Gowy başlangyç
Patyşa Ýoşiýanyň höküm sürmeginiň başlangyjy gaty umyt beriji boldy. Bu iki hasabatda hem, 2 Patyşalar 22-23 we 2 Hronikalar 34-35-de, sekizler bilen bellenilýär. Ol sekiz ýaşynda höküm sürmäge başlady we sekizinji ýylda, on alty ýaşynda, Rebbi gözlemäge başlady. On sekiz ýaşynda reformalaryna başlady we soňra, ýigrimi ýaşynda, Iýerusalimi arassalap başlady.
Mukaddes Ýazgylardaky sanlaryň bahasyny öwrenýänler üçin, biz bularyň arasynda üç sany sekiz, iki sany on we bir sany on iki tapýarys. Sekiz direliş sany bolup, Hudaýyň güýjüni görkezýär. On adam jogapkärçiliginiň sanydyr. On iki, elbetde, hökümetiň sanydyr. Biz bu adamyň, Ýahudanyň patyşalarynyň iň gowusynyň, her bir prinsipiniň işjeňligini görýäris.
Ene
Eneler möhümdir. Olar çagasynyň iň irki ýyllarynda häsiýetini emele getirýärler, oglunyň nähili boljakdygyna we ulalanda näme etjekdigine täsir edýärler. Mysal üçin, Izebel we Ataliýa erbet bolup, öz döwürlerine we maşgalalaryna täsir edip, demirgazyk patyşalygy kanunsyzlyga we butparazlyga batyrdylar. Ýöne Ýoşiýanyň ejesiniň ady, Jedida, «söýgüli» diýmegi aňladýar we söýgüli aýalyň öz ýaş ogluny söýgüli öýde terbiýeländigini aýdýar. Bu gaty möhüm, çünki biz söýülmedik çaganyň köplenç zalym we kanunsyz bolýandygyny görýäris.
Ýoşiýanyň ýagdaýynda, onuň atasy hem bardy, ady Adaýa «Ýehowa tarapyndan bezemen» diýmegi aňladýar. Bu iki şahs Manasseniň höküm sürmeginiň butparazlygyny we soňra iki gysga ýyldan soň öldürilen Amonyň gysga we betbagt höküm sürmegini başdan geçirdiler. Jedida we Adaýa 2 Patyşalar kitabynda tötänleýin agzalmaýar. Olaryň atlary ol ýerde, çünki Hudaý kiçijik oglany dogry patyşa edip ýetişdirmekde eden wepaly gulluklaryny ykrar etmegi isledi (2 Patyşalar 22:1).
Biz Täze Ähtdäki iki adamy ýatlap bileris: Timoteýi Reb üçin terbiýelän ene we enesi. Ol ahyrsoňy Pawlus resuly bilen we onuň üçin işledi. Pawlus Timoteýe ýazyp, oňa «ilki seniň eneniň Loisde we seniň ejeň Ýunisede ýaşan, sendäki hakyky [çyn ýürekden] imany» ýatlatdy (2 Timoteý 1:5 KJV, Şeýle hem 3:14-16 serediň).
Ýurdy arassalamak
Reformalardan we Sennakeribiň goşunynyň gudratly ýeňlişinden we ölüminden soň, Hezekiýa öldi. Ömrüniň ahyrynda ol Babilonyň ilçilerini kabul etmek ýalňyşlygyny goýberipdi, olar Assiriýa garşy meýilleşdirilen gozgalaň üçin ýaranlar ýygnapdyrlar. Bu soňra Babilon Medler bilen birleşende boldy. Hezekiýanyň ölüminden soň, butparazlyk Ýahudada ýene-de agalyk etdi, we Ýehowa sežde etmek unudyldy, bozuldy we milletleriň hudaýlaryna sežde etmek bilen garyşdyryldy.
Butparazlyk bilen birlikde köp sanly erbet, zalym we ýoýulan amallar geldi. Ýöne Ýoşiýa dindar terbiýe alypdy. Ilki, höküm sürmeginiň sekizinji ýylynda, «ol kakasy Dawudyň Hudaýyny gözlemäge başlady.» Soňra on ikinji ýylda, çaklamalara görä, ol Ysraýylyň Reb Hudaýyna has ýakynlaşandan soň, «ol Ýahudany we Iýerusalimi arassalap başlady» (2 Patyşalar 23:1-19; 2 Hronikalar 34:3-7). Ýurdy hapa hasyllylyk hudaýlaryndan we olaryň beýik ýerlerinden arassalamak üçin uzaga çeken döwür boldy. Bu işiň ortasynda, ybadathanany abatlaýarka, kanun kitaby tapyldy. Ony okamak reformanyň ähli hereketine goşmaça güýç berdi.
Tapylan kitap
Hilkiýa bu kitaby patyşanyň kätibiniň biri Şafana görkezdi. Şafan kitaby patyşa alyp gitdi we onuň öňünde okady. Ýoşiýanyň jogaby öz halkynyň günäleri üçin gorkunç boldy. Ol toba edip eşiklerini ýyrtdy we derrew hyzmatkärlerini pygamber aýal bilen maslahatlaşmaga iberdi. Ol sözlerini gysgaltmady: Höküm gutulgysyzdy, ýöne Ýoşiýanyň döwründe däl.
Häzirki wagtda, dünýä «söweşler we söweş habarlary» (Matta 24:6-8) baradaky habarlardan ysgynsyzlanýarka, soňky döwürleriň hökümleri howp salýar. Şeýle-de bolsa, näçämiz Injili aňymyzyň ammar otaglaryna goýduk? Hudaýyň mukaddes Sözüni okamakdan näçe gezek ýüz öwürýäris? Onda, biz Hudaýyň bize görkezen ýolundan täzeden gitmegiň ýerine, köplenç adamlaryň däp-dessurlaryny yzarlaýarysmy?
Mukaddes Ýazgylara görä, Hudaýyň halkynyň arasynda erkekler ýolbaşçylyk roluny eýeleýärler (1 Korinfliler 11:2-16; Efesliler 5:22-33; 1 Timoteý 2:8-3:13). Ýöne pese gaçyş döwürlerinde aýallaryň erkeklerden has wepaly bolmagy köplenç bolup biler. Hulda şolardan biridi. Onuň ady «körsyçan» diýmegi aňladýar, bu bolsa kiçijik, gysga görüşli aýal pikiri döredýär. Hudaý gowşaklary, garyplary we mümkin dälleri ulanýar (1 Korinfliler 1:26-29 serediň). Ol bir ilçiniň üsti bilen Ýoşiýa Hudaýyň bilmegini isleýän zatlaryny aýtdy. Bu ýakymly ýa-da aňsat habar däldi, ýöne ýaş patyşa ruhlandyrdy. Soňra patyşa kitaby ähli halka okady (2 Hronikalar 34:29-32).
Hudaýyň öýi
Süleýmanyň ybadathanasy bütin dünýäde Hudaýa sežde edilmeli ýeke-täk ýerdi. Bu Ýehowanyň, Ýaradyjynyň we äht Hudaýynyň Öz adyny goýmagy saýlan ýeridi (Kanun taglymaty 12:1-7 serediň).
Ýoşiýanyň Süleýmanyň guran ybadathanasyny – «eller bilen ýasalan» – arassalandygy ýaly, Hudaý hem biziň öz döwrümizdäki zatlary arassalamagymyzy isleýär. Reb Isa şeýle diýdi: «Iki ýa-da üç adam Meniň adyma ýygnanan ýerinde, Men olaryň arasyndadyryn» (Matta 18:20). Biz halas edilenleriň ähli toparynyň, «Bedeniň,» biziň Başymyz bolan Ona ýygnanjak gününe garaşýarys.
Ýoşiýa ähli halkyny, ybadathana ýerine baryp bilýänleriň hemmesini ýygnady. Ol ol ýerde kanun kitabyny ýygnanan halka şahsy özi sesli okady. Her kim, hiç hili tapawut goýmazdan, Hudaýyň Sözüni eşitdi. Reformanyň işi çalt dowam etdi. Butparazlyk ýok edildi. Butparaz hudaýlaryň ruhanylary ýok edildi we ybadathana seždesi täzeden dikeldildi. Halk, şol wagt, patyşa we onuň ministrleri bilen ylalaşykda bolmasa, bularyň hiç biri doly amala aşyrylyp bilinmezdi. Biz bu mysaly yzarlamaly.
Ýeremiýa sorady: «Rebbiň maslahatynda kim durdy we Onuň Sözüni duýdy we eşitdi? Onuň Sözüni kim belledi we eşitdi?» (Ýeremiýa 23:18). Bize, ähtimal, kimdir biriniň sesli okamagyna ýa-da, käbir atalarymyz ýaly, zynjyrly Injili okamak üçin ýygnanyşyp biljek ybadathana gitmegimize zerurlyk ýok. Köpümiziň öýlerimizde Injillerimiz bar, ýöne näçämiziň Injili ýüregimizde saklaýandygymyzy bilmek gyzykly. Ezekiýel Hudaýyň bu asyryň ahyrynda, Rebbiň gününden soň Ysraýyly nähili öwürjekdigini aýdýar: «Soňra Men siziň üstüňize arassa suw sepeýin we siz arassa bolarsyňyz. Ähli hapaçylygyňyzdan we ähli butlaryňyzdan Men sizi arassalaýyn. Men size täze ýürek hem bereýin we siziň içine täze ruh goýaýyn» (Ezekiýel 36:25-27). Hudaýyň şol wagt Ysraýyl bilen baglaşjak täze ähti barada Ýeremiýa şeýle ýazdy: «Men Öz kanunymy olaryň içine goýaýyn we ony olaryň ýüreklerine ýazaýyn, we Men olaryň Hudaýy bolaýyn. We olar Meniň halkym bolsunlar» (Ýeremiýa 31:33). Biz, imanlylar, eýýäm täze ýüreklerimize we täze ruhlarymyza eýe, ýöne diňe Injili ünsli öwrenmek bilen Hudaýa Hudaýyň Sözüni ýüreklerimize ýazmaga mümkinçilik berýäris.
Ýatda galan Pasha
Ybadathanada Hudaýyň Sözüni tapmak şol wagt Ysraýyl üçin bir öwrülişik nokady boldy we Pasha baýramyny bellemek Ýoşiýanyň höküm sürmeginiň iň ýokary nokady boldy. Pasha baýramyny bellemek täze başlangyjy aňladýar. Pasha «Mesih biziň Pashamyz biziň üçin gurban edildi» (1 Korinfliler 5:7) diýip düşünen wagtymyzy aňladýar. Müsürde geçirilen ilkinji Pasha Ysraýyl üçin başlangyç bolandygy ýaly, Ýoşiýanyň döwründe baýramyň täzeden janlanmagy we bellenmegi halky täze başlangyja getirdi. Gynansak-da, Ýoşiýanyň patyşalygy üçin ähli zat ýitip giden ýaly boldy we onuň höküm sürmegi agy bilen gutardy.
Hiç birimiz kämil däl. Hemmämiz «ýetmezçilik edýäris,» we Ýoşiýa we onuň halky biziň galanlarymyz ýalydy. Injildäki reformalaryň hiç biri doly däl. Gowy patyşa Ýehoşafatyň eden işini göz öňüne getiriň – Ýoşiýanyň etmeli zady:
- Ol Lewilileri her şähere halka öwretmek üçin iberdi (2 Hronikalar 17:7-10).
- Ol Hudaýyň kanunyny goldaýan we adalatlylyk edýän başga kazyýetçileri belledi (19:5-11).
Ýoşiýanyň muny edendigi barada hiç hili ýazgynyň ýoklugy, onuň höküm sürmegi gutarandan soň çalt pese gaçmagynyň sebäplerinden biri bolup biler. Hökümet tarapyndan mejbur edilen syýasy we sosial üýtgeşmeleriň ýerine, ähli halkda ýürek üýtgeşmesi bolmaly.
Ýoşiýanyň ölümi
Öňki we soňky köp hökümdarlar ýaly, Ýoşiýa öz jogapkärçilik çäginden daşary pikirler etmäge başlady. Onuň işi öz halkyny goramakdy. Belki, Müsür patyşasynyň öz ýurduna girmegine gahar edip, ýa-da güýçlenýän Babil imperiýasyndan ýaranlyk gözlemek pikirleri bilen, Ýoşiýa Faraon Neho bilen söweşe gitdi. Müsür patyşasynyň kepilliklerine garamazdan, Ýoşiýa Ýakyn we Orta Gündogaryň ikinji iň uly söweş maşynynyň – Müsür Faraonynyň güýjüni ýeňip biljekdigini pikir etdi. Ýoşiýa ýeňildi, öldi we onuň üçin ýas tutuldy. Patyşalyk tertipsizlige, soňra Müsüriň, we soňra Babilonyň agalygyna düşdi.
Soňky duýduryş
Pawlus resul bu zatlardan gowy habarlydy we hatda biziň iň gowularymyzyň hem ýalňyşlyk goýberip biljekdigini bilýärdi. Mesihçi durmuşynda ýetişmek we üstünlik bilen özüne aşa ynam gelip biler. Buýsanç, gabanjaňlyk we Hudaýa däl-de, öz gazananlarymyza bil baglamak biziň ýykylmagymyza sebäp bolup biler.
Pawlus şeýle diýende paýhasly sözleri aýtdy: «Men öz bedenimi saklaýaryn we ony tabyn edýärin; başgalara wagyz edenimden soň, özüm ret edilmezligim üçin» (1 Korinfliler 9:27). Pawlus özüniň ýa-da başga biriniň halaslygyny ýitirip biljekdigini aýtmaýardy. Bu, iň bolmanda, kepillidir, çünki bizi Öz gymmatly gany bilen satyn alan Reb Isadyr. Şeýle-de bolsa, biz Hudaýyň bize bermek isleýän sylaglaryny we täçlerini ýitirip bileris (1 Korinfliler 3:12-15 serediň).
Biziň ömrümiz Onuň hormatyna we şöhratyna, hatda ahyryna çenli bolsun!
