Altyn, kümüş we bürünç
Mukaddes Kitap Hudaýyň Sözi, ýöne onuň niýetlenen diňleýjisi Hudaý däl-de, biz. Şonuň üçin biz ony köplenç açyk-aýdyň düşündirip biljekdigimize garaşyp bileris, sebäbi Hudaý onuň esasy habaryny gizlemäge synanyşmady. Şol bir wagtyň özünde, ylahy awtorlyk onuň sahypalarynda has çuňňur hakykatlaryň bardygyny açyk görkezýär, olary düşündirmek üçin gözleg we oýlanma talap edilýär. Sözi ýüzleý okap we düşündirip ýa-da gymmat bahaly daşlary tapmak üçin ony gazyp, bize Mukaddes Ruh gerek.
Çünki adamyň içindäki adamyň ruhundan başga haýsy adam adamyň zatlaryny bilýär? Şonuň ýaly-da, Hudaýyň Ruhundan başga hiç kim Hudaýyň zatlaryny bilmeýär (1 Korintoslylar 2:11 NKJV).
Onuň Awtoruny göz öňünde tutup, biz Mukaddes Ýazgylaryň iň inçe nokatlarynyň hem hiç haçan manysyz däldigine ynamly bolup bileris. Bir jikme-jiklik agzalanda, Hudaýyň onuň üçin bir maksady bar. Biz bir söziň ähmiýetini hemişe düşündirip bilmezligimiz mümkin, ýöne biz Hudaýyň akyldarlygyna şübhelenmeli däl; Ol ähmiýetli bolmadyk zady goşmazdy.
Käwagt Mukaddes Kitap umumy sözleýär, şonda biz bilmeli zatlarymyzyň hemmesiniň aýdylandygyny bilýäris. Beýleki wagtlarda anyk jikme-jiklikler paýlaşylýar, olara biz ünsli bolmaly. Mysal üçin, käbir aýatlar agaçlar barada umumy manyda sözleýär, beýlekiler bolsa alma agajy ýaly belli bir agaç görnüşini agzap biler (Süleýmanyň Aýdymy 8:5). Käbir hasabatlar balyklaryň köplügi barada gürrüň berýär, beýlekiler bolsa anyk sany – Ýahýa 21:11-däki 153-i agzap geçýär. Birnäçe ýagdaýda biz tapawutlandyrmazdan ýüpler barada okaýarys; başga ýerlerde ýüpler has jikme-jik, şol sanda «gyzyl» (Ýeşuwa 2:21) barada gürrüň berýär. Her bir jikme-jikligiň bir sebäbi bar. Şuny göz öňünde tutup, indi Mukaddes Kitabyň altyn, kümüş we bürünç ýaly gymmat bahaly metallar barada bize näme aýdýandygyna seredeliň.
Gymmat Bahaly Metallar Barada Umumy Pikirler
Barlygyň 1-nji bapda döredilişi baradaky hasabatda biz töwerekdäki zatlaryň, günä bilen bulaşmadyk zatlaryň gelip çykyşy barada okaýarys. Hudaý sözledi, böldi, şekillendirdi, emele getirdi we ýerleşdirdi, netijede: ýagtylyk we garaňkylyk; gury ýer we suw; gün, aý we ýyldyzlar; haýwanlar we ösümlikler; we ynsan. Barlygyň 2-nji bapda Hudaý «bag ekdi» (8-nji aýat), we ondan bir derýa akdy.
Indi bir derýa Edenden bagy suwarmak üçin akyp çykdy, we ol ýerden dört derýa başyna bölündi. Birinjiniň ady Pişon; ol Havila ýurdunyň ähli ýerini gurşap alýan derýa, ol ýerde altyn bar (Barlyk 2:10-11).
Köp sanly serişdeleriň arasynda, Hudaý Öz akyldarlygynda altyny döretdi we ony adamyň tapyp biljek ýerine ýerleşdirdi. Şeýle-de bolsa, Ol altyny gymmatly bolmagy üçin ýeterlik derejede seýrek etdi. Hudaý Havilanyň altynyň «gowy» (12-nji aýat) diýdi. Biz haýran galyp bileris, näme üçin Ol ýer ýüzüni onuň bilen köpçülikleýin örtmedi? Hudaý biziň ýaly materialist däl. Biz şuny hem belleýäris, ylmy taýdan altyn gurşundan bary-ýogy 3 proton1 uzaklykda, onuň özbaşdak ähmiýeti ýok.
Altynyň gymmatlygy Hudaýyň ony gymmatly etmegi netijesinde gelýär. Hudaý altyny diňe Özüniň oňa beren ähmiýeti sebäpli gymmat saýýar, we şol bir zat kümüş, bürünç ýa-da başga zatlar üçin hem degişli. Biz zatlaryň daşky görnüşlerine seredýäris we olaryň gymmatlygyny gözümize näderejede ýakymlydygy ýa-da pul gymmatlygy bilen çäklendirýäris. Emma, olarda mundan has köp zat bar.
Hudaý ýer ýüzünde asman zatlarynyň nusgasyny döretmek islände, Musa çadyry we her bir bölegini nädip gurmalydygy barada jikme-jik görkezmeler berdi. Hudaý bu dizaýn bilen Öz halkyny haýran galdyrmaga synanyşmady; her bir zadyň Hudaý üçin ähmiýeti bardy, we şonuň üçin Musa nusgany takyk, dogry ýa-da «şonuň ýaly» (Çykyş 25:9) yzarlamaga görkezme berildi. Ol anyk jikme-jiklikleri berdi, sebäbi dizaýn diňe Özüniň bilýän bir zadyny suratlandyrýardy, we soňky ýerleşdirme diňe Ol her bir zada beren ähmiýetini ýatladanda Ony begendirerdi.
Ulanmak arkaly şol bir zady häzirki ybadat barada hem aýtmak bolar. Biz Hudaýy nädip begendirmelidigini iň gowy bilýändigimizi pikir etmeli däl. Bu ýerde çaklamaga zerurlyk ýok, sebäbi Ol bize Özüniň üçin açyk-aýdyň gymmatly bolan bir nusga berdi. Biz Hudaýyň professional aýdymçynyň sazly aýdymlaryny, Hudaýy öwmek üçin sesini galdyrýan adaty adamdan has köp gymmat saýýandygyny pikir edýärismi? Hudaýyň ybadat toparynyň sazy, bir pes ýa-da hatda ýakymsyz işi ýerine ýetirýärkä Oňa ýetirilen çuňňur aýdymdan has köp täsir edýärmi? Biz Hudaýyň bize beren her bir zehinini Onuň şöhraty üçin ulanmaly, ýöne Hudaýyň zatlary biziň ýaly gymmat saýýandygyny pikir edip özümizi aldamalyň. Ol islegli ýüregi isleýär, bu bolsa bizi çadyryň gurluşynda bolan üç metala getirýär: «Rebbe gurbanlyk getiriň. Kim islegli ýürekli bolsa, ony Rebbe gurbanlyk hökmünde getirsin: altyn, kümüş we bürünç» (Çykyş 35:5).
Altyn
Altyn taryh boýunça gymmatly we gymmat bahaly hasaplandy. Bu bölekleýin onuň seýrekligi we, şübhesiz, ýalpyldawuklygy sebäpli. Ýöne Olimpiýa oýunlaryndaky arzuw edilen altyn medal ýa-da nika nyşany hökmünde berlen altyn ýüzük ýaly, zadyň özi köplenç onuň nädip alnandygy baradaky ýagdaýlar ýaly ähmiýetli däl.
Element hökmünde altyn gaty üýtgeşik. Ol iň az reaksiýa berýän metallaryň biri we kümüş we mis ýaly beýleki metallara täsir edýän ähli kislota synaglaryna garşy durýar. Altyn köplenç täsir etmeýär, bu bolsa bize beýleki zatlaryň hemmesinden dynmak arkaly altyny arassalamaga mümkinçilik berýär. Eýýup munda Hudaýyň içimizdäki hakyky gymmatly zady nädip synap biljekdigi barada gaty amaly görkezme gördi:
Ýöne Ol meniň ýolumy bilýär; Ol meni synandan soň, men altyn ýaly çykaryn (Eýýup 23:10).
Altyn hem gaty ýumşak, ýa-da çeýe – beýleki metallardan has köp. Bir gram 1 metr kwadrat listiň içine urulyp bilner, we bir atom galyňlygyndaky inçe sapaklar döredilip bilner.2 Altyn şeýlelik bilen ruhanylaryň eşiklerine (Çykyş 28:5-8) we bezegli şamçyraga (Çykyş 25:31) öwrülip bilnerdi.
Altyn Çaga Isa getirilen sowgatlaryň biridi (Matta 2:11). Ol çadyryň çadyrynyň içindäki ähli zatlarda (Çykyş 35–38), Süleýmanyň ybadathanasynda (1 Patyşalar 6), şeýle hem Täze Iýerusalimde (Ylham 21:18-21) ulanylýar. Ol ylahylyk we ylahy dogrulyk barada gürleýär. A. J. Pollock (1864–1957) muny şeýle düşündirdi: «[Altyn] Mesihe degişli bolanda ylahylygyň nusgasy; adamlar bilen baglanyşykly görülende ylahy dogrulygyň nusgasy. Çykyşda altyn ylahylygyň nusgasy bolanda, ol hemişe ‘arassa altyn’: ol ylahy dogrulygyň nusgasy bolanda, ‘altyn’ sözi ‘arassa’ sypaty bolmazdan ulanylýar.» 3
Çadyrda altyn köplenç agaç bilen jübütleşdirilýärdi. Äht sandygynyň agajy içinden we daşyndan altyn bilen örtülendi. Altyn Mesihyň ylahylygy barada gürleýär, we agaç Onuň ynsanlygy barada gürleýär. Hudaý altyny görende Mesihi ýatlatmagyndan hoşal bolýar. Gaýtalamak gerek, altynyň özi Hudaý üçin Ony ýatlatýan zatdan başga hiç zat däl. Matta 23:17-de Mesih muny tassyklady:
Akylsyzlar we körler! Çünki haýsy uly, altynmy ýa-da altyny mukaddes edýän ybadathanamy?
Şonuň üçin, altyn barada okanyňyzda ýa-da göreniňizde, Hudaýyň Ogly Mesih we Onuň ylahy dogrulygy barada oýlanyň!
Kümüş
«Kümüş adatça mis, altyn we beýleki metallaryň goşmaça önümi hökmünde öndürilýär.» 4 Mukaddes Kitabyň terjimesine baglylykda, kümüşiň näderejede köp agzalýandygyny bilmezligiňiz mümkin.
Onuň ähmiýetini düşündirmegiň bir ýoly, Çykyş 30:16-da ulanylyşyny göz öňünde tutmakdyr, ol ýerde «pul» sözi «kümüş» sözi bilen birmeňzeşdir:
Siz Ysraýyl ogullarynyň günäni ýuwmak puluny alarsyňyz we ony duşuşyk çadyrynyň hyzmaty üçin bellärsiňiz, ol Ysraýyl ogullary üçin Rebbiň öňünde ýatlama bolsun, özüňiziň günäňizi ýuwmak üçin.
Günäni ýuwmak puly, ýa-da töleg puly, 20 ýaşdan uly her bir erkek adamyň özü üçin tölemeli zady. Bu nähili bahady? Ol ýarym şekel kümüşdi. Baý ýa-da garyp bolmagyňyzyň tapawudy ýokdy, mukdar şol biridi (15-nji aýat). Ýarym şekel Mukaddes Ýazgylarda köp gezek agzalýar, we Rebbiň Özi muny Petrus bilen balygyň agzyndan çykan teňňe bilen töledi (Matta 17:27; Çykyş 30:12 serediň). Kümüş halas boluş bahasy barada gürleýär.
Hudaýyň halas boluş gymmatlygy adamyň jemgyýetdäki ýagdaýyna, baýlygyna ýa-da şonuň ýaly zatlara bagly däl. Baha hemişe Hudaýyň dogrulygy we zerur bolan höküm bilen baglanyşykly. Kümüş altyn bilen baglanyşykly görülýär, çadyryň tagtalary altyn bilen örtülip, jübüt kümüş esasynda ýerleşdirilýär (Çykyş 36:20-30) ýaly. Ol daşky howlynyň bürünç sütünleri üçin kümüşden ýasalan çeňňekler we zolaklar bilen bürünç bilen hem baglanyşykly (Çykyş 38:10-19). Siz çadyrda Hudaýa degişli zatlaryň altyn, adama degişli zatlaryň bolsa bürünçdigini görersiňiz. Kümüş ikisi bilen hem baglanyşykly.
Biz hiç haçan halas boluşymyzy satyn alyp biljekdigimizi pikir etmeli däl (Zebur 49:8), çünki kümüşiň özi gymmatly däl-de, ol biziň adymyzdan tölenjek çäksiz gymmatlyk barada gürleýärdi. Ynsan Rebbi 30 kümüş teňňe üçin satardy (Matta 26:15). Emma, Hudaýyň biziň halas boluşymyza beren gymmatlygy Reb Isa Mesihiň ganydy!
Siz zaýalanýan zatlar, kümüş ýa-da altyn bilen halas edilmediňiz… eýsem Mesihiň gymmat bahaly gany bilen, kemçiliksiz we tegmilsiz guzy ýaly (1 Petrus 1:18-19).
Eger siz Ysraýyl ogullary bilen Müsürden Wada edilen ýere tarap syýahat eden bolsaňyz we daşky sütünleriň üstüne sereden bolsaňyz, kümüşi görerdiňiz – halas boluş biziň tamamlan zadymyz däl, ol Hudaýdan, ýokardan geldi. Perde içindäki mukaddes ýere girip bilýän az sanly adamlar altyn bilen örtülen tagtalaryň aşagynda kümüşi görüp bilýärdiler – Onuň bize iman edenler hökmünde gatnaşyklarynyň esasy, bizi halas etmek üçin ganyny döken Mesihiň tamamlanan işine esaslanýar.
Bürünç
Bürünç mis we onuň garyndylaryna degişli ulanylyp bilinýän umumy at; bu Mukaddes Kitapda häzirki ýaly dogry. Tehniki taýdan aýdanymyzda, bürünç adatça mis we galaýyň, ýa-da hatda alýumin we misiň garyndysyna degişli diýip bileris. Latun mis we sinkiň garyndysy.
Ýumşak metal bolan mis, elektrik toguny gowy geçirýändigi sebäpli häzirki wagtda giňden ulanylýar. Ýerde köp mis bar. Gazylan misiň ýarysyndan gowragynyň soňky 25 ýylda gazylandygyna garamazdan, häzirki ýokary gazma tizliginde birnäçe million ýyl üçin ýeterlik misimiz bar.5
Mukaddes Kitap misi, ýa-da bürünçi, arzan pul birligi hökmünde agzap geçýär (Matta 10:29), ýöne biz ony sowut ýaly zatlary ýasamak üçin hem ulanylýandygyny görýäris (1 Samuel 17:5-6; 1 Patyşalar 14:27). Hudaýyň görkezmesi bilen, Musa çöllükde bu materialdan ýylan ýasady (Sanlar 21:9). Çadyra degişli bolsa, daşky howlynyň sütünleri, bürünç gurbanlyk sypasy we ýuwulýan gap hemmesi bürünçden ýasalandy.
Yssylyga çydamlylyk häsiýeti, ony bürünç gurbanlyk sypasy üçin ulanylmagynyň esasy sebäplerinden biridir, we bu onuň ähmiýetini düşündirmäge kömek edip biler. Şeýle hem, «otly» ýylany (Sanlar 21:8) göz öňünde tutuň, ol ýerde Hudaý «seraph» sözi bilen birmeňzeş sözi ulandy – «seraphim»-iň ýekelik formasy, olar Hudaýyň mukaddesliginiň öňündäki perişde jandarlar (Işaýa 6:2,6). Bu mysallary birleşdirip, biz materialyň arkasyndaky manyny alýarys: Mis we onuň dürli latun we bürünç garyndylary höküm ýa-da höküm etme güýji barada gürleýär, we aýratyn hem Mesihiň biziň adymyzdan hökümi çekmek ukyby barada.
Musa çöllükde ýylany galdyran ýaly, Ynsan Ogly hem galdyrylmaly, şonda Oňa iman eden her kim heläk bolmaz, eýsem ebedi ýaşaýşa eýe bolar (Ýahýa 3:14-15).
Gysgaça Sapagy
Ine, bu üç metalda biziň elimizdäki gözellik: olar Hoş Habaryň sadalygynda şaýatdyr.
- Altyn – Hudaýyň mukaddes dogry standarty Onuň bilen gatnaşyk üçin bellenen çäkdir, ýöne biz oňa ýetip bilmeýäris.
- Kümüş – Bizi Hudaýa getirmek üçin tölenen baha, ýöne munuň hakykaty günäniň höküm edilmelidigini aňladýardy.
- Bürünç – Mesih biziň adymyzdan Hudaýdan gelen hökümi çekdi.
- Bu gymmat bahaly metallar barada okanyňyzda, Hudaýyň bu materiallarda näme görýändigini ýatlaň: Mesih we Onuň halas ediş işi!
Gutarmankak
Inçe latun bürünçden ýa-da diňe latundan tapawutlanýar. Köne Ähtdäki bu aňlatmanyň görnüşi ýalpyldadylan latun, we esasy üns höküme berilýär. Mis nygtalýar, ýöne oňa aýratyn ýalpyldatma ýa-da polirleme ulanylýar. Danyýel 10:6-da şeýle diýilýär:
Onuň bedeni beril ýalydy, ýüzi ýyldyrym çakmasy ýalydy, gözleri otly şamçyraklar ýalydy, elleri we aýaklary ýalpyldadylan bürünç reňkindedi, we sözleriniň sesi köpçüligiň sesi ýalydy (Ezekiýel 1:7 serediň).
Täze Ähtdäki terjime kyn, sebäbi ol düzülişinden has köp görnüşi barada gürleýär. Söz «aklyk» ýa-da «parlaklyk» manysyny berýär. Köpüsi ony ähli üçüsiň: altyn, kümüş we misiň garyndysy hökmünde suratlandyrýar. Ol diňe Mesihi, we aýratyn hem Onuň aýaklaryny suratlandyrmak üçin ulanylýar.
Onuň aýaklary inçe latun ýalydy, peçde arassalanan ýaly, we sesi köp suwlaryň sesi ýalydy (Ylham 1:15, Ylham 2:18 serediň).
Şonuň üçin, bu üç metaly öz içine alýan bu sözde Hoş Habaryň hekaýasy gaýtalanýar. Hudaý mukaddes we dogry (altyn) we dogry dälligi höküm etmeli (latun), ýöne bahany tölemek üçin bir ýol berdi (kümüş). Nähili gymmatly!
BELLIKLER
- Altynyň atom gurluşy 79 proton / elektron we 118 neýtron.
- Altyn. Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Gold); 2021-nji ýylyň 13-nji sentýabrynda alyndy.
- Çadyryň nusgalyk öwredişi. A.J. Pollock. (https://www.stempublishing.com/authors/pollock/Tabernacle.html sahypasyndan alyndy, 2021-nji ýylyň 13-nji sentýabrynda).
- Kümüş. Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Silver); 2021-nji ýylyň 13-nji sentýabrynda alyndy.
- Mis. Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Copper); 2021-nji ýylyň 13-nji sentýabrynda alyndy.





