ÝAKUP
Hudaý biziň üçin Köne Ähtde köp gymmatly sapaklar berýär we Ol olaryň “biziň öwrenmegimiz” we “biziň duýdurmagymyz” üçin ýazylandygyny aýdýar (Rimliler 15:4; 1 Korinfliler 10:11 KJV). Geliň, Ýakubyň durmuşyndan olaryň dokuzysyny göz öňüne tutalyň.
Sapak #1: Mekirçilik barada
Ýakubyň biografiýasyndaky iň görnükli aýratynlyk, onuň hilegär we mekir bolmagydy. Adyna laýyklykda – “daban tutan” ýa-da “ýerine geçiji” manysyny berýän – ol özüni öňe sürmek üçin gutarnyksyz tagallalar bilen durmuşynda ýol tapdy. Akylly, hilegär, manipulýatiw – onuň işleri bitirmek üçin öz usuly bardy.
Ýakup kynçylyga düşende, onuň hilegär aňyna ilkinji gelen pikir bir meýilnama bolardy. Mysal üçin, ol dogany Esawyň 400 adam bilen ony garşylamaga gelýändigini eşidende, ol akyllylyk bilen öz adamlaryny we sürüsini iki topara böldi, şeýlelikde Esaw birini ýeňse, beýlekisi azyndan gaçyp bilerdi. Meýilnamasyny düzenden soň, ol Hudaýdan halas bolmak üçin aglady (Gelip çykyş 32:9-12). Emma doga etmegini bes eden dessine ol meýilnamalaşdyrmaga gaýtadan başlady. Beýle meýilnamalaşdyrmak we doga etmek hiç haçan bile gitmeýär. Adam meýilnamalaşdyranda, ol öz dolandyryşyna we serişdelerine daýanýar we Hudaýyň özüniň üçin hereket etmegini görmäge taýyn däl. Adam doga edende, ol diňe Rebbe daýanmaly. Adam mekirçilik edip, soňra doga edende, ol Hudaýdan öz meýilnamalaryny patalamagyny soraýarmy?
Emma Ýakuby ýazgarmazdan ozal, geliň, öz ýüreklerimizi barlalyň. Biz Hudaýa diňe iň soňky çäre hökmünde gelýärismi? Biz Hudaýa aglamazdan ozal mekirçilik edip, meýilnamalaşdyrýarysmy? Biz “Hudaý özüne kömek edýänlere kömek edýär” diýen Hudaýy hormatlamazlyk pelsepesine laýyk hereket edýärismi, hakykatda bolsa Reb özüne kömek edip bilmeýänlere kömek edýär. Onuň wadasy: “Ol gowşaklara güýç berýär; we güýji ýoklara güýç berýär” (Işaýa 40:29).
Sapak #2: Söwda etmek barada
Reb Ýakuba ilkinji gezek Betelde mähirli göründi we oňa ajaýyp, doly mynasyp bolmadyk wadalary berdi: “Men seniň bilen ... Men saňa bererin ... Men seni goraryn ... Men seni getirin ... Men saňa aýdan zadymy etmänkäň seni terk etmerin” (Gelip çykyş 28:15). Şol wagt Ýakup ýerde daşy ýassygy edip ýatyrdy we iň çuň ejizlik we mätäçlik ýagdaýyndady. Reb oňa iň doly, iň baý, şertsiz merhemeti açyp, oňa ýagşylyk etdi – hiç hili “eger” ýa-da “emma” ýokdy. Merhemet bilen hiç hili şert bolup bilmez.
Emma Ýakup ylahy açyşy kabul edip bilmedi we Hudaýyň hakyky häsiýetini düşündirip bilmedi. Mundan başga-da, ol Hudaýyň arassa, erkin we hökmürowan merhemetinden bihabardy. Şonuň üçin ol Hudaý bilen söwda etmäge başlady, bu onuň hakyky häsiýetidi, we kasam edip şeýle diýdi: “Eger Hudaý meniň bilen bolsa, we meni gorasa ... we maňa iýmek üçin çörek we geýmek üçin eşik berse ... onda Reb meniň Hudaýym bolar ... Men saňa ondan birini hökman bererin” (Gelip çykyş 28:20-22). Reb ýaňyja: “Men seniň bilen we seni goraryn” diýipdi, ýöne Ýakup Hudaýyň baý merhemetine “eger” we iýmit we eşik barada garyp söwda bilen jogap berdi. Haranda Ýakup gaty baý boldy (Gelip çykyş 30:43), ýöne ol Hudaýy we öz kasamyny unutdy. Biz onuň öz emläginiň ondan birini Rebbe berendigini hiç haçan okamaýarys.
Reb bize Hudaý bilen söwda etmezlige, eýsem Hudaýyň sözüni hakyky manysynda kabul etmäge we Oňa kasamlarymyzy ýerine ýetirmäge kömek etsin. Kasam etmezlik, kasam edip ony ýerine ýetirmezlikden has gowudyr.
Sapak #3: Ynanmak barada
Betelde Ýakup Ýehowadan abadançylyk we gorag barada ajaýyp wadalary eşitdi. Emma Ýakubyň ondan soňky hereketleri, onuň ylahy wadalara doly ynanmandygyny görkezdi. Padan-Aramda ol ýigrimi ýyl gaýynagasy Laban bilen ýaşady, ol Ýakupdan has erbet, açgöz we hilegärdi. Bu iki söwda ediji duşuşdy we ikisi hem biri-birini ýeňmäge elinden gelenini etdi. Haranda ýerine geçiji ýerine geçildi we aldawçy aldadylgy boldy. Ýakup öz hakyna “zolakly, tegmilli we menekli” mallary almaga razy boldy (Gelip çykyş 30:39). Emma Hudaýyň mallarynyň paýyny köpeltmegine rugsat bermegiň ýerine, eger ol Oňa ynanan bolsa, ol diňe öz hilegär aňy bilen döredilip bilinjek bir syýasat oýlap tapdy. Käbir alymlar Ýakubyň gadymy jadygöýlige ýüz tutandygyna ynanýarlar; beýlekiler onuň yrymçylyga daýanandygyny aýdýarlar. Bir zat anyk, eger Reb onuň meýilnamasyny patalamadyk bolsa, ol şowsuzlyga uçrardy.
Ýakubyň ylahy wada ynanmandygynyň başga bir subutnamasy onuň dogasynda görünýär: “Meni ... Esawyň elinden halas et ... ýogsa ol ... meni we çagaly enäni ýeňer” (Gelip çykyş 32:11). Eger ol Hudaýyň her ýerde özüniň bilen boljakdygy baradaky wadasyna ynanan bolsa, ol öz kellesiniň bir saçynyň hem degilmejekdigine ynamly bolardy. Emma Ýakup henizem Esawdan ar almagy garaşýardy. Eger ol Hudaýa daýanan bolsa, ol özüniň we maşgalasynyň ýok edilmeginden hiç haçan gorkmazdy. Hudaýyň Ýakubyň tohumy arkaly ýer ýüzündäki ähli maşgalalary patalamak baradaky wadasy – bu diňe Mesih, Ýakubyň nesli arkaly amala aşyp biljekdi – Esaw ony we maşgalasyny öldüren bolsa nähili ýerine ýetirilip bilnerdi?
Soňra Şekemde Ýakubyň ogullary Şimeon we Lewi şäheriň ähli erkek ýaşaýjylaryny öldürmek ýaly elhenç jenaýat etdiler. Ogullarynyň zorlugyna jogap edip, Ýakup adamlaryň özlerinden ar aljakdygyndan we ony öldürjekdiginden gorkdy (Gelip çykyş 34:30). Ýene-de, eger Ýakup Hudaýyň wadasyna ynanan bolsa, ol ýurduň ýaşaýjylary tarapyndan özüniň ýok edilmegini hiç haçan garaşmazdy.
Ýehowa biziň atamyza ajaýyp wadalary ýagdyran ýaly, Ol “bize gaty uly we gymmatly wadalary berdi” (2 Petrus 1:4). Hudaýyň wepalylygy sebäpli, Onuň wadalary ýerine ýeter. Reb bize Oňa ynanmak, ylahy wadalara ynanmak we olary ýüreklerimiziň daýanjy etmek üçin merhemet bersin. Hudaý bize hemişe bar bolan, çäksiz merhemetli we üýtgewsiz wepaly Hudaýymyza ynam bilen daýanmaga kömek etsin.
Sapak #4: Garaşmak barada
Ýakubyň irki durmuşynda Hudaýa garaşmak onuň tebigatyna ýat bir zatdy. Ýakubyň uly şowsuzlyklarynyň biri, onuň Hudaýyň wagtyna we Hudaýyň ýoluna garaşmazlygydy. Ol Ýakubyň wagtyny we Ýakubyň ýoluny has gowy görýärdi!
Rebeka ekiz çaga göwreli bolanda, Reb oňa “uly (Esaw) kiçä (Ýakup) hyzmat eder” diýip wada berdi (Gelip çykyş 25:23). Emma Hudaýyň Öz sözüni Öz wagtynda we ýolunda ýerine ýetirmegine rugsat bermegiň ýerine, ol özüne wada berlen zady almak üçin hilegärlik etdi. Ilki bilen, ol uly dogany Esawy aldap, öz miras hukuklaryny satdyrdy. Soňra ejesiniň akmak teklibine gulak asdy, atasyny aldadyp, Esawyň patyşalygyny elinden aldy. Gaharjaň doganynyň gazabyndan gaçmak üçin, ol ony öldürmek bilen haýbat atdy, Ýakup Harana gaçdy.
Soňra, Esaw bilen duşuşmaga baranda, doganyny ýaraşdyrmak üçin Hudaýa ynanmagyň ýerine, ol 580 gymmatly haýwandan ybarat gymmatly sowgat taýýarlady we: “Men öňümden gidýän sowgat bilen ony köşeşdirerin” diýdi (Gelip çykyş 32:20). Ol bu sözleri dogasyny gutarandan soň aýtdy we ýüreginiň garaşlylygynyň hakyky syryny açdy. Halas bolmak üçin aglan Hudaýy barada näme? Ýakup Ýehowa ýa-da käbir mallara, düýelere we geçilere daýanýardymy? Ol haýwanlara Hudaýdan has köp ynanýardymy?
Onuň sowgady gereksiz boldy. Esaw elinde gylyç bilen däl-de, ony gujaklap we öpüp garşylady (Gelip çykyş 33:4). Hudaý Öz wadasyna wepaly boldy; Ol Esawyň ýüregini taýýarlady we ony köşeşdirdi.
Müsürde, durmuşynyň gün ýaşanda, Hudaýyň güýçli merhemeti ýeňiş gazandy we oňa Rebbe garaşmagy öwretdi. “Men Seniň halas edişiňe garaşdym, Ýa Reb” (Gelip çykyş 49:18). Hudaý biziň içimizdäki merhemet işini çuňlaşdyrsyn, şeýlelikde biz mezmurçy Dawudyň sözlerini gaýtalap bileris: “Hakykatdan hem meniň janym Hudaýa garaşýar ... çünki meniň garaşýan zadym Ondan” (Zebur 62:1,5). Rebbe garaşýanlara wada berlen köp patyşalyklar bar we garaşmaýanlara agyr netijeler bar.
Sapak #5: Gorky barada
Ýakup köplenç gorky bilen ejir çekýärdi. Ýehowa oňa ilkinji gezek Betelde duşuşanda we oňa ajaýyp wadalary berende, Ýakup “gorkdy we ol: ‘Bu ýer nähili elhenç!’ diýdi” (Gelip çykyş 28:17). Ýakup Hudaýyň merhemetiniň derejesine galyp bilmedi we parahatçylygyň ýerine gorky bilen doldy. Harandan gidende, ol Labandan gorkup gizlin gaçdy (Gelip çykyş 31:31). Soňra, Esaw bilen duşuşmaga baranda, ol “gaty gorkdy we gynandy” (Gelip çykyş 32:7). Ýusup ony Kengan ýurdundaky açlyk sebäpli Müsüre göçmäge çagyran mahaly, ol gitmekden gorkdy (Gelip çykyş 46:3). Ylahy wadalara ýürekden ynanmak onuň ýüregindäki ähli gorkyny ýok ederdi.
Ýakubyň gorkularynyň esasy sebäbi, onuň Hudaýyň wadalaryna ynanmazlygydy. Ol: “Ine, Hudaý meniň halas edişimdir; men ynanaryn we gorkmaryn” diýip bilmezdi (Işaýa 12:2). Gorkynyň ýeke-täk çäresi, Hudaýyň gymmatly wadalaryna ynanmakdyr. “Hawa, ölüm kölegesiniň jülgesinden ýöräp geçsem-de, men hiç hili ýamanlykdan gorkmaryn; çünki Sen meniň bilen” (Zebur 23:4). “Reb meniň durmuşymyň güýjüdir; kimden gorkaryn?” (Zebur 27:1).
Sapak #6: Ýolbaşçylyk etmek barada
Ýakubyň uly şowsuzlyklarynyň biri, onuň maşgalasynda ýolbaşçylyk wezipesini öz üstüne almazlygydy. Ol aýallarynyň üstünden gözegçiligini ýitirdi. Gelip çykyş 30 onuň köpaýally nikasyny gurşap alan dawalary, jedelleri we gabanjaňlygy ýazga alýar. Onuň iki aýaly, Leýa we Rahil, onuň bilmeýän ylalaşyklaryny etdiler. Şeýle hem Rahil, onuň söýgüli aýaly, ony aldamaga erkinlik duýdy; ol atasynyň “ýat hudaýlaryny” ogurlady we olary düýäniň eýerine gizledi (Gelip çykyş 31:31-34).
Ýakup çagalarynyň üstünden hem gözegçiligini ýitirdi. Gelip çykyş 34 zorlamak, aldaw we ganhorluk baradaky gynançly, hapa hekaýadyr. Onuň ýeke-täk gyzy Dina masgaralandy, we onuň iki ogly, Şimeon we Lewi, Şekemdäki ähli erkekleri sünnet meselesinde aldadylar we soňra olary öldürdiler. Ýakup dindar çagalary ýetişdirip bilmedi; görnüşinden ol maşgalasy bilen hiç haçan ruhy ybadat etmändir!
Ine, gaty möhüm bir sapak. Her bir hristian är maşgalanyň ruhy ýolbaşçysy bolmaly – çagalaryna doga etmegi we Injili okamagyny öwretmeli.
Sapak #7: Boýun egmek barada
Ýakubyň irki durmuşynda ol Rebbe boýun egmeýärdi. Padan-Aramda ýigrimi ýyllap, ol teniň güýjünde ýaşady. Bu döwürde biz Ýehowa bilen hiç hili gatnaşyk barada okamaýarys. Haranda Ýakubyň gurbanlyk sypasy ýokdy; ol Hudaý bilen gatnaşykdan daşdady; doga barada hiç hili agzalma ýokdy.
Ony dikeltmek üçin, merhemetli we wepaly Reb iki gezek göründi, oňa öýüne gitmegi buýurdy (Gelip çykyş 31:3,13). Boýun egmegiň ýerine, Ýakup Sukota gitdi, ol ýerde, zyýaratçylyk ruhuna garşy, özüne jaý we mallary üçin çadyrlar gurdy, ýöne Hudaý üçin gurbanlyk sypasyny gurmady (Gelip çykyş 33:17). Soňra ol Şekeme göçdi, ol ýerde zorlamak, aldaw we ganhorluk baradaky gynançly hekaýa (Gelip çykyş 34) boldy. Eger Ýakup Hudaýyň buýrugyna boýun bolup, Padan-Aramdan göni Betela göçen bolsa, onuň gyzy zorlanmazdy we ogullarynyň zorlugy görkezilmezdi.
Bularyň hemmesi bize boýun egmegiň kyn, ýöne ýakymly ýolunyň ähmiýetini öwredýär. Boýun egmekde patyşalyk bar, we boýun egmezlik üçin jeza bar. Reb bize boýun egmek ýolundan azaşmazlyga kömek etsin.
Sapak #8: Merhemet barada
Hudaýyň Ýakup bilen ähli gatnaşyklarynda iň görnükli zat, Onuň şeýle mynasyp bolmadyk adama görkezen hökmürowan merhemetidir. Hudaý Ýakuby “gurt” diýip atlandyrýar (Işaýa 41:14). Gurtdan has gowşak we gymmatsyz näme bar? Şeýle-de bolsa, Mukaddes Ýazgylarda Reb Özüni 22 gezek “Ýakubyň Hudaýy” diýip atlandyrýar – bu at Hudaýyň erkin, deňsiz-taýsyz merhemetini süýji ýagdaýda beýan edýär. Ýehowa, görnüşinden, Öz mukaddes adyny şeýle mukaddes bolmadyk biri bilen baglanyşdyrýan bu ada guwanýar.
Hudaý Ýakuba ýedi gezek göründi (Gelip çykyş 28:13; 31:3; 31:13; 32:24-32; 35:1; 35:9; 46:2). Her bir duşuşyk Onuň deňsiz-taýsyz merhemetiniň beýanydy. Hudaý Ýakup bilen ähli duşuşyklarynda ony günäleri we şowsuzlyklary üçin hiç haçan käýemedi. Hudaýyň merhemeti Ýakuby her ýere gitse-de yzarlady. Ýakup näçe çökse, merhemet şonça-da onuň derejesine düşdi we ony galdyrdy.
Ýakup şeýle erbetdi welin, Ýehowadan başga hiç kim beýle birini kabul edip bilmezdi, Hudaýdan başga hiç kim beýle birine çydap bilmezdi. Ýakubyň ýalňyş häsiýeti Hudaýyň deňsiz-taýsyz merhemetini görkezmek üçin ajaýyp fon döredýär. Pawlus öz meşhur aýatynda, Hudaýyň Ýakuby Ysraýyl milletiniň başy edip saýlamagyny esaslandyryp bilerdi, bu millet henizem Onuň adyny göterýär: “Hudaý dünýäniň akmak zatlaryny ... gowşak zatlary ... we dünýäniň pes zatlaryny ... ýigrenilen zatlary saýlady” (1 Korinfliler 1:26-29).
Häzirki wagtda Hudaý günäkärleri merhemet bilen halas edýär (Efesliler 2:8), we halas edilenleri merhemet arkaly saklaýar (Rimliler 5:2; 1 Petrus 5:12). Iki aýatda-da biz “durýan merhemetimiz” barada okaýarys. Ol merhemet bilen halas edilenleri we saklananlary hem öwredýär (Titus 2:12).
Sapak #9: Wepalylyk barada
Onuň dürli ýollarynda, Reb Ýakuba Özüniň üýtgewsiz wepalylygyny açdy, Ýakubyň wepalylygy ony üýtgedip bilmedi. “Eger biz ynanmasak-da, Ol wepaly bolup galýar; Ol Özüni inkär edip bilmez” (2 Timoteos 2:13).
Ýakubyň biografiýasy ylahy wepalylygyň beýanlary bilen doly. Haranda, Ýakup 20 ýyllap agyr ýagdaýda yza gaýdypdy. Ol Ybraýymyň we Yshagyň Hudaýyndan has köp mallara, geçilere we düýelere gyzyklanýardy. Ony dikeltmek üçin, Reb, wepalylyk bilen, iki gezek göründi we oňa öýüne dolanmagy buýurdy (Gelip çykyş 31:3,13). Ylahy dikeldiş işi bir möhüm sözde, “dolanmak” sözünde jemlenýär. Ýakup iki buýruga-da boýun egmedi we öz ýurduna dolanmagyň ýerine Sukota, soňra Şekeme gitdi (Gelip çykyş 33:17-19). Hudaý beýle pitneçi häsiýeti terk etmekde hakly bolardy. Emma Hudaý Ýakup bilen bolmagy we ony her ýere gitse-de goramagy wada beripdi (Gelip çykyş 28:15). Hudaý Öz sözüni ýerine ýetirdi we atamyza üçünji gezek “tur we Betela git” diýip göründi (Gelip çykyş 35:1).
Padan-Aramda Hudaý Ýakuby abadançylykda saklady we ony hilegär, açgöz gaýynatasyna garşy gorady. Ol hatda butparaz Laban bilen düýşünde gürleşmäge-de razy boldy, oňa Ýakup bilen “ýagşy ýa-da ýaman” gürleşmezligi aýtdy (Gelip çykyş 31:24). Hudaý Esawyň ýüregini hem taýýarlady we ony Ýakuba zyýan bermekden saklady. Hudaý Labany we Esawy Ýakuba zyýan bermekden saklan ýaly, Ol biziň Labanlarymyzy we Esawlarymyzy bize zyýan bermekden saklar.
Ýakubyň ogullary Şekemdäki ähli erkek ýaşaýjylaryny öldürenden soň, Ýakup we onuň maşgalasy töwerekdäki ar alýan adamlardan uly howp astyndady. Emma biz “Hudaýyň gorkusy olaryň töweregindäki şäherleriň üstündedi we olar Ýakubyň ogullaryny yzarlamadylar” diýip okaýarys (Gelip çykyş 35:5). Hudaý Ýakuby ähli ýerlerde goramagy wada berdi we Ol Öz sözüni wepalylyk bilen ýerine ýetirdi.
Müsürde hemişe wepaly Hudaý şol wagt dünýäniň iň beýik hökümdary bolan Faraonyň ýüregini taýýarlady. Faraon Ýakuby we onuň maşgalasyny garşylady we “olara ýurduň iň gowy ýerini ... Goşen ýurduny berdi” we Ýusubyň doganlaryny öz mallarynyň üstünden hökümdar etdi (Gelip çykyş 47:6).
Wepalylyk Hudaýyň barlygynyň şöhratly kämilleşmelerinden biridir; Ol onuň bilen geýnendir (Zebur 89:8). Ol Onuň barlygy üçin zerurdyr; onsuz Ol Hudaý bolmazdy. Onuň atlarynyň biri “wepaly Hudaý” (Kanun taglymaty 7:9). Onuň wepalylygy “bulutlara çenli” (Zebur 36:5). Ol hiç haçan unutmaýar, hiç haçan şowsuzlyga uçramaýar, hiç haçan yza çekilmeýär we Öz sözüni hiç haçan ýitirmeýär. Onuň rehimdarlyklary gutarmaýar. Onuň wepalylygy uludyr (Agylar 3:22-23). Biz Hudaýyň wepalylygy barada yzygiderli oýlanmaly. Bu hakykaty düşündirmek bizi aladalanmakdan, hyrçyny dişlemekden we şikaýat etmekden gorar we Hudaýa bolan ynamy artdyrar.
Ýakubyň durmuşyndan öwrenýän ähli sapaklarymyzyň içinde, bu iň soňky iň ulusydyr.
