Onuň haýyşy
Süleýmanyň patyşalygynyň ilkinji beýany, kakasynyň patyşalygyndan galan «islenilmeýänleri» arassalandan soň, Hudaýdan akyldarlyk baradaky özboluşly haýyşy boldy. Birinji Patyşalar 3:3 bu hekaýany «Süleýman Rebbi söýýärdi, kakasy Dawudyň kanunlary boýunça ýöreýärdi» diýen sözler bilen başlaýar. Nähili berk başlangyç! Bu ýaş hökümdar dogry ýola gönükdirilipdi, ýüregi Rebbe tarap dogrydy.
Onuň akyldarlyk baradaky dogasy (1 Patyşalar 3:6-9) şükranalyk bilen başlandy, Hudaýyň hökümdarlygyny we öz ýetmezçiliklerini boýun aldy, we Hudaýyň halkyny gowy dolandyrmak üçin «düşünjeli ýürek» baradaky haýyş bilen gutardy. Bu Hudaýyň jogap beren kömek baradaky pespällik bilen edilen haýyşdy. Ol Süleýmana akyldarlyk sorany üçin – uzak ömür, baýlyk ýa-da duşmanlarynyň üstünden agalyk etmek däl-de – Ony hökman berjekdigini aýtdy. We Ol oňa baýlyk, hormat we uzak ömür hem berjekdi (1 Patyşalar 3:11-14).
Onuň patyşalygy
Süleýman öz patyşalygyny ylahy akyldarlygyň görkezilişi bilen başlady (1 Patyşalar 3:16-28). Iki ene oňa geldi, her biri diri çaganyň özüniňkidigini, öli çaganyň bolsa beýlekisiniňkidigini aýtdy. Süleýman olaryň enelik instinktine ýüzlendi we diri çagany iki bölege bölüp, her aýala ýarysyny bermegi buýurdy. Hakyky ene çagany halas etmegi isländigi üçin aňsatlyk bilen tanaldy – hatda beýleki aýala bermäge-de razy boldy.
Mukaddes Ýazgylar bize «Hudaý Süleýmana akyldarlyk berdi ... deňiz kenaryndaky çäge ýaly. We Süleýmanyň akyldarlygy Gündogaryň ähli ogullarynyň akyldarlygyndan we Müsüriň ähli akyldarlygyndan üstündi» (1 Patyşalar 4:29-34) diýip aýdýar. Ol beýlekilerden has akyldardy we bütin dünýä muny bilýärdi. Adamlar ony diňlemek üçin her ýerden gelýärdiler. Hatda Şeba şa zenany hem onuň akyldarlygyny diňlemek üçin köp sowgatlar bilen geldi (1 Patyşalar 10:1-9, 23).
Nähili dindar haýyş, we Hudaýdan nähili jogap! Ol Rebbi söýendigi üçin, onuň haýyşy Rebbiň islegine laýykdy. Bu gün hem şeýle. Eger biz Rebbi hakykatdan-da söýsek, isleglerimiz Onuň islegine laýyk bolar.
Bu biziň Onuň öňünde ynamymyzdyr, eger biz Onuň islegine laýyk bir zat sorasak, Ol bizi eşidýär. We eger biz näme sorsak-da, Onuň bizi eşidýändigini bilsek, biz Ondan soran haýyşlarymyzyň bardygyny bilýäris (1 Ýahýa 5:14-15).
Dawut şeýle ýazdy: «Rebde lezzet tap; we Ol saňa ýüregiň isleglerini berer» (Zebur 37:4). Biz Rebbiň islegine laýyk gelýändigini bilýän bir zady soranymyzda, Onuň ony berjekdigini bilýäris.
Hudaý tarapyndan, eger biziň soran zadymyz Onuň isleginde we Onuň şöhraty üçin bolsa, ony bermekde az töwekgelçilik bar. Süleýman gowy başlangyç etdi; onuň islegi Hudaýyň halkyny Hudaýyň wekili hökmünde dolandyrmakdy.
Akyldarlykdan başga-da, Süleýmanyň döwründe Ysraýyl patyşalygy baýlygynyň iň ýokary derejesine ýetdi. Süleýman her ýyl 666 talant altyn (25-33 tonna) ýygnady. Ondan 500 sany galkan ýasady we tagtyny altyn bilen örtedi. Kümüş hatda gymmatly hasaplanmaýardy, daşlar ýaly adaty zatdy (1 Patyşalar 10:18-27)! «Süleýman baýlykda we akyldarlykda ýer ýüzündäki ähli patyşalardan beýik boldy» (1 Patyşalar 10:23).
Şeýle patyşa bilen Ysraýylyň gülläp ösmegine garaşylardy. Onuň ýolbaşçylygynda olar hakykatdan-da Hudaý üçin ýer ýüzünde şaýatlyk we täsir edip bilerdiler. Ol Süleýmana soranyndan has köp zat beripdi, we Süleýmanyň etmeli zady Rebbi söýmegini dowam etdirmek we Onuň halkyny dogry ýolbaşçylyk etmekdi. Ol ony başardy! Ýer ýüzündäki islendik adam näme isläp bilerdi? Adamlaryň häzirki islegleri şol bir zatlar: baýlyk, akyldarlyk we şöhrat.
Onuň çäklendirmeleri
Ähli baýlygyň we hormatyň arasynda, Süleýman Ysraýylyň geljekki patyşalary barada Reb tarapyndan berlen käbir ýönekeý düzgünleri ýa unudypdy ýa-da olary duýmak üçin gaty meşguldy. Musa, Kengan ýurduna girmänkä halka eden gutardyş çykyşlarynda, Ysraýyly dolandyrjak patyşa barada üç sany anyk duýduryş berdi: «Ol özüne at köpeltmez, ne-de at köpeltmek üçin halky Müsüre gaýtaryp getirmez ... Ne-de özüne aýal köpeltmez ... ne-de özüne kümüş we altyn gaty köpeltmez» (Kanun taglymaty 17:16-17).
Hudaý ony baý we meşhur etmändimi? Onda näme problema bar? Hudaý çäklendirmeler berende, olaryň bir sebäbi bar. Eger kim adam ýüregini bilýän bolsa, ol Hudaýdyr. Ol Ysraýylyň patyşalarynyň Müsürden at almagyny islemeýärdi, sebäbi Ol Öz halkyny Müsürden halas edenden soň, olaryň Müsüre gaýdyp gelmegini islemeýärdi. Ol patyşalaryň aýal köpeltmegini islemeýärdi, sebäbi olaryň hatda wepaly ýürekleri hem «ýoldan çykaryp» biljekdigini bilýärdi (Kanun taglymaty 17:17). Ol patyşanyň gaty baý bolmagyny hem islemeýärdi, sebäbi baýlyk adamyň Hudaýa bolan garaşlylygyny azaldýar (Süleýman pygamberiň nakyllary 30:8-9).
Onuň biperwaýlygy
Biz Süleýmanyň patyşalygy döwründäki Ysraýylyň baýlygy barada eýýäm okadyk – her ýerde kümüş we altyn, diýen ýaly ölçegsiz. Ybadathana gurulandan soň hem, altyn köpdi, we her ýyl has köp gelýärdi. We «ýer ýüzündäki ähli patyşalar» Süleýmana hormat sowgatlaryny berýärdiler (1 Patyşalar 10:23-25).
Onuň baýlygynyň Reb tarapyndan, Onuň wadasyna laýyklykda rugsat berlendigini bilip, belki biz Süleýmana bu nokady birneme ýeňillik berip bileris. Baýlyk öz-özünden erbet däl, eger dogry ulanylsa. Emma Süleýman Hudaý tarapyndan goldanmaýan başga birnäçe ugurda gowşaklyk görkezdi. «Süleýmanyň at importy Müsürdendi» (1 Patyşalar 10:28-29). Ol diňe bir köp atlara eýe bolman, eýsem Müsürden beýleki ýurtlara at we söweş arabalarynyň söwdagäri boldy.
Hatda bu hem ony zaýalamazdy. Emma bu hökman zaýalady: «Süleýman patyşa köp sanly daşary ýurtly aýallary söýdi ... Onuň 700 aýaly, şa gyzlary we 300 gyrnagy bardy» (1 Patyşalar 11:1-3). Erkekler tebigy ýagdaýda aýallary söýýärler, ýöne gaty köp bolmak diýen zat bar! Kanun taglymaty 17-de berlen üç çäklendirme nokadynyň hemmesi Süleýman tarapyndan bozuldy. Ol patyşa hökmünde öz hukuklaryny suistimal etdi. Ýöne onuň günäsi bu zatlara eýe bolmakda däldi. Ol nämedi?
Onuň heläkçiligi
Süleýman diňe bir iň akyldar adam bolman, eýsem şol wagt dünýädäki iň baý adamdy (1 Patyşalar 10:23). Biz bu ikisiniň hem Hudaýdan sowgatdygyny aýdyp bilerdik.
Hudaý tarapyndan birden köp aýal entek anyk gadagan edilmedik bolsa-da, bu ýerde iki sany bellik edilmeli: Birinjiden, Hudaý Adam üçin bir aýal ýaratdy. Ol birnäçe ýaradyp bilerdi, esasanam «köpelip, ýer ýüzüni dolduryň» (Barlyk 1:28) diýen buýrugyny göz öňünde tutsak. Emma Hudaý nika gatnaşygyny ähli ýer ýüzündäki gatnaşyklaryň iň güýçlüsi we iň ýakyny bolmagyny isländigi üçin, ony bire-bir bolmagyny isledi. Ikinjiden, Hudaýyň nika üçin esasy maksady Mesih bilen Onuň Kilisesiniň arasyndaky gatnaşygy suratlandyrmakdyr (Efesliler 5:22-27). Bu maksat, köp partnýorlar gatnaşanda gaty gowşadylýar.
Näme ýalňyş boldy? Göräýmäge Süleýman öz baýlygyndan we hormatyndan şeýle bir lezzet alyp başlady welin, ol öz garaýşyny ýitirdi. Ony akyldar we baý eden Hudaý, lezzet yzarlamasynda unudyldy. Ruhy, idealistik ýaş adam duýgur, materialistik garry adama öwrüldi. Hudaýa we Onuň prinsiplerine bolan söýgini görmek üçin Süleýman pygamberiň nakyllaryny okaň. Öz-özüňe düşkünlikden döreýän umytsyz, ýeňlişçi garaýşy görmek üçin Wagyzçyny okaň. Hudaýyň Süleýmana beren sowgatlary ýalňyşmydy? Elbetde ýok; Ol bize berýän hiç bir zady ýalňyş däldir. Problema olary näme edýändigimizde. Eger biz olary Rebbiň hormaty we şöhraty üçin ulanýan bolsak, Ol üçin köp zatlar amala aşyrylyp bilner. Eger biz olary özümiz üçin ulanýan bolsak, olar diňe betbagtçylyk, boşluk we Reb üçin zaýalanan şaýatlyk getirer.
Öz akyldarlygy barada Süleýman şeýle ýazýar – akyldarlygy ulaldyp we köpeldip, däli we akmaklygy bilmek bilen – ähli zat boşlukdy, «ýeli yzarlamak ... Sebäbi köp akyldarlykda köp gaýgy bar, we bilimiň artmagy agyrynyň artmagyna getirýär» (Wagyzçy 1:14-18). Iň akyldar adamyň nähili ajy garaýşy! Akyldarlyk Hudaýdan daşlaşanda, iman akyla ýol berende şeýle bolýar.
Onuň baýlygy barada näme? Biz Kanun taglymaty 17-niň prinsipleriniň bozulandygyny eýýäm gördük. Bu ýalňyşmydy? Baýlyk näme zyýan edip biler? Süleýman esasan adama mälim bolan her bir lezzeti başdan geçirendigini aýtdy: «Gözlerimiň islan ähli zadyny ret etmedim. Ýüregimi hiç bir lezzetden saklamadym» (Wagyzçy 2:10). Oýlanyşykdan soň, ol munyň hem boşlukdygyna karar berdi – onda hiç hili peýda ýokdy. Onuň puly bize hiç haçan bolmajak bir kaşaňlygy berdi – islan zadyny! Ol puluň kanagatlandyrmaýandygyny netije çykardy: «Bu hem boşlukdyr» (Wagyzçy 5:10). Ol mundan başga-da baý adamyň işleýän adam ýaly gowy ýatmaýandygyny (Wagyzçy 5:12), we «dolan» adamyň Hudaýy äsgermezlik edýändigini aýtdy (Süleýman pygamberiň nakyllary 30:9).
Aýallar barada, 1 Patyşalar 11 bize açyk aýdýar: «onuň aýallary onuň ýüregini başga hudaýlara tarap öwürdi; we onuň ýüregi Reb Hudaýyna doly bagyşlanmandy ... Süleýman Rebbiň gözünde erbet bolan zady etdi, we Rebbi doly yzarlamady» (1 Patyşalar 11:4-7). Onuň butparazlygy Ammonly Molehi, butparaz milletler tarapyndan çaga gurbanlyklarynyň berilýän hudaýyny öz içine alýardy. Ol diňe bir butparaz butlara sežde etmän, eýsem olar üçin ybadat ýerlerini hem gurdy (1 Patyşalar 11:7).
Biziň sapagymyz
Biz Hudaýyň sowgatlaryna ynanıp bilermizmi? Howp hiç haçan Hudaýyň bize berýän zadynyň özünde däl; ol biziň ony nädogry ulanmagymyzda ýa-da zaýalamagymyzda. Hudaýyň bize berýän ähli zady, iň soňunda Onuň lezzeti üçin we ýer ýüzünde Onuň şaýatlygyny güýçlendirmek üçindir. Sowgatlar esasy üns merkezine öwrülende, we Beriji däl-de, biz olary özümiz üçin ýitirýäris, we betbagtçylyk yzarlaýar. Biz ähli zadymyzy Ol üçin ulananda, Ol hormatlanýar, we Ol bize «Mesihde gökdäki ruhy bereketler» (Efesliler 1:3) bilen baýlaşdyrýar – dünýäniň hiç haçan, islendik bahada berip bilmejek zatlary!
