Eýup kitabynyň sapaklary: Hudaýyň akyldarlygy we gözegçiligi
Mukaddes Kitapdaky iň köne kitap bolmagy mümkin, Eýup Musa pygamberiň döwründe ýazylan bolmagy mümkin. Eýup barada köp kitap ýazylypdyr; meniň kitaphanamdaky bir kitapda 500 sahypa bar. Mukaddes Kitaby okap başlan bir adamyň, görkezijä seredip, gysga ady sebäpli Eýupdan başlamagy karar berendigini ýatlaýaryn. Emma Eýup okamak üçin iň aňsat Mukaddes Kitap däl, we ony düşündirmek hasam kyn.
Köplenç Ýewreý golýazmalarynda Eýup ady öz adyny göterýän kitapda 56 (7x8) gezek, we Ezekiýelde iki gezek (14:14,20) duş gelýär. Bu soňky bölek Eýuby Nuh we Daniýel bilen bir hatara goýýar, bu atlar degişlilikde “dynçlyk” we “Hudaý meniň kazyýetçim” diýmegi aňladýar. Nuhyň Hudaýyň bütindünýä suw joşgunyndan öňki günleri (Barlyk 6–8) ýa-da Daniýeliň we Babylyň ýesirliginiň günleri (Daniýel 1) bolsun, Mukaddes Ýazgylar Hudaýyň doly gözegçiligini görkezýär, şol bir wagtyň özünde ynsan jogapkärçiligini hiç haçan bir gyra goýmaýar. Hudaýyň Sözi hem Öz ýaradylyşyna we Öz halkyna, nirede bolsalar-da ýa-da näme zerurlyklary bolsa-da, olaryň ýalňyşlyklaryna garamazdan, Öz wepalylygyny görkezýär.
Eýup kitaby Rebbiň Şeýtana gürleýşini, Eýuby “Meniň hyzmatkärim” diýip atlandyryşyny beýan edýär. Bu aňlatma Eýuby Musa bilen baglanyşdyrýar, oňa şol bir at bilen hormat goýulýar (Malaki 4:4). Ol Mesih üçin hem ulanylýar, oňa “Meniň hyzmatkärim Şaha” diýilýär (Zekeriýa 3:8 NASB95).
Ýakup Eýubyň sabyrly çydamlylygyny we “Rebbiň rehimdarlyga we merhemete baýdygyny” (Ýakup 5:11) nygtaýar. Hudaýyň Sözi Eýubyň sabyrlylygyny ähli iman edenler üçin, hatda geljek uly kynçylyklaryň synaglary döwründe iman etjekler üçin hem görelde hökmünde beýan edýär (Matta 24:15-30).
Birnäçe möhüm jikme-jiklikler
Eýup 1:1 bize käbir möhüm maglumatlary berýär: “Uz ýurdunda Eýup atly bir adam bardy; we ol adam aýypsyz, dogruçyl, Hudaýdan gorkýan we ýamanlykdan daşlaşýan adamdy.” Geliň, bu aýatdan birnäçe nokady göz öňünde tutalyň:
Bu aýatyň ilkinji sözleri Eýuby “bir adam” hökmünde tanadýar. Biziň häzirki jemgyýetimizde bu mesele barada köp çekişmeler bar, ýöne Mukaddes Ýazgylar bu barada gaty açyk (Barlyk 1–2 serediň). Biz erkek ýa-da aýal bolmagymyzy tassyklamakdan utanmaly däl, sebäbi başga wariantlar ýok.
- Eýup Uz ýurdunda ýaşaýardy, bu sebit soňra Edoma degişli boldy (Agylar 4:21). Uz ilkinji gezek Barlyk 10:23-de agzalýar, Abramyň günlerinde bar bolan 70 milletiň sanawyna girizilýär. Gyzykly ýeri, bu milletler Hudaýyň Sözünde jikme-jik beýan edilen pygamberlik wakalarynda rol oýnar.
- Eýubyň ady, ähtimal, “ah-nalanyň sesi” ýa-da “ol aglar” diýmegi aňladýar. Eger biz bu manyny kabul etsek, onda ol her bir ynsanyň doglan pursatyndan başlap umumy aýratynlygyny görkezýär diýip bileris. Emma Eýup kitaby onuň şahsy ýagdaýynda Hudaýyň sesini diňlemegi nädip öwrenendigini görkezýär. Eýubyň tejribeleri ony Hudaýyň nurunda özüni görmäge alyp geldi (Eýup 42:1-6). Özüniň özgerişinden we dikeldişinden soň, Eýup dostlaryna (7-10-njy aýatlar) we hatda dikeldilen aýalyna hasam köp bereket boldy, olaryň synaglarynyň başynda ölen on çagasynyň üstüne ýedi ogly we üç gyzy boldy. Eýubyň giň maşgalasy öz dikeldişine ajaýyp jogap berdi (11-nji aýat).
- Eýuby beýan edýän dört ajaýyp häsiýetden birinjisi, “aýypsyz,” kitapda ýedi gezek duş gelýär (1:1,8, 2:3, 8:20, 9:20,21,22 NKJV). Bu termin, tam ýewreý dilinde, göni manysynda “doly” diýmegi aňladýar. Ol ilkinji gezek Barlyk 25:27-de duş gelýär, ol ýerde Ýakuba degişli we “sada” (KJV) ýa-da “parahat” (NASB95) diýip terjime edilýär. Kontekste baglylykda, ol “bitewi,” “sagdyn,” “tertipleşdirilen,” ýa-da “sessiz” diýip hem terjime edilip bilner. Käbir ýagdaýlarda, ýewreý sözi tam goşma sözleriň ýa-da atlaryň bir bölegi bolup durýar.
- Eýuby häsiýetlendirýän indiki häsiýet onuň “dogruçyl” ýa-da “göni” bolmagydy, ýewreý sözi ýaşardan gelip çykýar. Ol gyşyklygyň garşysydyr. Dogruçyllyk köplenç Hudaýyň gullugyndaky wepalylyk bilen baglanyşykly agzalýar. Bu termin Eýubyň sözlerinde we işlerinde dogry, ýa-da adalatly bolandygyny nygtaýar. Bu Hudaýyň Öz halkyndan Öz buýruklaryny eşidenlerinden soň isleýän zadydyr (Müsürden Çykyş 15:26 serediň).
- Indiki gysga sözlem Eýubyň “Hudaýdan gorkýandygyny” goşýar. Bu Eýubyň Hudaýdan gorkýandygyny aňlatmaýar, eýsem Ony gaty hormatlaýandygyny we sylaglaýandygyny, Hudaýa bolan söýgüsi sebäpli Oňa boýun bolmagy isleýändigini aňladýar. Rebden gorkýanlar, ruhy taýdan aýdylanda, Ýakubyň maşgalasyna degişlidir (Zebur 22:23-24), ol Hudaýyň Ruhunyň ajaýyp işi arkaly özgerdi. Bu Ýakubdan gelip çykanlaryň hemmesi üçin beýle däl (Rimliler 9:6 serediň), ýöne Hudaýyň şeýle işi bolan ýa-da geljekde boljaklar üçin dogrudyr.
- Eýubyň Hudaýdan gorkmagy, onuň ýamanlykdan, haçan we nähili görnüşde peýda bolsa-da, daşlaşýandygyny aňladýar. Eýup ylalaşmaga synanyşmady. Tersine, onuň söýgüsi we hudaýly gorkusy bu patriarhy ýamanlykdan daşlaşdyrdy.
- Eýupdaky ýokardaky nokatlar Hudaýyň ähli iman edenlerde görmek isleýän aýratynlyklarydyr,
Sahna arkasynda bolup geçýän zatlar we indiki zatlar
Eýubyň şahsy bitewiligine degişli jikme-jikliklerden soň, onuň on çagasynyň (Eýup 1:2), emläginiň we köp hyzmatkäriniň (3-nji aýat) gysgaça beýany, we onuň ýedi oglunyň bilelikde naharlanmagy we üç gyz doganyny çagyrmagy (4-nji aýat) gelýär. 5-nji aýat Eýubyň bitewiligini we dindarlygyny beýan edýär, onuň çagalaryna bolan aladasyny we ünsüni nygtaýar. Nähili görelde!
Şeýtan doganlaryň aýyplaýjysydyr we ol gaty işjeňdir (Ylham 12 okaň). Eýup Hudaýyň Sözi arkaly häzir bilýän zatlarymyzy, esasanam Şeýtanyň işlerini we Hudaýyň oňa hüjüm etmäge rugsat berendigini (Eýup 1:6-12) bilmeýärdi. Bu ýerde Hudaýyň gözegçiliginiň başga bir mysaly bar, Ol Şeýtana näme etmäge rugsat berýändigine açyk çäkler goýýar. 13-19-njy aýatlar Şeýtanyň guran dört hüjümini beýan edýär, netijede Eýup emlägini we on çagasyny ýitirýär. Bu akyla sygmaýan kynçylyklara garamazdan, Eýup sežde etdi (20-nji aýat) we Rebbiň berendigini we alandygyny aýtdy. Eýup “Rebbiň ady mübärek bolsun” diýip sözüni jemledi (21-nji aýat).
Bu pajygalardan soň, Hudaý Şeýtana Eýubyň saglygyna agyr kesel bilen hüjüm etmäge rugsat berdi (2:1-8). Bu bäşinji we akyla sygmaýan agyr hüjümden soň altynjy hüjüm gelýär, ýagny Eýubyň aýaly ony “Hudaýy gargap öl” diýip synag edýär (9-njy aýat). Bu hüjümler Hudaýyň rugsat beren synaglarydy we olardan soň Eýup doglan gününe gargady (Eýup 3).
Eýup gürläp başlamazdan ozal, Eýubyň üç dostunyň ony köşeşdirmäge gelendigini, ýöne ýedi gün dymandygyny okaýarys (2:11-13). Men olarda Eýubyň ýedinji synagynyň bardygyny aýdýaryn, sebäbi olaryň gowy niýetlerine we köp gowy sözlerine garamazdan, Eýup üçin olaryň bilen başda başdan geçirenlerinden has kyn bolandygyny düşündik. Netijede, hatda şol zatlar hem Hudaý tarapyndan Eýubyň bähbidine bilelikde işlemäge ulanyldy (Rimliler 8:28 serediň). Ahyrynda, Eýup ähli zatlary Hudaýyň nukdaýnazaryndan gördi we Hudaýy öwmäge başlady (Eýup 1:21, 42:1-6). Eýup “gaty ajaýyp zatlar” aýdandygyny boýun aldy (3-nji aýat).
Bu aýratyn termin Mukaddes Ýazgylarda ilkinji gezek Hudaýyň Ybrahyma beren soragynda ulanyldy, “Hudaý üçin ‘gaty kyn’ (Barlyk 18:14) ýa-da göni manysynda ‘gaty ajaýyp’ bir zat barmy?” Ol gudratlaryň Hudaýydyr, Ol hatda hökümde-de (Müsürden Çykyş 3:20) we Ysraýylyň Müsürden halas edilişinde-de gudratlar edýär, Musa Onuň üçin öwgi aýtdy (15:11). Hudaý Öz halkynyň bähbidine gudratlar, täsinlikler we möjizeler etmäge borçlandy (34:10).
Eýubyň dostlaryna gaýdyp gelsek, olaryň ony köşeşdirmäge gelendigini okaýarys (Eýup 2:11-13). Ýedi günlük garaşmadan we soňra Eýubyň doglan gününe gargamagyndan soň, bu dostlar dogry bolan köp zatlary agzadylar, ýöne olar muny Hudaý bilen hakyky gatnaşykda etmediler. Tersine, öz garaýyşlaryna esaslanyp, olar Eýup bilen bolup geçen zatlary bahalandyrdylar we öz çözgütlerini tapdylar, olaryň çözgütleri tejribeden (Elifaz), däp-dessurdan (Bildad) ýa-da duýgudan (Sofar) gelip çykýardy. Olar Eýuby agyr günä edendigi üçin aýypladylar, Eýup bolsa muny inkär etdi we ret etdi, sebäbi ol öz Halasgär Hudaýyna ýapyşýardy (19:25) we özüniň günäsizdigini nygtaýardy. Eýubyň jogaby onuň dostlarynyň oňa hasam köp hüjüm etmegine sebäp boldy, Eýup bolsa özüniň günäsizdigini nygtamagy dowam etdirdi (Eýup 27). Bularyň hemmesi üç tapgyrly bir hatarda aýdyldy we ýazyldy, olaryň her biri ony tamamlady.
Eýup soňra hakyky akyldarlygyň köp ajaýyp aýratynlyklaryny öwdi, Hudaýa hormat goýdy (Eýup 28). Emma Eýup muny öz-özüni öwmek bilen etdi, öz-özünden razy boldy (Eýup 29). Biz onuň häsiýetleriniň ajaýypdygyny ykrar edýäris, hatda ol öz ýagdaýyndan şikaýat edýän bolsa-da (Eýup 30). Bu şikaýatlar ynsan nukdaýnazaryndan düşnüklidir: Eýubyň başdan geçirenleri ýaly kyn ýagdaýda biz nirede we nähili bolardyk? Açyk öz-özüne ynam bilen, Eýup öz-özüni goramak sözlerini öz bitewiligini, ajaýyp häsiýetlerini we haýran galdyryjy işlerini gözden geçirmek bilen tamamlady (Eýup 31). Bu gözden geçirme Eýuby tankytlamak üçin däl, eýsem Hudaýyň Sözüniň bize öwrenmek üçin paýlaşýan jikme-jikliklerini göz öňünde tutmak üçindir (Rimliler 15:4).
Eýubyň dosty Elihu gatyşýar
Eýubyň sözleri gutarandan soň (31:40), dördünji dosty Elihudan garaşylmadyk bir öwrüm boldy. Ol beýleki üç dostundan ýaşdy we şonuň üçin entek hiç zat aýtmandy. Emma Elihunyň gahar-gazaby Eýuba garşy ýandy, ol Hudaýyň öňünde özüni aklap, özüni dogruçyl hasaplaýardy (32:1-2). Elihu üç dosta hem gaharlydygyny düşündirdi, sebäbi olar Eýuby hiç hili esasly sebäpsiz aýyplapdyrlar (3-5-nji aýatlar). Mundan başga-da, Elihu Hudaýy Öz sözlerinde we işlerinde aklady (32:11-22). Bu ählimiz üçin amaly bir sapakdyr, ýagny Hudaýyň hemişe dogrudygyny, ikinjiden, başgalary ünsli diňlemelidigimizi we gürlemezden ozal garaşmalydygymyzy bilmek.
Elihu Eýupdan aýtjak zatlaryna ünsli bolmagyny isledi (33:1-7). Ol Hudaýyň beýikligi barada uly hormat bilen gürledi (33:12), Ol hasabat bermeli bolmadyk ýeke-täkdir (13-nji aýat). Elihunyň Eýubyň Hudaý bilen doly dikeldilmegini (31-33-nji aýatlar) we dostlarynyň Eýuby ýalan aýyplanlaryndan soň dikeldilmegini çyn ýürekden isleýärdi. Elihu gürlän mahaly, Hudaýyň hemişe dogrudygyny we Onuň adalatsyz bolup bilmejekdigini tassyklady (34:10-15). Ol doly gözegçilikde we ähli zady bilýär, Ol ähli zatlar bilen dogry çemeleşýär (25-26-njy aýatlar).
Dördünji sözünde (Eýup 36) Elihu Hudaýyň nähili beýikdigini, Onuň hökümdardygyny we Onuň ýaly hiç kimiň öwredip bilmejekdigini görkezdi (22-23-nji aýatlar). Ahyrynda, Elihu Eýupdan üç zat etmegini isledi: diňlemek, dymmak we Hudaýyň gudratlaryny göz öňünde tutmak (37:14). Bu aýat ählimiz üçin kynçylyklary aňladýar.
Hudaýyň soňky gatyşmagy
Elihunyň dört kyn sözüniň alty babyndan (Eýup 32–37) soň, ünsümiz Hudaýa gönükdirilýär, Ol Eýuba tupan ýa-da ýel-ýagmyr içinde gürleýär. Hudaýyň haýran galdyryjy beýikligi we biziň üçin düşnüksiz akyldarlygy bu giň älemde we tebigatyň köp möjizelerinde görkezilýär (38:22–39:30). Ol Eýupdan Ähli Güýçli bilen çekişmegini isledi (40:1-2), ondan soň Eýup özüniň ähmiýetsizligini we Hudaý bilen indi çekişmejekdigini boýun aldy (3-5-nji aýatlar).
Hudaý soňra Eýuba ýel-ýagmyr içinden ikinji gezek gürledi (6-njy aýat). Onuň gürleýşi nähili dabaraly; Onuň älemde görkezilen güýji nähili beýik, olaryň düşnüksiz giňliginde ýa-da iň kiçijik jikme-jikliklerinde; haýran galdyryjy! Biz Ony hemişe beýik Ýaradyjy-Hudaýymyz hökmünde sežde ederis (Ylham 4:11). Ikinji sözünde (Eýup 40:6-41:34), Hudaý Eýupdan taýýarlanmagyny we Oňa gürlemegini isledi, ondan soň Hudaý dowam ederdi (40:6-14). Soňra Hudaý Eýuba Özüniň bu ýere goýan güýçli behemoty barada jikme-jik maglumat berdi (40:15-24), ol Hudaýyň ýollarynyň birinjisini aňladýar (19-njy aýat). Mundan soň, Hudaý Eýupdan şol güýçli haýwany dolandyryp biljekdigini göz öňünde tutmagyny isledi. We Eýup 41:1-34-de Hudaý tarapyndan beýan edilen deňiz şasy, güýçli lewiathan barada näme? Eýubyň bu zatlaryň “gaty ajaýyp” (42:3) diýip boýun almagy geň däl. Eýup soňra gaty üýtgeşik bir ýagdaýda toba etdi (6-njy aýat).
Jemleýji bellikler
Geliň, 42-nji bapda berlen jikme-jiklikleri göz öňünde tutalyň. Eýup toba getirilýär we ol muny “tozda we külde” edýär (6-njy aýat). Mundan soň, Hudaý Eýubyň üç dostuna ýüzlendi, sebäbi olar Onuň hyzmatkäri Eýup ýaly dogry gürlemändiler (7-nji aýat). Hudaý olara özleri üçin we Öz hyzmatkäri Eýup üçin gurban bermegi buýurdy, şonda Eýup olar üçin doga edip bilerdi (8-nji aýat). Olar şoňa laýyk hereket etdiler we Hudaý olary hem, Eýuby hem kabul etdi (9-njy aýat). Bu hakyky bir öwrüm nokadydy we Eýup dostlary üçin doga etdi (10-njy aýat).
Şol aýat Hudaýyň Eýuba kynçylyklary başlamazdan ozalky emläginiň iki essesini berendigini aýdýar. Bu möhüm dikeldişden soň, ähli doganlarynyň, uýalarynyň we tanyşlarynyň Eýuba gelip, ony köşeşdirendigini, şol bir wagtyň özünde oňa ýörite sowgatlar berendigini okaýarys (11-nji aýat). Jemleýji söz hökmünde, Rebbiň Eýubyň soňky günlerini başyndakydan has köp bereketlendirendigi, Hudaýyň Eýuba kynçylyklaryndan ozalky haýwanlarynyň iki essesini berendigi agzalýar (12-nji aýat).
Hudaý Eýuba ýedi ogul we üç gyz hem berdi, bu başga bir iki essäni aňladýar (13-nji aýat), haýwanlar bilen ynsanlaryň arasyndaky esasy tapawutlaryň düşünjesi bilen, sebäbi ynsan ruhlary ebedidir. Biziň bedenlerimiz ölse-de, ruhlarymyz ebedidir, haýwanlar bolsa ölenlerinde doly ýok bolýarlar. Eýubyň üç gyzy atlary bilen agzalýar we iň owadan aýallar hökmünde beýan edilýär. Olar doganlary bilen deň miras hem aldylar (14-15-nji aýatlar). 16-njy aýat Eýubyň ýene 140 ýyl ýaşandygyny, Ybrahymyň we onuň maşgalasynyň günleri ýaly ýaşandygyny aýdýar. Eýup öz çagalaryny, agtyklaryny we çowluklaryny – dört nesli gördi (16-njy aýat). Ol garry we “günlere doýup” öldi (17-nji aýat).
Eýubyň hekaýasyndan we kitapdan köp sapak alyp bolar: onuň wepalylygy, dogruçyllygy we aýalyna we maşgalasyna bolan borjy; garyplara bolan aladasy; we ähli zatdan öň, Hudaýy başdan ahyra çenli hormatlamagy. Şübhe we hatda Hudaýa garşy aýyplamalar bolan pursatlar hem boldy, ýöne Eýup aýalynyň we dostlarynyň ýüz öwürmek baradaky haýyşlaryna garamazdan, Oňa bolan borjuna berk durdy.
Biziň gowşaklyklarymyzda we kemçiliklerimizde, häzir we Ol gelýänçä, Reb Isa ýapyşalyň, sebäbi Ol wepaly we merhemete baýdyr. Mundan başga-da, Ol: “Men siziň bilen hemişe, asyryň ahyryna çenli” diýdi (Matta 28:20).
SOŇKY BELLIK
- Käbirleri behemoty dinozawr ýa-da hatda Tyrannosaur Rex hasaplaýarlar. Bu temany derňän alymlar bu haýwanlaryň takmynan 35 tonna agramy bolup biljekdigini anykladylar.
Eýup hemişe Hudaýa ýapyşdy, hemişe Hudaýa seretdi, ýöne ol aslynda şeýle diýdi: “Men Ony tapyp bilemok; Ol meni ýapdy, meni başdan geçirýän bu azap bilen meşgul etdi, şonuň üçin men Oňa ýetip bilemok. Bilýärin, eger men ol ýere ýetip bilsem, gowylyk we merhemet tapardym.” Bu şübhesiz gaty yzygiderli däldi; ýöne Hudaýyň huzurynda bolmadyk garyp adam üçin hemişe şeýle bolýar. Eýup, imanly adam üçin, başga adamlaryň gowy pikirinde we öz gowy pikirinde gaty köp ýaşaýardy. Ol ýerde ol gaty ýalňyşdy, we ol ýerde Mesih we Hristianlyk, eger biz wepaly bolsak, bizi hakyky ýerimize goýýar. Biz duşmançylykly dünýä bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Biz hatda imanly bolmasalar, özlerini ýazgarýandygy üçin imanly adamlara garşy gahar-gazaply bolan dogan-hristianlar bilen hem ýüzbe-ýüz bolmaly bolup bileris. Bular biziň çekmeli zatlarymyzdyr, sebäbi bu Mesih bilen çekilen azapdyr. Mesih şony çekdi. Hristianyň ýeri nirede? Ol dünýäden däl. Ol dünýäden näçe uzakda? Näme üçin, Mesih ýaly. Mesih dünýä bilen näme etdi? Mesih dünýäniň halaýan we gymmat berýän zatlaryna haçan-da bolsa bir iota goşant goşdymy? Mesih dünýä üçin iň peýdasyz adam bolup göründi. Dünýäden geçip barýarka dünýäden doly daşda bolan adam hiç haçan bolmady. Hristian şol ýerde. —William Kelly, “Eýup kitaby barada on bir leksiýa” (uýgunlaşdyrylan).






