HEZEKIÝA: Gowy Başlan Adam
Hezekiýanyň Injildäki terjimehalyny 2 Patyşalar 18-20, 2 Ýyl ýazgylary 29-32 we Işaýa 36-39-da okap bilersiňiz. Assiriýa dünýäsinden köp arheologik subutnamalar bar. Seneler we wakalaryň tertibi jedelli, ýöne Mukaddes Ýazgylarda ýazylan her bir waka hökman bolup geçdi.
Hezekiýa daşary ýurt imperiýasynyň Palestina we Siriýa üstünden öz gözegçiligini berkitýän döwründe höküm sürdi. Onuň kakasy Ýahudany miladydan öňki 735-nji ýylda Assiriýanyň agalygyna beripdi (2 Patyşalar 16:7-8). Miladydan öňki 705-681-nji ýyllarda Sanheribiň tagta çykmagy bilen, Assiriýa imperiýasynyň töwereginde gozgalaňlar turdy. Hezekiýa Palestinadaky hereketiň ýolbaşçysy bolup, Müsürden goldaw aldy.
Ýitirilen ýerleri yzyna almak üçin Assiriýanyň hökmany kampaniýasyna taýýarlanyp, Hezekiýa öz paýtagty Iýerusalimiň goragyny güýçlendirdi. Häzirki wagtda gelýänler henizem «[Hezekiýanyň] şähere suw getiren tunelini» (2 Patyşalar 20:20 NIV) öwrenip bilýärler. Ol «Gihon çeşmesiniň ýokarky çykalgasyny ýapdy we suwy Dawut şäheriniň günbatar tarapyna akdyrdy» (2 Ýyl ýazgylary 32:30). Bu Şiloam tuneli şäher diwarlarynyň içine gowy akýan suw üpjünçiligini getirýär, bu uzak gabawdan goranmak üçin ätiýaçlyk goragydyr.
25 ýaşynda Rebbiň ynanmagy
Ahaz Hezekiýanyň biologiki kakasy, Dawut bolsa ondan 13 nesil öňki atasy (1 Ýyl ýazgylary 3:5,10-13), ýöne Hezekiýa özbaşdak adamdy! Esasy zat, ol kakasynyň erbet ýollaryny yzarlamazlygy saýlady (2 Patyşalar 16:2-4, 18:1-3). Bäş aýratynlykda Hezekiýa ýaş hristianlar üçin ajaýyp mysaldyr:
- Ol Hudaýyň oňa beren roluny kabul etdi (18:2).
- Ol ähli zady görýän Hudaýyň bereketini gazandy (18:3).
- Ol öz halkynyň ýalňyş dini garaýyşlaryny we amallaryny ýok etdi (18:4).
- Ol Hudaýa we Hudaýyň ýollaryna berk ýapyşdy (18:5-7).
- Onuň garaýşy Rebbiň tabyn bolmagydy (18:6).
Mukaddes Ýazgylar ýaş Hezekiýanyň tagallalaryny öwýär. Biz okaýarys: «Reb onuň bilen birlikde boldy; ol näme etse-de, üstünlik gazandy» (2 Patyşalar 18:7). «Hezekiýa bütin Ýahudada şeýle etdi, Reb Hudaýynyň öňünde gowy, dogry we wepaly işleri etdi. Hudaýyň ybadathanasynyň hyzmatynda we kanuna we tabşyryklara tabyn bolmakda eden her bir işinde, ol öz Hudaýyny gözledi we bütin ýüregi bilen işledi. Şeýlelik bilen ol gülläp ösdi» (2 Ýyl ýazgylary 31:20-21). Hudaýy yzarlamak kyn we köplenç gaty agyr işleri talap edýär, ýöne tagalla edenler hemişe sylaglanar.
Hudaý tarapyndan berlen ýolbaşçylygy almak
«Rebbiň gazabynyň» (2 Ýyl ýazgylary 29:8) Hudaýyň öz halkyna garşy hökümde gazabynyň partlamasydygyny bilip, Hezekiýa Rebbiň ybadathanasyny arassalady we ybadathananyň yzyna gaýdan işçilerini öz borçlaryna dolanmaga çagyrdy (29:3-17). Birnäçe günläp gurbanlyk, sadaka, aýdym-saz we sežde hyzmaty boldy (29:18-36). Biz 36-njy aýatda täsirli bellik tapýarys: «Hezekiýa we ähli halk Hudaýyň öz halky üçin eden işlerine begenişdiler.» Gowy ýolbaşçy özüniň ikinji derejeli ýolbaşçydygyny bilýär – Hudaý hemişe birinji bolmaly. Ol öz yzarlaýjylaryny ýolbaşçy hökmünde ulanýar.
Proseduradan öň adamlar
Ybadathana seždesini özgertmek bilen kanagatlanman, Hezekiýa «bütin Ysraýyl we Ýahuda» boýunça wekillerini iberip, ähli halky Rebbiň ýanyna dolanmaga çagyrdy (30:6-9-da dört gezek). «Hudaýyň eli halkyň üstündedi» (12-nji aýat) – munsuz hatda iň dindar ýolbaşçy hem şowsuzlyga uçrar. Ruhyň ýüreklerde işlemegine baglylyk ýolbaşçylygyň uly bölegidir.
Pasha baýramçylygynyň dowamynda käbir ruhanylar we adamlar özleriniň dabaraly taýdan arassa däldigini bildiler. Hezekiýanyň dogasy häzirki wagtda amaly buthana durmuşy üçin mysaldyr: «Gowy bolan Reb, Hudaýy gözlemäge ýüregini goýan her bir adamy, hatda olar mukaddes ýeriň düzgünlerine görä arassa bolmasalar-da, bagyşlasyn – Reb, olaryň atalarynyň Hudaýy.» Hudaý onuň dogasyna jogap berdi (30:18-20). Belki, käbir «kanunçylar» Onuň şeýle edendigine geň galdylar. Biz hemişe Hudaýyň Hudaý bolmagyna rugsat bermeli we Onuň görkezýän merhemetine hiç haçan geň galmaly däl. Reb ýürege seredýär (1 Samuel 16:7).
Degişli sežde üçin üpjünçilik edildi
Mysal bilen ýolbaşçylyk edip, Hezekiýa Hudaýyň halkynyň arasynda jomart sowgat bermek hereketini başlady (2 Ýyl ýazgylary 31:3-8). Bu bapda ýedi hili sowgat bermek agzalýar: «ilkinji miweler ... uly mukdar, ondan bir bölek» (5-nji aýat), «goşantlar» (10-njy aýat), «bagyşlanan sowgatlar» (12-nji aýat), «meýletin sadakalar ... mukaddes sowgatlar» (14-nji aýat). Göni ulanylyşy, Rebbiň işi üçin elimizden gelenini bermekde mysal bilen ýolbaşçylyk etmekdir. Diňe ýaşamak üçin zerur bolan zady saklamaly. Ýerli we global hyzmaty goldamak her bir hristianyň borjudyr (2 Korinfliler 8:7,20).
Hezekiýa ýalňyşlyklar etdi
Hezekiýa 39 ýaşyndaka, Sanherib Ýahudanyň köp bölegini basyp aldy, ähli diwarly şäherlerini eýeledi we basyp alnan Ýahuda ýerleriniň köp bölegini Assiriýanyň gözegçiligine berdi (2 Patyşalar 18:13). Sanherib Lahiş şäherini gabap durka, Hezekiýa ýalňyşlyk bilen kynçylykdan çykmak üçin pul bilen satyn almaga synanyşdy. Ol Rebbiň ybadathanasyndan gymmatly zatlary alyp, Assiriýa patyşasyna berdi (2 Patyşalar 18:15-16). Bu az wagt satyn aldy, ýöne agyr bahadan. Iň aňsat çözgütler köplenç iň erbetleridir. Sanherib henizem şertsiz tabyn bolmagy talap etdi.
Bu ýalňyşlyk, emma, Hudaýyň Hezekiýany ulanmagyny saklamady. Hronologiýa näbelli, ýöne Mukaddes Ýazgylar açyk – Hudaý ony ulanmagyny dowam etdirdi. Onuň sözleri öz yzarlaýjylaryna ylham beriji we duşmanlaryna howp salýardy (18:29-32; 2 Ýyl ýazgylary 30:22).
Krizisi nädip dolandyrmaly
Hezekiýanyň dogasy 2 Patyşalar 19:1-2,14-19, 2 Ýyl ýazgylary 32:20 we Işaýa 37:1-2,14-20-de tapylýar. Bu böleklerde biz Işaýa pygamberiň Hezekiýa bilen baglanyşykly hyzmatyny görýäris – Işaýa 37-38 wakalaryň iň doly beýanyny berýär. Assiriýa patyşasy Hezekiýa bilen ýene bir gezek ýüzbe-ýüz boldy, ol özünde hiç hili ynsan resursynyň galmandygyny bildi. Bu ýagdaýda Hezekiýa akyllylyk we kiçigöwünlilik bilen Rebbiň ybadathanasyna gitdi (Işaýa 37:1). Ol Hudaýyň pygamberinden, Hudaý tarapyndan iberilen adamdan maslahat sorady (6:1-8). Işaýanyň jogaby Hezekiýany ähli zady Ählihukukly Hudaýa tabşyrmaga gönükdirdi (37:6-7).
Henizem doga we söweşde bolan Hezekiýa duşmandan öz Hudaýyna göni kynçylyk aldy (37:9-13). Ýöne onuň ýüreginiň ünsi Ählihukukly Rebde galdy (15-20-nji aýatlar). Hususan-da, Hezekiýa Rebbiň öz şöhratyny we abraýyny artdyrmagyny isledi – Hezekiýanyňkyny däl (20-nji aýat).
Bu pursatda Iýerusalim Hudaýyň gudratly gatyşmagy bilen halas edildi. «Rebbiň perişdesi» Assiriýa söweş maşynyny ýok etdi (2 Patyşalar 19:35-36; 2 Ýyl ýazgylary 32:21; Işaýa 37:36). Şol bir günüň elhenç gyrgynçylygy Hudaýyň ajaýyp mukaddesligine garşy görülmeli. Biziň Ählihukukly Hudaýymyz öz maksatlaryny amala aşyrmak üçin butparaz hökümdarlary ulanýar, şol bir wagtyň özünde olary şol bir zalymlyklar üçin jogapkär edýär. Olaryň eden işleri üçin höküm edýär, hatda Ol olaryň eden işlerini öz maksatlary üçin ulanyp bilse-de (Sanheribiň «Men» sözüni Hudaýyň «Men» sözi bilen deňeşdiriň 2 Patyşalar 19:23-28 we Zebur 33:10-11. Şeýle hem Isa Mesih baradaky sözlerine serediň Markos 14:21). «Reb Hezekiýany we Iýerusalim halkyny halas etdi ... Ol olara her tarapdan seretdi» (2 Ýyl ýazgylary 32:22). Bu diňe Rebdi.
Tekepbirlik günäsi
Hezekiýanyň ömrüniň soňky wakalaryny düşündirmek üçin 2 Ýyl ýazgylary 32:24-25-i okamak zerur: «Şol günlerde Hezekiýa kesel boldy we ölüm derejesine ýetdi. Ol Rebbe doga etdi, Ol oňa jogap berdi we oňa gudratly alamat berdi. Ýöne Hezekiýanyň ýüregi tekepbir boldy we oňa görkezilen mähirlilige jogap bermedi.» Her bir üstünlikli hristian «öz» gazananlaryndaky tekepbirlik duzagyna aňsatlyk bilen düşüp biler. Bu beýleki adamlardan gowy bolmak, beýlekilerden has ýörite duýmak ýa-da diňe «Men uly işler etdim» diýip pikir etmek bilen bolup biler. Hudaýyň tekepbirlige jogabyny bellemek akyllylykdyr: «şonuň üçin Rebbiň gazaby onuň we Ýahuda we Iýerusalimiň üstündedi.»
Akylsyzlyk bilen, Hezekiýa ölüm howply kesel diagnozy goýlandan birnäçe wagt soň Babilondan ilçileri kabul etdi (2 Patyşalar 20; Işaýa 39). «Onuň köşgünde ýa-da bütin patyşalygynda Hezekiýanyň olara görkezmedik zady ýokdy» (Işaýa 39:2). Öz bereketleri bilen öwünmekde ol özüni bereketlän Zady unutdy! Öz Hudaýsyz nirede bolardy (2 Ýyl ýazgylary 32:29)? Hudaý ähli öwgülere mynasypdyr. Käwagt Hudaýyň bize berýän zatlary Onuň bilen ýöremegimizde büdremek bolup biler. Afrika hyzmatymda duşan iň uly imanlylaryň käbirleri bu dünýäde hiç zady bolmadyklar. Olar maňa köp zat öwretdiler.
Ilçileriň saparynda, «Hudaý [Hezekiýany] synag etmek we onuň ýüregindäki ähli zady bilmek üçin goýdy» (2 Ýyl ýazgylary 32:31). Elbetde, Hudaý Hezekiýanyň ýüregindäki ähli zady bilýärdi, ýöne Ol Hezekiýanyň hem muny bilmegini isledi. Biz köplenç doga etmeli: «Mende arassa ýürek döret, eý Hudaý», «Maňa bölünmedik ýürek ber», «Meni gözle, eý Hudaý, we ýüregimi bil» (Zebur 51:10, 86:11, 139:23).
54 ýaşynda ölüm bilen ýüzbe-ýüz bolmak
Ölüm bilen ýüzbe-ýüz bolmak hiç bir imanly üçin mesele bolmaly däl, sebäbi biz nirede we kimiň ýanyna barýandygymyzy bilýäris. Sekiz ýyl rak bilen ýaşamak maňa ýüregimi we gözlerimi gökde saklamaga kömek etdi, ellerim we aýaklarym bolsa henizem ýerde. Hezekiýanyň Hudaý tarapyndan sagaldylmagyna reaksiýasy, hatda oňa öljekdigi aýdylsa-da, üç gezek ýazga alyndy (2 Patyşalar 20:1-11; 2 Ýyl ýazgylary 32:24; Işaýa 38:1-8).
Diňe 2 Patyşalar kitabynyň iki goşmaçasy Hudaýyň Hezekiýa üçin näme üçin şeýle edendigini görkezip biler. Hudaý Hezekiýany «Meniň halkymyň ýolbaşçysy» diýip atlandyrýar we Ol «Men bu şäheri Özüm üçin we Meniň gulum Dawut üçin goraryn» diýýär (2 Patyşalar 20:5-6). Hudaý bu garry adama onuň 29 ýyllyk patyşalygynyň henizem diňe wekilçilikli ýolbaşçylykdygyny görkezýär. Hudaý Öz halkynyň hakyky ýolbaşçysydyr. Ol Hezekiýa Hudaýyň öz şöhratynyň amala aşyrylýandygyny ýatladýar, bu şöhraty Ol hiç haçan başga biri bilen paýlaşmaz. Soňra Işaýa bu habary Ysraýyla pygamberlik etdi (Işaýa 47-48). Hawa, Babil ýok ediler we siz, Meniň halkym, halas ediler. Näme üçin? «Özüm üçin, Özüm üçin men muny edýärin. Özümi nädip masgaralamaga rugsat bereýin? Men Öz şöhratymy başga birine bermerin» (Işaýa 48:11).
Hudaýdan alamatlar soramak
Öz tekepbirligi üçin (2 Ýyl ýazgylary 32:26) we howply gara diagnozyndan gelen şok bilen baglanyşykly «ahyry aglap» (Işaýa 38:3), Hezekiýa Hudaýdan «goşmaça» 15 ýyl ýaşajakdygyny tassyklamak üçin alamat soraýar. Iň gowy 2 Patyşalar 20:8-11-de görülen gepleşikler 2 Ýyl ýazgylary 32:24 we Işaýa 38:2-8-de hem agzalýar.
Hezekiýanyň öz gowy işleri baradaky beýany (2 Patyşalar 20:2-3) öwünmek däl, eýsem Süleýman patyşanyň ybadathanany bagyşlamakdaky dogasyny Hudaýyň öňüne getirmekdir (2 Ýyl ýazgylary 6:16-17; 1 Patyşalar 9:1-9). Hezekiýa Hudaýyň hemişe Öz wadasyna wepaly galjakdygyny we Özüne wepaly bolanlary sylaglaýandygyny bilýärdi.
Sagat [gün sagady] bir wagt yza gitmegini soramak köp zat soramakdy. Ýöne Hudaý Öz ýaradylyşyny üýtgedip bilýärdi we etdi (2 Patyşalar 20:8-11). Mukaddes Ýazgylar muny şeýle bir adaty ýagdaýda ýazga alýar welin, biz haýran galýarys. Ýaradylyşyň Ählihukukly Eýesi Öz islegini eder (Işaýa 46:9-10). Biz öz isleglerimizi Onuň islegine tabyn etmeli, Rebbimiz Isa Mesih bize Öz mysalynda doga etmegi öwredişi ýaly: «Seniň patyşalygyň gelsin, Seniň islegiň gökde bolşy ýaly ýerde hem bolsun» (Matta 6:10). Hudaý käbir ýagdaýlarda şübheli imanlylara ýörite alamatlar berýär (Gideon Kazylar 6:17-22,36-40-da üç sany alamat aldy). Beýleki wagtlar Hudaýyň merhemeti dymyp ynamly imanlylara kyn ýagdaýlar bilen başa çykmaga kömek etmek üçin berilýär (Pawlus Resullar 23:11 we 2 Korinfliler 12:7-10-da iki gezek).
Hudaý 2 Patyşalar 20-nji babyň 1-nji aýaty bilen 4-6-njy aýatlarynyň arasynda pikirini üýtgedýärmi? Men şeýle pikir etmeýärin. Hudaý diňe Hezekiýanyň ýykylan ynsanlygyny görkezýär. 2 Patyşalar 20:19 we Işaýa 39:8-däki öz-özüňi söýmek halky Hudaýyň hakyky patyşalygynyň hakyky esaslandyryjysy [başlaýjysy], Isa Mesih üçin garaşmaga goýdy. Ol wagyz eden ilkinji sözleri «Toba ediň, sebäbi gök patyşalygy ýakynlaşdy» (Matta 4:17) boldy.
Hezekiýanyň Zebury
Işaýa 38:9-20-ä mahsus bolan Hezekiýanyň keseli baradaky awtobiografik beýanydyr. Ol ýakynlaşýan ölümden lapykeçligini beýan edýär (10-14-nji aýatlar) we Hudaýy öwmekde ýaşap bilýändigine begenýär (15-20-nji aýatlar).
19-njy aýata aýratyn üns beriň: «Diriler, diriler – olar Seni öwýärler, men häzir edişim ýaly; ata-eneler çagalaryna Seniň wepalylygyň barada gürrüň berýärler.» Ata öz maşgalasyny diri Hudaý bilen şahsy tejribä ýolbaşçylyk etmek borjuny ýerine ýetirmeli. Häzirki zamanlarda, çagalar bilen ýüzbe-ýüz gürleşmekden başga-da, biz olar üçin ýazmaça ýa-da ýazga alnan şaýatlyk galdyryp bileris. Soňra, biz ölenimizden soň hem, geljekki nesillere Hudaýymyzyň näderejede beýikdigini şaýatlyk edip bileris.
