Haggaýyň döwründäki öý meselesi
Rebbiň öýüniň bu ähmiýeti Haggaýyň pygamberlik eden halky üçin ýitirilmedi. Birinjiden, ybadathananyň ilkinji gurulmagyna has ýakyn bolandyklary üçin, olar onuň Rebbiň şaýatlygy bilen baglanyşygyny düşündiler. Şeýle hem, olaryň Babyl ýesirligindäki soňky tejribesi Rebbiň olaryň arasynda ýaşamagynyň ybadathana bilen aýrylmaz baglanyşykly däldigini tassyklamak üçin bir pursat boldy, sebäbi Rebbiň şöhraty diňe ybadathanadan daşda däl, eýsem Ysraýyl ýurdundan daşda hem Öz halkynyň arasynda peýda boldy (Ezekiýel 1). Soňra, has soňky taryhda, olaryň ýurda gaýdyp gelmegi Rebbe şaýatlyk dikeltmek üçin ynsan höwesine gönükdirildi (Ezra 9:9). Şeýlelik bilen, Haggaýyň pygamberlik eden halky ybadathananyň esasy ähmiýetiniň Rebbi milletlere yglan etmekdigini bilýärdi.
Ybadathananyň ähmiýetini bilýän halk, Rebbiň Haggaý arkaly aýdýan nokadyny açyk düşündi. Birinjiden, Ol olaryň öýleri bilen Öz öýüniň arasynda deňeşdirme edýärdi, olaryň öýleri gowy ýagdaýda bolup görünýärdi, emma Onuň öýi harabaçylykda ýatyrdy. Bu açyk deňeşdirmäge goşmaça, Reb «tagtaly» sözüni ulanyp, gizlin deňeşdirme hem etdi. Bu söz Rebbiň öýi bilen halkyň öýleriniň arasyndaky tapawuda ünsi çekdi, sebäbi bu adaty bolmadyk Ýewreý sözi Patyşalar kitabynda ybadathananyň we Süleýmanyň öýleriniň baýlygyny suratlandyrmak üçin ulanyldy (1 Patyşalar 6:9,15; 7:3,7). Ýagny, Ysraýylyň taryhynyň şol irki döwründe, Rebbiň öýi hem, patyşanyň öýi hem şeýle suratlandyryldy. Emma indi diňe halkyň öýleri şeýle suratlandyryldy. Bir zat ýalňyşdy!
Halk üçin Rebbiň diňe degişli fiziki öýleriň ýagdaýyny deňeşdirmek bilen gyzyklanmaýandygy açykdy. Ol 2 Samuelde Dawut bilen eden ýaly, Reb hakyky öýler bilen baglanyşykly aladany abadançylygyň we saglygyň abstrakt düşünjesine (Ýewreý dilinde şalom) salgylanmak üçin ulandy. Bu 6-njy aýatda Reb halkyň umumy abadançylygyna («öý» abstrakt düşünjesi) salgylananda we soňra 9-njy aýatda olaryň abadançylyk bilen baglanyşykly meselelerini «öý» sözi bilen açyk baglanyşdyranda aýdyň boldy. Dawut bilen eden ýaly, Reb gürrüňi fiziki öýlerden Özüni has köp gyzyklandyrýan zada, ýagny «şaloma» geçirdi.
Halk üçin ybadathanany goýan ýagdaýlarynyň Rebbiň gadyryny bilmekleriniň bir görkezijisidigini aýdyňdy. Emma olar muny özbaşdak düşünen bolmasalar, Ol Haggaýyň habary arkaly olara açyk düşündirdi. Başdan, Rebbiň gozgan hakyky meselesi Onuň öýüniň ýagdaýy däl, eýsem halkyň oňa beren gymmaty bolupdy. Olar ybadathanany dikeltmek üçin dogry wagt däldigini aýtsalar-da (1:2), hakyky mesele olaryň öz zatlaryna wagt we energiýa sarp edýändikleridi (1:4). Olar Rebbiň öýüniň harabaçylykda ýatmagyna razy bolup, öz öýleriniň diňe bir gowy ýagdaýda däl, eýsem kaşaň «tagtaly» bolmagyny üpjün edýärdiler.
Esasynda, Rebbiň çözýän meselesi halkyň Özüni äsgermezlik edip, öz abadançylygyna we saglygyna bagyşlaýandygydy. Olaryň öz zatlaryna bolan bagyşlanmagynyň güýçlüligi Rebbiň käýinçinde hem aýdyňdy. Olaryň tagallalarynyň yhlasy «her biriňiz öz öýüňize ylgaýarsyňyz» (1:9) diýen adaty bolmadyk aňlatma bilen bellendi. Bu jümle ulanyp, Reb olaryň öz bähbitlerine nähili güýç bilen ýüzlenýändiklerine ünsi çekdi.
Olar bilmeli bolardylar
Olaryň ileri tutýan zatlary ýalňyş ýerde bolmak bilen çäklenmän, Reb olara näme bolup geçýändigini düşündirmelidigini aýtdy. Ol Özüniň olaryň öýlerine bereket bermezliginiň bir meseläniň bardygyny olara bildirmelidigini düşündirdi. Kanuny Gaýtalamakda halka açyk aýdyldy, gulak asmak ýurtda maddy bereketlere getirer, emma gulak asmazlyk we Rebbi äsgermezlik etmek bereketleriň ýitirilmegine getirer. Olaryň başdan geçiren ýetmezçiligi, eger olar Rebbi yzarlamasalar, Mukaddes Ýazgylaryň olara wada beren zadynyň boljakdygyny görkezdi. Şonuň üçin, Tora taglymatlaryny bilip, olar iň bolmanda öz häzirki ýetmezçilikleri bilen ähtdäki ylahy duýduryşlaryň arasynda bir baglanyşygyň bardygyny sorag astyna goýmalydylar. Aslynda, Reb olaryň ünsüni iki gezek gaýtalanan «Ýollaryňyzy göz öňüne getiriň» (1:5,7) diýen nesihat bilen çekdi. Häzirki dilde Ol: «Başdan geçirýän zatlaryňyz barada oýlanyň! Näme bolup geçýändigini bilmeýärsiňizmi?» diýýärdi.
Halk başdan geçirýän zatlaryny göz öňüne getiren bolsa-da, olar öz abadançylygynyň ýoklugyny ýaşaýşyň adaty bir bölegi hökmünde rasionalizirläp bilerdiler. Hemmeler bilýän ýaly, durmuşda zatlaryň gowy gidýän döwürleri we erbet gidýän döwürleri bar. Emma Reb şeýle netije üçin ýer goýmady. 9-njy aýatda Ol olaryň başdan geçirýän meseleleriniň diňe bir durmuşda bolup geçýän «zatlar» däl, eýsem Onuň olaryň tagallalaryny gowşatmagynyň göni netijesidigini açyk aýtdy. Olar öz bereketlerini we abadançylygyny üpjün etmek üçin näçe köp çalyşsalar-da, Reb oňa «üfläp» durdy. We Ol olara edýän zatlarynyň sebäbi barada hiç hili bulaşyklyk bolmazlygy üçin, Reb olara öz öýlerine «ylgaýandyklary» üçin, Onuň öýi bolsa harabaçylykda ýatandygy üçin şeýle edýändigini aýtdy.
Öz-özüňe ýeterliklik
Halkyň öz tagallalary bilen Rebbiň sowgat hökmünde wada beren bereketlerini almaga çalyşýandygyna üns beriň. Kanuny Gaýtalamakda Ysraýyla, eger olar Rebbi bütin ýürekleri bilen söýseler we Oňa gulak assalar, oba hojalyk abadançylygy wada berildi (Kanuny Gaýtalamak 28). Olaryň tarapyndan aşa köp iş talap edilýändigi barada hiç hili agzalmady. Gaýtam, Rebbiň bereketi olaryň abadançylygyny dörederdi. Emma Haggaýda Reb halkyň ünsüni şol bereketleri özbaşdak üpjün etmek üçin eden tagallalarynyň biderekdigine çekdi. Olar köp ekdiler, emma netijede az hasyl aldylar. Olar iýdiler, içdiler, geýindiler we maliýe gorlaryny gurmaga synanyşdylar, emma hemmesi biderekdi. Olar Rebbiň olara bereket hökmünde bermegi wada beren abadançylygyny almaga köp zähmet çekdiler. Ironiýa şeýledi, olar ony näçe köp almaga çalyşsalar, ol şonça-da köp elden gaçdy. Bereketleri üpjün etmäge synanyşyklarynda, olar şol bereketleri bermegi wada beren Şahsy äsgermezlik etdiler.
Gorky
Halkyň reaksiýasyny ýalňyş düşünmek ýok. Olar Rebbiň sözüni eşidenlerinden soň, näme bolup geçýändigini doly bildiler. Olar muny öň bilmeli bolardylar, emma indi Reb olaryň garşysyna çykanda, näme bolup geçýändiginiň hemmesi aýdyňdy. Olar betbagtçylykly netijeleri hem bildiler. Şol asyryň başynda Ysraýyl Rebbi äsgermezlik edenligi üçin ýesir alnyp, Wada edilen ýurtdan aýrylypdy. Emma köp ýyllar ýesirlikden soň Reb olary ýurda gaýtardy. Emma indi Reb olaryň ýene-de ilkinji ýesirlige getiren ýolda bolandyklary bilen göni ýüzleşdirdi. Olar muny doly bildiler we gorkdular! Bu Mukaddes Ýazgylarda köplenç öwülýän hormatly gorky däldi. Ýewreý teksti göni manysynda «olar Rebbiň ýüzünden gorkdular» (1:12) diýýär. «Gorkmak» aňlatmasy açyk elhençligi aňladýar. Olar «gorkudan doňupdylar.» Olar «ýuka buz üstündediler» we olar muny bilýärdiler.
Emma, ýene-de bir gezek Reb Öz merhemetini we rehimdarlygyny görkezdi. Olaryň gorkusyna göni jogap edip, Haggaý arkaly olara başga bir söz iberdi: «Men siziň bilen» (1:13). Olaryň garşysyna çykmagy hökümiň yzyna gaýtarylmaz karary däldi. Gaýtam, bu düzediş çäresi bolup, Olaryň bilen bolandygyny we olaryň ünsüni Özüne we öz aladalaryndan daşlaşdyrmaga çalyşýandygyny tassyklamak bilen geldi. Ol olaryň aladalaryna olar özleri edip biljeklerinden has gowy serederdi, eger olar diňe Oňa bil baglasalar we Onuň şöhratyny milletlere görkezmäge üns beren bolsalar.
