MALAKI: Iň Soňky Söz – Gysgaça Syn
Iň soňky sözler hemişe möhümdir. Ogluna ýa-da gyzyna kolleje gitmezden öň, esgerlere söweşe gitmezden öň ýa-da ölýän ene-atanyň aýdan iň soňky sözleri ýyllar boýy ýatda galyp biler. Köpleriň iň soňky sözleri Hudaýyň Sözünde ýazylgydyr we olar gaty ähmiýetlidir. Şu mysallara serediň: Gelip çykyş 49-da Ýakubyň ogullaryna beren patasy (10-njy aýatda Mesih barada aýdylýan giňişleýin patany belläň); Musa pygamberiň ömrüniň soňky aýlarynda Ysraýyllylara beren iň soňky sözleri, Kanun taglymatynda ýazylgydyr; we biziň Rebimiz we Halasgärimiz Isa Mesihiň Şägirtlerine Ýahýa 13-16-da aýdan gaty ähmiýetli iň soňky sözleri. Malaki kitabynda ýerleşýän Köne Ähtdäki iň soňky sözler, öz döwrüniň adamlary üçin gaty ähmiýetli bolup, häzirki döwürde hem ulanylýar.
Ýagdaý
Mukaddes Ýazgylary ýazanlaryň (ýa-da kitaplaryň) ýagdaýyny ýa-da kontekstini düşündirmek möhümdir, sebäbi ol Hudaýyň Sözüne ähmiýet, düşünje we ulanylyş berýär. Malakiniň aýratyn ýagdaýy baradaky aşakdaky bellikler kitaby has çuňňur öwrenmekde peýdaly bolup biler:
Malakiniň pygamberligi sürgünlikden soň, ýewreýler öz ýurduna gaýdyp gelenlerinde boldy. Bu pygamberligiň takmynan senesi b.e. öň 450-400-nji ýyllary öz içine alýar.
Malakide beýan edilen şertler, Ezra we Nehemýanyň döwründe ybadathananyň täzeden gurulmagyndan soňky döwre degişli bolup, ilkinji sürgün edilenler Wawilondan gaýdyp gelenlerinden takmynan 100 ýyl soň bolup biler. Şeýlelik bilen, ybadathananyň täzeden gurulmagy tamamlanandy we gurbanlyk berilýärdi.
Habar
Malakiniň umumy habarynyň uly suratyny almak, ony jikme-jik öwrenmek üçin has gowy düşündirmäge kömek edip biler:
Bir asyr öň ýewreýleriň Iýerusalime gaýdyp gelmegini alamatlandyran höwes indi ýokdy; olar ruhdan düşüpdi. Guraklyk sebäpli ekinler gaty erbetdi. Olar abadançylyk döwrüne garaşypdylar, ýöne ol gelmändi. Hudaý alada edýärdimi?
Bu ruhy pese düşüş döwri hem bolup, ýewreý dini diňe bir resmiýete öwrülipdi.
Malaki pygamber milletiň dini sowuklygyndan we jemgyýetçilik boşlugyndan gorkupdy. Ol reformator hökmünde çykyş edip, adamlary toba çagyrypdy.
Malaki Hudaý bilen millet arasyndaky äht gatnaşygyny nygtady. Ol adamlary äht boýunça borçlaryny ýerine ýetirmäge çagyrdy. Ol olary Hudaýy talamakda aýyplady!
Kitap esasan Hudaý bilen halk arasyndaky dialog görnüşinde bolup, Hudaý Ysraýylyň dürli şübheli sözlerine garşy çykýar.
Habarçy
Malaki barada öz kitabyndan başga hiç zat bilinmeýär. Onuň ady «meniň perişdäm» ýa-da «meniň habarçym» diýmegi aňladýar. «Habarçy» sözi bu gysga kitapda üç gezek duş gelýär we Rebiň ruhanylaryna (Malaki 2:7), Ýahýa Çömmüldirijä (Malaki 3:1a) we Rebbimiz Isa Mesihiň Özüne (Malaki 3:1b) degişlidir. Reb Malakini Hudaýyň aýratyn habarlaryna ünsi çekmek üçin ulandy.
Malaki bir döwrüň soňuny aňladýar. Ondan soňky 400 ýyl «sessiz ýyllar» diýlip bilinýär, bu döwürde hiç bir pygamber sözlemedi ýa-da ýazmady. Malaki Köne Äht bilen Täze Äht arasyndaky köprüdir.
Edebi stili özboluşlydyr: Malaki aýyplamalar etdi, adamlaryň garşylyklaryny öňe sürdi we soňra bu garşylyklary jikme-jik ret etdi. Ol sorag-jogap usulyny ulandy. Kitapda azyndan 23 sorag berilýär.
Ulanylyşy
Bu kitapdaky möhüm prinsipler, islendik ýaşdaky adamlaryň aňsatlyk bilen edip bilýän Hudaýdan daşlaşmaga synanyşýan wagtymyzda bize kömek edip biler. Biparh we aladasyz bolup, olar Hudaýa garşy gatyýar.
Ilki bilen, biz günä edenimizde-de Hudaýyň bizi söýýändigini bilmelidiris. Elbetde, Hudaý günäni ýigrenýär, ýöne Ol günäkärleri söýmegini dowam etdirýär we adama Halasgär Isa Mesihde günä üçin Öz çäresini berdi.
Başga bir möhüm prinsip, Hudaýyň hemişe iň gowusyny, durmuşyň «kemçilikli» zatlaryny däl-de, talap edýändigidir. Ýewreý halky hapalanan haýwanlary gurbanlyk berenlerinde, Reb: «Men sizden razy däl» (Malaki 1:10) diýdi. Biz ähli eden we aýdan zatlarymyzda Hudaýa iň gowusyny bermeli we Ony razy etmek üçin elimizden gelenini etmeli.
Pulumyzy nädip harçlaýandygymyz köplenç hakyky ileri tutýan zatlarymyzy görkezýär. Hudaý Ysraýyly serişdelerini nädogry ulanandygy üçin aýyplaýar. Onuň ondan bir we gurbanlyklary barada Ol: «Ýöne siz Meni talaýarsyňyz!» (Malaki 3:8 NASB) diýdi. Maliýe meselelerimizde Hudaýy birinji orunda goýmak, Onuň durmuşymyzda hem birinji orunda durýandygynyň anyk subutnamasydyr.
Netije
Bu iň soňky şikaýat we ýazgaryş sözleri 400 ýyldan gowrak dowam eder. Täze Äht Köne Äht gutaran ýerinden başlaýar. Ol diňe Reb Isa Mesihde tapylýan patalar barada gürleýär. Şonuň üçin bize Köne we Täze Ähtleriň ikisi hem gerek – Mukaddes Kitap bir bitewi kitapdyr. Şonuň üçin biz adamy umytsyzlygyndan halas etmäge gelen Birine iman etmeli we bil baglamaly. Isa: «Men ýol, hakykat we durmuşdyryn; Meniň arkamdan bolmasa, hiç kim Ata gelmez» (Ýahýa 14:6) diýdi.
Biz Seniň adyňy nämede kemsitdik? Ol olara: «Siz Meniň adymy kemsidýärsiňiz» diýýär. Bu aýyplama jogap Malakiniň ähli aýratynlygyny ýüze çykarýar. Olar: «Biz Seniň adyňy nämede kemsitdik?» (Malaki 1:2,6-7; 3:7-8,13 KJV serediň) diýýärler. Olar diňe bir Hudaýy unutmak we ähli eden işlerinde Onuň adyny hormatlamazlyk ýoluny tutman, eýsem, has erbedi, olar öz hakyky ýagdaýlaryndan hem bihabardylar. Şonuň üçin olara garşy getirilen aýyplamalara jogap edip, olar, gaty geň galyp, «Nämede» biz muny ýa-da muny etdik? diýýärler. Munuň garşylygy her döwürde görünip biler. Ruhy pese düşüş bilen birlikde, ruhy duýgular barha gowşaýar, şol bir wagtyň özünde diniň daşky görnüşlerini yhlasly we gaýratly saklaýarlar.
Eger olaryň ünsi öz ýagdaýlaryna gönükdirilse, ruhlar haýran galýarlar. Olar: «Erbet pygamber,» diýýärler; «ol zatlara garaňky garaýar; erbetlik bilen meşgullanmak gowy däl. Biz Rebiň halky dälmi? Ah! ol bizi Rebiň görşi ýaly görmeli, şonda ol Kilise ähli arassa gözelligi we şöhraty bilen Mesihe hödürlenjek wagtyna has yzygiderli sereder.» Ýöne pygamberiň işi halkyň ýagdaýy bilen meşgullanmak we olaryň ynsaplaryny Hudaýyň huzurynda herekete getirmekdir; Pawlus bilen gygyrmak: «Men sizi Hudaýyň gabanjaňlygy bilen gabanýaryn: sebäbi men sizi bir är bilen nikaladym, sizi Mesihe arassa gyz hökmünde hödürlemek üçin» (2 Korinfliler 11:2 KJV). Edward Dennett tarapyndan (uýgunlaşdyrylan)
