy, Adamdan «Nirede sen?» diýip sorady (3:9), ýöne Öz merhemetinde Adam we How ene üçin bigünä haýwany gurban hökmünde hödürledi we olary bu bigünä orunbasaryň derisi bilen geýdirdi. Olar Hudaýa ynanýardylar, çünki olar bu täze gatnaşykda Oňa ynanýardylar, muny Adamyň aýalyna beren adyndan görmek bolýar: «How ene» – “ähli «ýaşaýanlaryň» enesi” (20-21-nji aýatlar). Şeýle hem, Hudaý Öz gatnaşygyny ynsan nesli bilen «aýalyň tohumy» (15-nji aýat) bilen baglady, bu geljek Mesihi görkezýärdi. Kazy diýip sorady, «Nirede sen?» (3:9), ýöne Öz merhemetinde Adam we How ene üçin bigünä haýwany gurban hökmünde hödürledi we olary bu bigünä orunbasaryň derisi bilen geýdirdi. Olar Hudaýa ynanýardylar, çünki olar bu täze gatnaşykda Oňa ynanýardylar, muny Adamyň aýalyna beren adyndan görmek bolýar: «How ene» – “ähli ýaşaýanlaryň” enesi” (20-21-nji aýatlar). Şeýle hem, Hudaý Öz gatnaşygyny ynsan nesli bilen «aýalyň tohumy» (15-nji aýat) bilen baglady, bu geljek Mesihi görkezýärdi.
Gelip çykyş 4-de bolsa, adamyň Hudaýyň niýetlerini ynsan serişdeleri ýa-da tagallasy bilen ýerine ýetirip bolmaýandygyny öwrenmelidigini görkezýär. How ene öz ilkinji ogly Kainiň Hudaýyň niýetiniň ýerine ýetirilmegi boljakdygyna garaşýardy (3:15, 4:1), ýöne ol oglunyň muny ýerine ýetirip bilmejekdigini, ýykylan adamyň: ilkinji Adamyň baştutanlygynda bolandygyny öwrenmeli boldy.
Olaryň ikinji ogly, «biderek» diýmegi aňladýan we adamyň tagallalarynyň biderekligi bilen baglanyşykly bolan Abel, bu nokady tassyklady. Emma ol, Hudaýyň ene-atasyna öwreden möhüm sapaklaryny düşünensoň, Hudaýa «öz» orunbasary hökmünde gurban getirdi. Bu Hudaýyň pikirlerine laýykdy. Abel öz sürüsiniň ilkinjilerini we olaryň ýagyny (4:4) getirdi – iň gowusyny görkezýärdi: Hudaýyň üpjünçiligini. Munuň arkaly, öli bolsa-da, Abel henizem gürleýär (Ýewreýler 11:4). Muňa garşylykda, Kain Hudaýyň öz zähmetinden we Hudaý tarapyndan gargalan toprakdan öndürilen gurbandan hoşal boljakdygyny pikir etdi. Emma bu Oňa ýaramady, şeýle hem hiç hili zat Hudaýy kanagatlandyryp bilmez. öz orunbasary hökmünde gurban getirdi. Bu Hudaýyň pikirlerine laýykdy. Abel öz sürüsiniň ilkinjilerini we olaryň ýagyny (4:4) getirdi – iň gowusyny görkezýärdi: Hudaýyň üpjünçiligini. Munuň arkaly, öli bolsa-da, Abel henizem gürleýär (Ýewreýler 11:4). Muňa garşylykda, Kain Hudaýyň öz zähmetinden we Hudaý tarapyndan gargalan toprakdan öndürilen gurbandan hoşal boljakdygyny pikir etdi. Emma bu Oňa ýaramady, şeýle hem hiç hili zat Hudaýy kanagatlandyryp bilmez.
Gelip çykyşyň bu irki bölümlerindäki köp jikme-jiklikleriň adamyň jogapkärçiligine we Hudaýyň hökümdarlygyna, şeýle hem Onuň terbiýesine we dolandyryşyna ünsi çekýändigini belläň. Biz muny diňe Adamyň ýykylmagy we ynsan nesli bilen baglanyşykly (Gelip çykyş 3-5) däl, eýsem soňra suw joşmasy (Gelip çykyş 6-9), Wawilonyň diňi (Gelip çykyş 10-11) we Köne we Täze Ähtlerde beýan edilen beýleki meseleler bilen baglanyşykly hem görýäris.
Ylahy gurbanyň ähmiýeti
Suw joşmasy arkaly Öz gatyşmagyndan we höküminden soň, Hudaý Nuhuň gurbanlygyny (Gelip çykyş 8:20-21) Abeliň gurbanlygyny kabul edişi ýaly kabul etdi. Nuhuň ýakylan gurbanlygy ýakymly ysy – hakyky manysynda, «dynç alyş ysyny» – döretdi, ol Hudaýa ýetdi. Ol Hudaýa «dynç alyş» berdi, hatda ynsan nesli henizem ýalňyşlyk bilen bellense-de, çünki «adamyň ýüreginiň hyýaly» ähli günlerinde ýamandy.
Gurban Hudaýa Nuhuň ähtiniň (9:1-17) kesgitlän bereketlerini paýlamak üçin zerur esasy berdi. Bütin ýaradylyş bilen baglanyşykly bu äht häzir hem güýjünde – ýer durýança dowam edýär (seret Gelip çykyş 8:20-22; 2 Petrus 3:10). Ol arassa haýwanlaryň gurbany bilen üpjün edilen ahlak esasda guruldy – takmynan 2500 ýyl soň Mesihiň, biziň Rebimiz Isa Mesihiň iň soňky gurbanlygynyň ajaýyp mysaly.
Hudaý Nuh we ynsan nesli bilen baglanyşykly ähtinde adama sabyr etdi (seret Rimliler 1:18-32, 3:19-23). Ol Nuhuň gurbanlygyna seretdi we onda kanagatlanma ýa-da dynç alyş tapdy, çünki ol biziň Rebimiz Isa Mesihiň geljek kämil gurbanlygyny görkezýärdi (Ýewreýler 10:14). Injillerde ýazylan bu has gowy gurban, Hudaýyň täze ähti gurmak üçin esas berdi (Ýewreýler 9:23, 10:16-18, 8:10-13).
Bu bir soragy ýüze çykarýar: Hudaý ýer ýa-da ynsan bilen gatnaşygy nädip dowam etdirip biler, muny gök ýaý bilen subut edişi ýaly? Ýaradyjy-Goldaýjy Hudaýdyr: Ol Yşykdyr (1 Ýahýa 1:5) we Söýgüdir (4:8). Şeýle mukaddes we dogry Hudaý ýykylandan, Nuhuň suw joşmasyndan we esasanam Mesihiň Öz halky tarapyndan ret edilmeginden soň, ýer we ynsan bilen günäkär ýagdaýynda nädip gatnaşykda bolup bilerdi? Şeýle gatnaşygy mümkin etmek üçin, Hudaýa Özüniň baglanyşyp biljek we Özüni açyp biljek «saýlanan» halk gerekdi.
Netijede, Mesihiň gurbanlygynyň esasynda Hudaý tarapyndan taýýarlanan we asman bilen baglanyşykly bir halk bolardy, olar Onuň üçin ýaşardylar. Olar Onuň hukuklaryny ykrar ederler we olary ylahy höküme garaşýan dünýäde saklardylar (Gelip çykyş 10-11; häzirki gün üçin 1 Selanikliler 1:9-10 seret). Taryhda Hudaý Özüni Abramyň saýlanmagynda we çagyrylmagynda açdy (Gelip çykyş 12), oňa Hudaý şertli däl ähtde Özüni baglady, bu tohumy, ýeri we dinastiýa bilen baglanyşykly tagty kepillendirýärdi.2
Mesihiň ýerine ýetiren işiniň esasynda, Hudaý Öz halkyna şertli däl ýagdaýda Özüni baglady we Ol kepillendirilen elementleri ýerine ýetirer. Täze äht, bu täze gatnaşygyň Mesihiň Özüniň gurbanlyk ölümi we direlişi arkaly gurulýan täze esasyny nygtaýar.
Hudaýyň merhemetde gatyşmagy – Mesihiň gelmegi
Hudaý hakyky direliş güýjünde (Rimliler 4:24-25; seret Gelip çykyş 22; Ýewreýler 11:11,17) ölüm sahnasyna durmuş getirip biljek ýeke-täk Şahsdyr (Gelip çykyş 21; Rimliler 4:16-21). Ol Özüni Ybraýyma, «köp adamyň atasy» hökmünde, «Ähli güýçli» (Gelip çykyş 17) hökmünde açdy, şol wagt patriarhyň mirasdüşeri ýokdy. Ähli güýçli (Gelip çykyş 17), şol wagt patriarhyň mirasdüşeri ýokdy.
Ähli güýçli Hudaý Öz halkyny Özüne saklap bilýär, möjekleriň arasyndaky goýunlar ýaly, Oňa garşy bolan we Şeýtanyň baştutanlygyndaky dünýäde we pitneçi we ters nesliň arasynda (Filipililer 2:12-16). Hudaý Özüni Abramyň, «belent ata» diýmegi aňladýan ady bilen, «Iň Beýik» (Gelip çykyş 14:18-20) hökmünde tanatdy – ýagny iman üçin, ähli iman edenleriň atasy üçin.4 Öz hukuklaryna laýyklykda we bu şöhratlar bilen Ol ýakyn geljekde bütin dünýä Özüni görkezer, häzir imana görkezýän ýaly. Bularyň hemmesi we başga-da köp zat iman maşgalasynyň atasynyň we patriarhlaryň durmuşynda ösdürilýär. Iň Beýik (Gelip çykyş 14:18-20) – ýagny iman üçin, ähli iman edenleriň atasy üçin.4 Öz hukuklaryna laýyklykda we bu şöhratlar bilen Ol ýakyn geljekde bütin dünýä Özüni görkezer, häzir imana görkezýän ýaly. Bularyň hemmesi we başga-da köp zat iman maşgalasynyň atasynyň we patriarhlaryň durmuşynda ösdürilýär.
Dürli wagtda we dürli ýollar bilen Ybraýymyň nesilleri Hudaý bilen bu baglanyşygy hormatlamadylar; hatda ony ret etdiler. Ybraýym özüni hem munda ýalňyşdy, ýöne ol gaýta-gaýta dikeldildi. Soňra, «wagtyň dolulygynda» (Galatýalylar 4:4), Hudaýyň Ogly – ebedi Atanyň ebedi Ogly, ebedi Ruh arkaly – bu sahna geldi. Ol asmandan gelen hakyky Adamdyr, «Ikinji Adam», we Ol ýalňyşlyk ýa-da günä mümkinçiligi bolmadyk, ähli zatlaryň täze tertibini görkezýärdi (1 Korinfliler 15:47; 2 Korinfliler 5:20; 1 Ýahýa 3:5; 1 Petrus 2:22).
Emma, Ol tarapyndan ýaradylan dünýä Ony tanamady, umumy adamzat hem tanamady. Hatda Onuň Öz halky hem Ony ykrar etmedi, çünki olar Onuň talaplaryna boýun bolmaga islegli däldiler (Ýahýa 1:1-18). Onuň asman gelip çykyşynyň we missiýasynyň köp subutnamalaryndan soň – Ýahýanyň injilindäki ýedi ajaýyp alamat bilen tassyklanan – «Onuň Öz halky» Hudaýyň Mesihini, öz Mesihini kesin ret etdi.
Munuň tersine, asman bu Adamyň dogulmagynda (Luka 2:9-14), Onuň jemgyýetçilik gullugynyň başlangyjynda (3:21-22) we onuň ahyryna ýakyn, Öwrülişik dagynda Öz şatlygyny yglan etdi. Şekina şöhrat buludy arkaly, Hudaý Öz kanagatlanmasyny görkezdi (Luka 9:35; Markus 9:7; Matta 17:5; 2 Petrus 1:17; Ýahýa 12:28 bilen deňeşdiriň). Ol muny Mesihiň direlişinde tassyklady, çünki Ol Atanyň şöhraty bilen ölüleriň arasyndan direldildi (Rimliler 6:4). On günden soň Ol asmana galdy (Resullar 1:9-10; Ýewreýler 1:3) we Ol ol ýerde Adam hökmünde, Hudaýyň tagtynda, Onuň sag elinde otyr – bu Onuň Hudaýdygyny aňladýar (Rimliler 9:5)!
Bu möhüm hakykatyň iman edenler we umumy adamzat üçin ähmiýeti näme? Hudaý Adam Isa Mesihde we Onuň işinde doly kanagatlanma tapdy. Ol Öz şatlygyny Isa Mesihi ölüleriň arasyndan direltmek we Ony asmana garşylamak, Oňa hormatly ýer (Ýewreýler 5:5-10, 10:12) we «her bir atdan ýokary at» (Filipililer 2:9 hakyky) bermek bilen görkezdi. Emma, ýer Ony ret etdi – we henizem ret edýär – her bir dyz Oňa egilýänçä we «Isa Mesih Rebdir, Hudaý Atanyň şöhraty üçin» (10-11-nji aýatlar) diýip ykrar edýänçä.
Hudaýyň ähtleri Ysraýyl bilen, buthana bilen däl
Müsür gulçulygyndan halas bolanlaryndan soň, Hudaý Ysraýyl bilen Öz ähtini baglady we ony olar bilen çäklendirdi (Müsürden çykyş 19:4-8), täze äht hem Ysraýyl we Ýahuda bilen bolşy ýaly (Ýermeýa 31:31-34; Rimliler 11:26-27). Häzirki ýaşaýan merhemet döwründe bolsa, Hudaý iman edenler bilen bu täze äht bilen geljek ruhy bereketleri paýlaşýar.5 Şeýlelik bilen, biz ol ähtiň aşagynda bolmasak-da, olardan häzir lezzet alyp bileris. Hudaýyň buthana bilen ähti ýok. Gaýtam, Onuň buthana bilen has ýakyn gatnaşygy bar.
Bu kontekstde, Pawlus özüni we öz ýanyndakylary «täze ähtiň gullukçylary» (2 Korinfliler 3:6) diýip atlandyrdy, onuň prinsipini häzirki gün üçin «ulanýardy», çünki Hudaý biziň üçin (Rimliler 8:31 seret). Emma Pawlus Hudaýyň iman edenleri, ýewreýlerden ýa-da butparazlardan alnan bolsalar-da, Sina kanunynyň aşagyna getirmegi niýetlemändigini gaty açyk aýtdy (seret Galatýalylar 3-4; Efesliler 2:11-13). ulanýardy , çünki Hudaý biziň üçin (Rimliler 8:31 seret). Emma Pawlus Hudaýyň iman edenleri, ýewreýlerden ýa-da butparazlardan alnan bolsalar-da, Sina kanunynyň aşagyna getirmegi niýetlemändigini gaty açyk aýtdy (seret Galatýalylar 3-4; Efesliler 2:11-13).
Biziň artykmaçlyklarymyz jogapkärçilikleri getirýär – kanun boýunça hukuk borçlary hökmünde däl, eýsem ýürekden jogap hökmünde. Bu jogap minnetdarlykda ýa-da başga sebäpden kanuny berjaý etmek bilen däl, eýsem Mukaddes Ruhyň täsiri astynda we asmandaky şöhratly Rebimiz arkaly ahlak özgerişligi arkaly bolýar (Rimliler 12:1-2; 2 Korinfliler 3:18). Biz hakykatdan hem bir düzgüniň – «Mesihiň kanunynyň» – aşagyndadyrys, ýöne ol täze ýaradylyşa, zatlaryň täze tertibine degişlidir (Galatýalylar 6:2,15-16), hatda biz henizem Hudaý üçin şaýatlyk hökmünde ilkinji ýaradylyşyň kontekstinde bolsak-da.
Resullar kitaby ýewreýlerden we ýewreýçilikden çagyrylan iman edenleriň butparazlykdan çagyrylanlar bilen birmeňzeş artykmaçlyklara eýe bolandygyny beýan edýär. Duşman iman edenleri dürli ýollar bilen boýuntyrygyň aşagyna getirmäge synanyşdy (mysal üçin Resullar 15 seret). Eger ol muny edip bilse, Mesihiň aşagyndaky ogullyk azatlygyny ýok eder we olaryň durmuşyna, gullugyna we seždesine ýaramaz täsir ederdi – Reb bilen ajaýyp gatnaşygy diňe bir dine çenli azaldardy. Gynansak-da, bu ösüş buthananyň taryhynda boldy, Hudaý tarapyndan öňünden görüldi, ýöne Ol tarapyndan niýetlenmedi.
Şondan bäri dürli ýollar bilen we nesilden-nesle gaýtalanan şular ýaly wakalar köp iman edenleri gulçulyga saldy, Ysraýyl bilen birnäçe gezek bolşy ýaly. Aslynda, iman edenleriň her bir täze nesli ilkinji nesliň öwrenmeli bolan şol bir sapaklaryny öwrenmeli bolýar.6 Günüň aşagynda täze zat ýok.
Resullar kitaby buthanany Hudaýyň şaýatlygynyň gämisi hökmünde, bu dünýäniň suwlarynyň üstünden ýüzüp barýan görkezýär. Buthana bu dünýäden «däl», ýöne ol onuň «içindedir» we oňa «şaýatlykdyr» – suw gämiden daşda durýança. Resullar buthananyň asman gelip çykyşyny we ykbalyny hem görkezýär, hatlar bolsa buthananyň bu ýagdaýynyň we çagyrylyşynyň doktrinasyny, asmandaky şöhratly Adam bilen baglanyşykly görkezýär. «Biz Isany ... şöhrat we hormat bilen täçlenen görýäris» (Ýewreýler 2:9) biziň dowamly işimizdir, dowamly jogap bilen baglanyşykly (Ýewreýler 13:15), häzir we ebedi Hudaýyň şöhraty üçin. däl bu dünýäden, ýöne ol onuň içindedir we oňa şaýatlykdyr – suw gämiden daşda durýança. Resullar buthananyň asman gelip çykyşyny we ykbalyny hem görkezýär, hatlar bolsa buthananyň bu ýagdaýynyň we çagyrylyşynyň doktrinasyny, asmandaky şöhratly Adam bilen baglanyşykly görkezýär. «Biz Isany ... şöhrat we hormat bilen täçlenen görýäris» (Ýewreýler 2:9) biziň dowamly işimizdir, dowamly jogap bilen baglanyşykly (Ýewreýler 13:15), häzir we ebedi Hudaýyň şöhraty üçin.
SOŇKY BELLIKLER
- Hudaý bilen hemişelik gatnaşykda bolmak üçin, toba etmek we ynanmak gerek (Rimliler 3:21-26, 1:16-17); we Hudaý tarapyndan täze maşgala, täze Başlyk: Mesih (5:12-21) astynda geçirilmek.
- Bu elementler aýratyn, ýöne olar bilelikde. Abramyň çagyrylmagy bilen tohum meselesi nygtalýar (Gelip çykyş 12) we Yshak we Ýakup üçin gaýtalanýar. Soňra, Musa arkaly, Hudaý ýer meselesini tassyklady (Kanun taglymaty 28). Dawut bilen Hudaý patyşalyk tagtyny we dinastiýany tassyklady (2 Samuel 7; 1 Hronika 17). Täze äht bu nokatlary täzeden tassyklady, olary täze esasa, mümkin bolan ýalňyşlykdan daşary goýdy. Musa kanuny halkyň ýalňyşlygyny görkezmek üçin wagtlaýyndy, ýöne ol Hudaýyň şertli däl ähtiniň ýerini tutup bilmedi (seret Galatýalylar 3).
- Hudaýyň galpçysy, Şeýtan, bu güýji gysga wagtlyk «öýkünjekdir» (Ylham 13:15; 2 Selanikliler 2:4,9-11). öýkünjekdir bu güýji gysga wagtlyk (Ylham 13:15; 2 Selanikliler 2:4,9-11).
- Rimliler 4-de Pawlus ähli iman edenleriň atasy Ybraýym we onuň imany bilen baglanyşykly ýedi nokady nygtady:
- Ybraýym Hudaýa ynanýardy (17-nji aýat).
- Ol umytda we umyda garşy ynanýardy (18-nji aýat).
- Ol mümkin dällikleri göz öňüne getirende, iman babatda gowşak däldi (19-njy aýat).
- Ol ynanmazlykda yranmady (20-nji aýat).
- Ol iman babatda güýçlendi (20-nji aýat).
- Ol Hudaýa şöhrat berdi (20-nji aýat).
- Ol «Hudaýyň wada eden zadyny ýerine ýetirmäge ukyplydygyna doly ynanýardy» (21-nji aýat NASB).
- Biz Mesihde asmanlardaky ähli ruhy bereketler bilen berekedlenendir (Efesliler 1:3). Bular Hudaýyň dünýäniň düýbi tutulmazdan ozalky niýetine laýyklykda «Mesihiň gözlegsiz baýlyklarydyr» (3:8 NKJV). Biz eýýäm geljek täze äht bilen baglanyşykly bereketlerden lezzet alýarys. Bular ýer bilen baglanyşyklydyr; geljek dünýäde adamlar olardan doly lezzet alarlar.
- Ilkinji nesil olary «Reb tarapyndan aýdylan» (Ýewreýler 2:1-3) ýaly öwrenmeli boldy we 21 hatda öwredilýär.
