Ýoşiýa: Garaňky Günlerde Direliş we Hudaýyň Sözüne Gaýdyp Gelmek

ÝOŞIÝA

Garaňky Günlerde Direliş

Ýoşiýa we onuň hökümdarlygy baradaky ilkinji aýatlar käbir möhüm nokatlary berýär.

Ýoşiýa höküm sürmäge başlanda bary-ýogy sekiz ýaşyndady, elbetde, mugallymlaryň we ýolbeletleriň kömegi bilen. Kakasy Amon we atasy Manasse bilen düýpgöter tapawutlylykda, Ýoşiýa täze başlangyjyaňladýardy, bu hem sekiz sany bilen görkezilýär. Ýoşiýanyň hökümdarlygy Rebbiň gözünde dogry işleri etmegi bilen bellidir, ol öz halkyna ýol görkezdi. Onuň hereketleri Reb bilen agzybirlikde boldy, çünki Ýoşiýa ondan öňki beýleki imanlylar ýaly Onuň bilen ýöredi . Ýoşiýanyň şahsy ýörişi we şa işleri onuň atasy Dawudyň ähli ýollaryna laýykdy, ol Hudaýy hakykatdan-da hormatlap, onuň gowy göreldesine eýerdi. Ýoşiýa ondan öňki beýlekiler ýaly öz pikirlerini girizip, şol ýollardan sowulmady . Ol saga-sola sowulmady. Hemişe dogry we göni ýoldan, islendik tarapa, sowulmak howpy bar. Biz aňsatlyk bilen ýoldan çykyp bileris, ýöne Ýoşiýa beýle däldi.

Takyk Pygamberlik

Ýoşiýa sahnada peýda bolmazyndan takmynan 350 ýyl öň, Ýahudadan atsyz bir pygamber Ýeroboamyň garşylykly girizen we on taýpany ýoldan çykaran butparazlygy üçin Hudaýyň hökümini yglan etdi (1 Patyşalar 13:1-2). Pygamber Ýahudanyň geljekki patyşasy, «ady Ýoşiýa» (NASB), butlary we olar bilen baglanyşykly zatlary aýyrjakdygyny we butparaz ruhanylaryň süňklerini öz resmi gurbanlyk sypasynda ýakjakdygyny, şeýlelik bilen ony haram etjekdigini yglan etdi. Bir alamat bu pygamberligi tassyklady: «Gurbanlyk sypasy ... iki bölege bölündi we kül döküldi» (5-nji aýat).

Köp ýyl soň Ýoşiýa Hudaýyň adyndan bu hökümi ýerine ýetirdi, butparazlygyň ýolbaşçylaryny jezalandyrdy we olaryň gurbanlyk sypasynda bu ýamanlykda işjeň bolanlaryň süňklerini ýakdy (seret 2 Patyşalar 23:15-20). Unutmaň, biz Hudaýyň garşydaşlary jezalandyrmak ýa-da boýun egdirmek üçin dürli usullary ulanýan merhemet döwründe ýaşaýarys.

Hudaýyň Işi we Adamyň Işi

Rebbiň hökümi Iýerusalime düşmezinden öňki gaty garaňky günlerde, Ýoşiýanyň hasabaty Hudaýyň hökümdar merhemetde işleýşiniň we çyn ýürekden ynsan jogabynyň, ýaşlyk güýji bilen bellenen, ajaýyp utgaşmasyny görkezýär. Ýoşiýa, ähtimal, ir ýaşda, belki-de tagta çykmazdan öň «täzeden doglan» bolmaly. Ol 16 ýaşynda, hökümdarlygynyň sekizinji ýylynda «kakasy Dawudyň Hudaýyny gözlemäge başlady» diýlip ýazylýar (2 Ýyl ýazgylary 34:3). Ol Rebbi has gowy tanamagyň we Oňa bil baglamagyň zerurlygyny duýan bolmaly – ady görkezýän ýaly, «Reb tarapyndan goldanylmak». Manasseniň hökümdarlygynyň garaňky fonunda, Ýoşiýanyň hekaýasy ajaýyp göwher ýalydyr, onuň barlygy bejeriji we goldaýjy Rebbe degişli bolmaly. Beýleki tarapdan, bu ýaş patyşanyň Oňa bolan wepalylygy we yhlasly hereketleri gaty üýtgeşikdir, bu biziň üçin şu gün köp sapak berýär.

Ýoşiýanyň atasy Manasse dindar patyşa Hizkiýanyň oglydy. Hizkiýa Reb tarapyndan Öz halkyny Hudaýa gaýtaryp getirmek üçin ulanyldy, netijede onuň günlerinde uly direliş boldy. Emma Manasse atasy Ahazyň syýasatyna eýerdi, köp bigünä adamlary elhenç butlara gurban etdi. Bu bize her nesliň öz sapaklaryny öwrenmelidigini we Hudaýyň hökümetine tabyn bolup, öz ýalňyşlyklary üçin doly jogapkärdigini öwredýär. Hudaý her nesilde işledi, biz Ýoşiýanyň hökümdarlygy döwründe kanun ýazgysy tapylanda we ýaş patyşa öz halkyny Hudaýa gaýtaryp getirende görýäris – hatda Hizkiýanyň edeninden hem has köp. Şeýlelik bilen Ýoşiýanyň hökümdarlygy täze başlangyjy aňladýar, bu onuň hökümdarlygynyň 18-nji ýylynda, ol bary-ýogy 26 ýaşyndaka has aýdyň boldy. Bir ýylyň içinde Hudaýyň gullugyny täzeden gurmak üçin köp zatlar boldy.

Täze Başlangyçlar

Ýoşiýa we onuň hökümdarlygy birnäçe täze başlangyçlary aňladýar, bu Mukaddes Ýazgylarda sekiz sanynyň ulanylmagy bilen görkezilýär. Ol bary-ýogy sekiz ýaşyndaka tagta çykaryldy. Soňra 16 ýaşynda, hökümdarlygynyň sekizinji ýylynda, Ýoşiýa kakasy Dawudyň Hudaýyny gözlemäge başlady. Mundan dört ýyl soň butparazlygy aýyrmak we Ýahudany, Iýerusalimi we ybadathanany oňa degişli köp zatlardan arassalamak üçin gaty anyk buýruklar we hereketler boldy (2 Ýyl ýazgylary 34:3) – bu wakalar ýene bir başlangyçdy.

Bir ýylyň dowamynda ybadathanany we Iýerusalimi arassalamak bilen baglanyşykly ýatda galyjy wakalar boldy. Ýoşiýa bu arassalaýyş we tämizleýiş missiýasyny demirgazyk patyşalygyň käbir böleklerine çenli giňeltdi, 1 Patyşalar 13-de pygamberiň öňünden aýdyşy ýaly. Mundan başga-da, Rebbiň öýüniň täzeden gurulmagy we dikeldilmegi boldy (8-nji aýat), şonda Hilkiýa (belki-de pygamber Ýeremiýanyň kakasy, ýöne biz muny anyk bilmeýäris) kanuny öz içine alýan ýazgyny tapdy (14-15-nji aýatlar). Bu, ähtimal, her patyşanyň göçürmeli bolan Kanun taglymatynyň teksti bolmaly (Kanun taglymaty 17:18). Ýeremiýa bu möhüm açyşa (Ýeremiýa 15:16; seret Zebur 119:162) we Onuň Sözüniň oňa eden täsirine salgylanýar. Bu tapyndy, ýene bir täze başlangyç, Ýoşiýa uly täsir etdi. Bu ýazgy, Hudaýyň Sözü, ýaş patyşa okalanda, ol Hudaýyň öňünde özüni peseltdi we eşiklerini ýyrtdy.

Soňra ol baş ruhana we käbir ýokary derejeli resmilere pygamber Huldanyň üsti bilen Hudaýyň näme aýtjakdygyny soramagy buýurdy (2 Ýyl ýazgylary 34:18-22). Ol Hudaýyň hökümleriniň Öz halkyna (23-25-nji aýatlar) olaryň ýamanlygy sebäpli düşjekdigini tassyklady, bu ösüş Musa tarapyndan eýýäm öňünden aýdylypdy (Lewiler 26; Kanun taglymaty 28). Ýoşiýa ýazgynyň okalyşyny eşidende özüni peseldendigi üçin, bu höküm diňe onuň ölüminden soň geljekdi (2 Ýyl ýazgylary 34:26-28). Muňa garamazdan, Ýoşiýa ýazgynyň ähli halka okalmagyny buýurdy, ol olaryň arasynda durup, olar bilen äht baglaşdy (29-32-nji aýatlar), ondan soň goşmaça arassalaýyşlar boldy (33-nji aýat). Injil bize onuň Rebbiň yzyna düşmekden sowulmandygyny we onuň halky Kanun Kitabyna laýyklykda Rebbe gulluk etmäge mejbur edendigini aýdýar (2 Patyşalar 22:2, 23:2-3). Şeýlelik bilen ol halky Rebbiň öňünde baglaşan ähtine girmäge mejbur etdi: Onuň bilen ýöremek we Hudaýyň Kanunynda ýazylanlary berjaý etmek. Bu hakykatdan-da Onuň Sözüne gaýdyp gelmekdi – halk gatnaşanda täze başlangyç. Biziň täze başlangyçlarymyz näme?

Ýoşiýanyň Döwründäki Pasxa

Bu ajaýyp dikeldişden we Hudaýyň pikirlerine gaýdyp gelmekden soň, Pasxa bellenildi. Bu dogry senä we Hudaýyň Musa arkaly beren ähli görkezmelerine laýyklykda berjaý edildi – we bu ýatlama aýratyn Rebbiň öýi bilen baglanyşyklydy (2 Ýyl ýazgylary 35:1-2). Sandyk (3-nji aýat) agzalýandygy möhümdir, çünki ol Hudaýyň gullugynyň merkezini aňladýar. Mundan başga-da, bu zatlaryň Dawudyň we Süleýmanyň görkezmelerine laýyklykda edilendigi aýdylýar (4-nji aýat). Ýoşiýa takyk görkezmeler berdi we hakyky ruhy ýolbaşçylyk etdi (4-16-njy aýatlar). Islegli ýürekliler onuň göreldesine eýerdiler (8-nji aýat) – we bu baglanyşykda aýdymçylar aýratyn agzalýar (15-nji aýat), çünki olar islegli ýüreklerden gelýän jogaby aňladýardylar. Hudaý hemişe Öz halkynda jogap gözleýär, Musa pygamberiň Çykyş 15-däki aýdymynda bolşy ýaly – Mukaddes Ýazgylarda ýazylan ilkinji aýdym – ilkinji Pasxadan we Müsüriň gulçulygyndan halas bolandan gysga wagt soň.

Şeýle hem Ýoşiýanyň hakyky direliş günlerinde ähli zatlaryň Kanuna we patyşanyň buýrugyna laýyklykda edilendigi aýdylýar (2 Ýyl ýazgylary 35:12-16). Ýyl ýazgylarynyň awtory, Hudaý hem şeýle bolmaly, pygamber Samueliň günlerinden bäri beýle Pasxanyň bellenilmändigini ýazanda, açykdan-açyk begendi (18-nji aýat). Patyşalar kitabynyň awtory kazylaryň günlerinden bäri diýip ýazýar (2 Patyşalar 23:22), ýöne bu gapma-garşylyk däldir, çünki Samuel Reb tarapyndan Saul patyşany, soňra Dawudy mesh etmäge ýolbaşçylyk edilmezden öňki iň soňky kazy bolupdy. Bu nähili uly baýramçylyk bolmaly!

Hizkiýanyň döwründäki Pasxa barada «Iýerusalimde uly şatlyk bardy» diýilýär, bu Süleýmanyň günlerinden bäri beýle bolmandy (2 Ýyl ýazgylary 30:26). Emma Ýoşiýanyň döwründäki direliş Hizkiýanyň döwründäkiden has uly we has giňdi, onuň günlerinde baýramçylyk bir aý soň edildi, sebäbi zerur arassalaýyşlar wagtynda tamamlanmandy (2 Ýyl ýazgylary 30:15). Ýoşiýanyň döwründe ähli zat wagtynda we Hudaýyň buýruklaryna laýyklykda boldy. Iki ýagdaýda-da uly direliş we Hudaýa gaýdyp gelmek boldy. Ýöne Ýoşiýanyň döwründe ýazgy tapylandan we okalandan soň Mukaddes Ýazgylara has uly üns berildi, we Lewililer halka öwretdiler (35:3) we ruhy ýolbaşçylyk etdiler. Hudaýyň pikirleriniň beýle öwredilmegi her nesil üçin zerurdyr!

Men siziň has giňişleýin öwrenmegiňizi höweslendirmek üçin bir pursat sarp etmek isleýärin. Mukaddes Ýazgylaryň Pasxa baýramçylygy barada berýän her bir hasabatynda, Mukaddes Ruh dürli ýa-da täze bir elementi nygtaýar. Bu zatlaryň hemmesi bizi höweslendirmek üçin ýazylypdyr. We Reb, elbetde, bu elementleriň biziň Pasxa baýramçylygymyzda, Rebbiň ýatlama nahary bilen baglanyşykly, Rebbiň Agşamlyk nahary diýlip hem atlandyrylýan (1 Korinfliler 5:7-8, 10-11) görkezilmegini isleýär. Birinji aňlatma biziň tarapymyzy nygtaýar, ikinjisi bolsa Rebbiň bu berjaý etmäge bolan gyzyklanmasyny nygtaýar.

Gynançly Soňy

Ýoşiýa hökümdarlygynyň bu möhüm 18-nji ýylyndan soň on üç ýyl dowam etdi (2 Ýyl ýazgylary 34:8-35:19). Onuň 31-nji ýylynda Faraon Neho Karhemişe söweşmek üçin gitdi, ähtimal, Assiriýalylar bilen bilelikde, Wawilonlylara garşy. Patyşa Ýoşiýa ony saklamaga synanyşdy, bu onuň işi däldi. Hudaý bu wepaly patyşany, onuň inatkeşligi sebäpli, Faraon tarapyndan öldürilmegine rugsat berdi (2 Patyşalar 23:29-30; 2 Ýyl ýazgylary 35:20-27).

Geliň, Ýoşiýanyň Rebbe gulluk etmäge bolan uly wepalylygyndan, ýöne şeýle hem öz işine üns bermezlik we inatkeş bolmazlyk ýalňyşlygyndan sapak alalyň. Bu zatlaryň hemmesi biziň görkezme üçin ýazylypdyr (Rimliler 15:4; 1 Korinfliler 10:11-13).

SOŇKY BELLIKLER

1. Ýoşiýanyň ady «(ol) Ýah (Reb) tarapyndan goldanar» ýa-da «Ýah kimi bejerýär» diýmegi aňladýar. Bu at bu patyşanyň işleriniň Hudaýyň işi bilen ýakyndan baglanyşyklydygyny aňladýar, we hakykatdan-da biz muny 2 Patyşalar 22-23 we 2 Ýyl ýazgylary 34-35-den öwrenýäris.
2. Ýewreý tekstinde sekiz sany 147 gezek (21 x 7) duş gelýär, käwagt başga bir sanyň bölegi hökmünde, mysal üçin 18. Ol Ýoşiýa bilen baglanyşykly ýedi gezek duş gelýär (2 Patyşalar 22:1,3, 23:23; 2 Ýyl ýazgylary 34:1,3,8, 35:19). Biz okyjylarymyzy bu dört baby okamak üçin höweslendirýäris.
3. «Ol Rebbiň gözünde dogry iş etdi» diýen jümle on gezek duş gelýär, bu Mukaddes Ýazgylaryň adamyň jogapkärçiligi bilen baglanyşykly sany: 2 Patyşalar kitabynyň bäş ýerinde (14:3, 15:3,34, 18:3, 22:2) we 2 Ýyl ýazgylary kitabynyň bäş ýerinde (25:2, 26:4, 27:2, 29:2, 34:2).
4. Bu kiçijik «ähli» sözi Ýoşiýanyň taryhynda köp gezek gaýtalanýar we ol onuň Rebbiň bähbitlerine bolan doly wepalylygyny nygtaýar.
5. Bu ýedi nokatly gysgaça beýan 2 Patyşalar 22:1-2-de berilýär (seret şeýle hem 2 Ýyl ýazgylary 34:2), we saga ýa-da sola sowulmazlyk buýrugy ýolbaşçylar üçin şahsy görkezmelerde (Kanun taglymaty 17:20; Ýeşuwa 1:7; Süleýmanyň tymsallary 4:27) we ähli millet üçin (Kanun taglymaty 5:32, 28:14) köp gaýtalanýar.
6. Pygamber Ýeremiýa şol günlerde halkyň ahlak ýagdaýyna ýüzlendi, öz habarlarynda halkyň ýüregine içgin seretmäge mümkinçilik berdi. Ol köpçüligiň ýagdaýyny açyp görkezdi, olar diňe daşyndan, patyşanyň buýrugy bilen Rebbe gaýdyp geldiler (2 Ýyl ýazgylary 34:31-33). Olaryň arasynda az sanly adam hakyky toba etdi – Hudaý üçin galanlar, Onuň hemişe bolşy ýaly (Rimliler 11-i göz öňüne tutuň).
7. Ýoşiýa baradaky bu ýazgyda «näme ýazylandygy» (seret 2 Patyşalar 23:21-23, 24-25) gaty nygtalýar. Mundan başga-da, bu zatlar biziň görkezme üçin ýazylypdyr (mysal üçin 1 Korinfliler 10).
8. Ýeremiýanyň ýazgylarynyň görkezişi ýaly, çuňňur ynamyň we toba etmegiň ýoklugyna garamazdan, iň bolmanda daşky gaýdyp gelme bardy.
9. Bu isleg, Ysraýylda geljekki galanlaryň bütin millete täsir etjek we Rebbi kabul etmäge we Oňa gulluk etmäge (ahyrynda) ýene-de islegli boljak häsiýetiniň mysalydyr (Zebur 110:3; Matta 23:39). Musa pygamberiň döwründe çadyryň gurluşygy bilen baglanyşykly halkyň birnäçe toparlarynda şeýle isleglilik görüldi (Çykyş 35:21-22, 36:3), Ýoşiýanyň hökümdarlygy döwründe bolsa şazadalaryň islegli berendigi ýazylypdyr (2 Ýyl ýazgylary 35:8). Şu gün bir islegli beriji Reb üçin gymmatlydyr (2 Korinfliler 8:3, 9:7).
10. Bu direliş, gaýdyp gelme, täzeden gurma, dikeldiş, abatlaýyş, täzeden gurma we täzeden bagyşlama ýylydy – iň bolmanda dindar galanlar bilen.
    
    Alfred Bouter tarapyndan