Resul Pawlus Efesdäki iman edenleri aýratyn söýýärdi. Üçünji missionerlik syýahatynyň dowamynda, mähirli hoşlaşykda Pawlus olara iki sany aladasyny aýtdy: “ýyrtyjy möjekler” Kiliseden daşardan hüjüm ederler we “ters zatlar” içeride, hatda özleriniň käbirleri tarapyndan hem öwrediler (Resullaryň işleri 20:29-30 NKJV). Birnäçe ýylyň içinde bu howplar eýýäm ösüp başlapdy. Şonuň üçin Pawlus öz “imandaky hakyky ogly” Timoteosa Efesdäki mesihçi şaýatlygyny gorajak aýratyn, ylahy ylhamlanan görkezmeler bilen ýazdy.
Pawlus Timoteosy alty sany esasy ýalňyşlygy düzetmäge çagyrdy. Bu nokatlar hatda “käbirleri” sözi bilen kesgitlenip bilner, bu bolsa Efesdäki iman edenleriň dürli toparlarynyň bu ýalňyşlyklary eýýäm öňe sürmäge başlandygyny görkezýär.
“Käbirlerine başga taglymat öwretmezliklerini tabşyr”
Birinji ýalňyşlyk “başga taglymatdy” (1:3). Pawlus bu ýalňyş taglymaty ertekiler, nesilşalyklar we Köne Äht Kanunyna nädogry üns bermek bilen baglanyşdyrýar. Kanun hudaýsyzlary açmak üçin berlipdi, ýöne bu taglymat ýalňyşlygy iman edenleri öz hakyky mesihçi häsiýetlerinden daşlaşdyrýardy: arassa ýürek, gowy wyždan we çyn ýürekden iman (1:4-9). Bulardan käbirleri daşlaşypdy ýa-da maksady ýitiripdi. Dini borçlar barada etmeli we etmeli däl zatlaryň sanawlaryny düzmek henizem ynsan tendensiýasydyr. Ýöne bu mesihçilik däldir. Pawlus muny subut etmek üçin öz durmuşynda Hudaýyň merhemetini we rehimini beýgelýär (1:12-17).
Eger-de biz öz ruhy ýetişenligimizi işlerimiz bilen subut etmäge synanyşsak, ýüreklerimiz we wyždanlarymyz mesihçi bereketlerinden lezzet almaz. Aslynda, käbir Efesliler iman we gowy wyždan düşünjelerini ret etmäge çenli baryp ýetipdiler. Pawlus olaryň mesihçi ýörişini heläk bolan gämi ýaly suratlandyrdy, bu ýalňyşlygyň näderejede möhümdigini görkezdi (1:19). Eger-de biz hemişe Kanunyň käbir bozulmalary barada alada etsek, gowy wyždanymyz bolmaz; şol ýagdaýlarda mesihçi ösüşi bolmaz. Bu ýalňyşlygy öňe sürýänler, ähtimal, ruhy ýetişenligi ösdürmek isleýärler, ýöne soňky netije iň erbet özüňi ýeňlişe sezewar edýär.
“Käbirleri imandan daşlaşar”
Bu bölüm ýalan dindarlyk meselesini görkezýär. “Daşlaşmak” (4:1) diýip terjime edilen söz, hakyky iman edenler bolmadyklary üçin mesihçilikden daşlaşan, ýagny dinden dönenlere degişlidir. Ýöne mesihçi hakykatyny ret etseler-de, olar beýleki iman edenler bilen gatnaşyklaryny dowam etdirýärler, bu bolsa diňe kynçylyk döredýär. Olar has asketiki durmuşyň Hudaýa has ýakymlydygyny yglan edýärler, nika ýa-da käbir iýmitlerden saklanmak adamy has mukaddes eder ýaly.
Hakykatda, Hudaý bize bu zatlary Öz hakykatynyň çäklerinde lezzet almak üçin berdi (4:3). Pawlus Timoteosa Hudaýyň prinsiplerini açyk öwretmegi tabşyrýar. Bu ýalňyşlyk Mukaddes Kitaba laýyk gelmeýän gadaganlyklar nygtalanda häzirki wagtda hem kesgitlenip bilner. Jogap hakyky dindarlykda tapylýar, ol hemişelik gymmata eýe we her ýagdaýda peýdalydyr (4:8).
“Käbirleri eýýäm daşlaşypdyr”
Käbir iman edenleriň imandan daşlaşandygyny görmek beýlekileriň ýüreklerine hakyky gynanç getirýär. Olar dinden dönenler ýaly imandan daşlaşmasalar-da, Mesih üçin hiç hili ösüş etmeýärler we hakykatda Şeýtanyň maksatlaryny goldaýarlar, ähtimal, bilkastdan däl (5:15).
Bu ýagdaýda, käbir dul aýallar (esasanam ýaş aýallar) hudaýly durmuşdan daşlaşyp, özlerini gözegçiliksiz şehwetlilige berýärdiler. “Olar Mesihe garşy azgynlaşmaga başladylar” (5:11). Imanyň täsirleri olaryň durmuşynda şeýle bir ýok edilipdi welin, olar imansyzlar ýaly ruhsyzdylar. Derman hökmünde, Pawlus ýaş dul aýallaryň ýerli iman edenler ýygnagy tarapyndan maddy taýdan goldanylmaly däldigini tabşyrýar, bu bolsa ýaltaçylygy ösdürerdi. Gaýtam, olara dogry ýaşamagy öwretmeli, belki Rebde täzeden durmuşa çykmaly we Mesihiň şaýatlygyna garşy gürlemek üçin duşmanlara sebäp bermeli däl (5:11-15).
Bu ýalňyşýan dul aýallar öz hereketleri üçin şahsy jogapkärçilik çekseler-de, başga-da, has inçe mesele bardy. Käbir maşgalalar öz dul garyndaşlarynyň zerurlyklaryny doly äsgermezlik edýärdiler (5:16,3-8). Bu maşgalalar “imany inkär edipdiler” we imansyzlardan hem erbetdiler. Tertipsizleriň hem, özüňi merkez edinenleriň hem ýalňyşandygyny bilmek peýdalydyr. Birinji toparyň günälerini kesgitlemek aňsat bolup biler, ýöne beýlekiler gaty ruhy görünip bilerler. Ýöne iki topar hem beýlekilere we Hudaýyň öňünde gowy şaýatlyk görkezmeýär.
“Käbir adamlaryň günäleri”
Timoteosa indiki duýduryş, Hudaýyň halkynyň arasynda ýolbaşçylyk wezipelerinde wepaly bolmadyk adamlar barada seresap bolmakdy. “Käbir adamlaryň günäleri açyk görünýär ... ýöne käbir adamlaryňky soňrak görünýär” (5:24). Elbetde, Timoteos açyk günäde ýaşaýan iman edenleri makullamazdy; ýöne beýleki günäler has gizlin bolup, gynançly netijeleri diňe wagt geçdigiçe görünjekdi. Şonuň üçin Pawlus: “Hiç kimiň üstüne gyssagly el goýma,” sebäbi bu Timoteosy olaryň günäleri bilen gatnaşykda bolmak ýagdaýyna salyp bilerdi (5:22) diýip ündedi. Bu, Rebbe ýaşuly wezipesinde gulluk edýän adam üçin aýratyn zyýanly bolardy; ýöne bu prinsip hudaýly akyldarlyga we aýratynlyga has giňden degişlidir. Bu aýat, beýleki mesihçileri sebäpsiz uzak wagtlap uzakda saklamaly däldigimizi aňlatmaýar, ýöne özümizi beýleki iman edenler bilen gaty çalt baglanyşdyrmakdan saklanmak paýhaslydyr.
“Käbirleri imandan daşlaşypdyr”
Üçünji topar adamlaryň arasynda hem problemalar ýüze çykypdy. Iman edýän gullukçylara, eger-de olaryň mesihçi hojaýynlary bar bolsa, iş ýerinde olara indi hormat goýmaly däldikleri öwredilýärdi (6:2-3). Pul söýgisi şol bir kontekstde agzalýar, şonuň üçin bu gullukçylaryň we beýlekileriň maddy gazançlaryny esasy maksat edinmäge höweslendirilýändikleri ähtimal. Açgözlük arkaly käbirleri “imandan daşlaşypdy” (6:10), puluň we onuň bilen gelip biljek abraýyň gyzyklanmasyna aldanýardylar. Bu, tebigy garaýyşlaryň bizi nädip doly ruhy şowsuzlyga getirjekdiginiň başga bir mysalydyr.
“Käbirleri iman barada daşlaşypdyr”
Ahyrynda, Pawlus öz hatyny Timoteosa hakykaty goramak we “ýalan atlandyrylan bilimleriň” (6:21) jedellerinden gaça durmak üçin gyssagly haýyş bilen tamamlaýar. Käbir terjimeler bu aýatda “ylym” sözüni ulanýarlar, ýöne bu ýalňyşdyr. “Ylym” sözüniň aňladýan derňew we sorag prosesi, gaty häzirki zaman düşünjesidir. Häzirki zaman ylymynyň mesihçi hakykatyny peseltmek üçin ulanylyp bilinjekdigi hakykat, ýöne bu Pawlusyň maksady däldir. Gaýtam, ol mesihçileriň arasynda garşylyk, dawa we elitizm atmosferasyny döreden ýalan bilimlere degişlidir. Biderek çekişmeler bilen meşgul bolup, käbirleri hakykatdan-da imandan daşlaşyp, maksady ýitiripdiler (6:22). Şol bir ýol bilen, biz hem Mukaddes Kitabyň agzamaýan çekişme temalaryna girmeli däldiris. Bular agzalalyk döredýän, gatnaşyk däl-de, akmak jedellere öwrülýär (2 Timoteos 2:23).
Umumy syn
Bu alty problema barada möhüm umumylaşdyrma edilip bilner. Olaryň her biriniň umumy temasy imandan daşlaşmak we ýalňyş täsirler bilen ünsi sowulmakdyr. Goýun üçin sürüden daşlaşmak diňe bir kiçijik ädim bilen başlaýar, soňra başga bir ädim bilen. Mesihden daşlaşan iman eden hem adatça kem-kemden şeýle edýär. Ilkinji nobatda iman edenler bolmadyk dinden dönenlerden başga, daşlaşmak köplenç kem-kemden, başgalar tarapyndan doly erbetlige öwrülýänçä duýulmazdan bolýar.
Munda iki sapak bar. Birinjiden, Hudaý tarapyndan berlen, mukaddesleşdirilen wyždanlarymyz şahsy durmuşymyzda zatlar ýalňyş gitmäge başlanda Mukaddes Ruhuň ynamyna mähirli, işjeň we duýgur bolmalydyr. Pawlus wyždanlarymyzy gowy we arassa saklamak barada ýazdy (1:5; 3:9), beýlekiler bolsa wyždanlaryny şeýle bir ýakypdyrlar welin, erbetlige indi hiç hili jogap ýok (4:2). Biz günä garşy aýratyn duýgur bolmalydyrys, şeýlelik bilen aýaklarymyz dar ýolda saklanar.
Ikinjiden, biz beýlekilere aladamyzda oýa bolmalydyrys. Beýleki mesihçileriň Reb bilen gatnaşyklaryndan daşlaşmaga başlaýandyklarynyň alamatlaryny sypdyrmak aňsat bolup biler. Soňra, endikler doly öseninde, olary çözmek has kyn bolýar. Synçy iman eden doganlar Reb tarapyndan beýlekileri dogry ýolda saklamak üçin ulanylar. Biz bu ýalňyşlyklary kesgitlemäge we soňra düzetmäge taýýar bolmalydyrys, Pawlus Timoteosdan etmegini haýyş eden ýaly.
Timoteos bu problemalar barada näme etmeli? Başga bir esasy söz, “bu zatlar,” bu hatda ýüze çykýar, bu bolsa Timoteosyň haýsy hakykatlary öwretmelidigini görkezýär. Ol iman edenlere görkezme berer, tabşyrar we öwreder (4:6,11). Ol dul aýallara aýratyn ündew berer (5:7). We ol Pawlusdan “bu zatlar” barada şahsy pikirlener, olary dogry ulanmagy üpjün eder (4:15; 5:21).
Häzirki zaman mesihçileri hökmünde, biziň öz “bu zatlarymyz” bar. Bizde Mesihiň sözleri we resullaryň taglymaty Mukaddes Kitapda ýazylan, we biz Timoteosyň etmeli bolşy ýaly, özümizi olara doly bermelidiris. Hudaýyň Sözüniň eýesi bolmak we Onuň tarapyndan dolandyrylmak, Hudaýyň halkyna garşy ýüze çykyp biljek islendik hüjümlerden uly goragdyr.
Timoteos üçin, bu hatyň 2-nji we 3-nji baplar Efeslilere kömek etjek oňyn taglymaty öz içine alýar. 2-nji bap doganyň esasy häsiýetini we tebigatyny nygtaýar. Erkekler munda aýratyn jemgyýetçilikde öňde durýarlar, aýallar bolsa Hudaýy şöhratlandyrýan pespäl we boýun bolýan häsiýeti görkezýärler. 3-nji bap gözegçileriň we diakonlaryň wezipeleri üçin aýratyn görkezmeler berýär. Olaryň şahsy durmuşlary iň ýokary standartlary görkezmeli; olaryň maşgala durmuşlary Hudaýa hormatly bolmalydy. Öz durmuşlarynda hiç hili ünsi sowýan zatlar ýa-da maşgalalarynda problemalar bolmasa, bu mesihçiler beýlekileriň janyna kömek edip bilerler (Ýewreýler 13:7,13). Her birimiz hem bu häsiýeti şahsy görkezmeli, amaly dogrulykda ýaşap we beýlekileri ruhy ösüşde ruhlandyrmaly.
Pawlusyň “bu zatlar” sözüni iň möhüm ulanmagy bu iki babyň ahyrynda gelýär. Ol Timoteosa kömek etmäge gelmek isledi; ýöne eger-de gijikse, “bu zatlary size ýazýaryn ... şeýlelik bilen Hudaýyň öýünde, ýagny Diri Hudaýyň Kilisesinde özüňizi nädip alyp barmalydygyňyzy bilersiňiz” (3:14-15).
Biz Hudaýyň öýi barada açyk bolmalydyrys. Ol mesihçileriň ýygnanyşyp biljek binasyna däl-de, mesihçileriň özlerine degişlidir. Pawlusyň Efeslilere ýazan haty muny has açyk edýär:
Siz Ruhda Hudaýyň ýaşaýyş ýeri üçin bilelikde gurulýarsyňyz (Efesliler 2:22).
Hudaý Pawlusyň hatlary ýazylaly bäri nesiller boýy Öz öýüni gurýar. Şonuň üçin Pawlusyň Timoteosa ündewleri biziň üçin hem. Olar hepdäniň belli bir wagtyna, iman edenler belli bir ýerde ýygnanyşanda çäkli däl. Gaýtam, bu sözler bize nirede bolsak-da, Hudaýy hormatlaýan ýollar bilen özümizi alyp barmaga kömek eder, sebäbi biz hemişe Hudaýyň öýüniň bir bölegini emele getirýäris.
- Köp Mukaddes Kitap alymlary Pawlusyň Rimdäki ilkinji iki ýyllyk tussaglygyndan soň (Resullaryň işleri 28:16,30) azat edilendigine we ýene syýahat edip bilendigine ynanýarlar. 1 Timoteos 1:3-e esaslanyp, Pawlusyň Efese gysga wagtlyk gaýtadan baryp bilendigi görünýär. Ol ýerde bolanda aladalary sebäpli, ol Timoteosdan özüniň Makedoniýa syýahat etmegiň ýerine galmagyny haýyş etdi.
