Maşgala– Fewral 2017 –Merhemet we Hakykat Žurnaly
Maşgala Dawa-Jenjellerini Çözmek/ 7-nji bölüm
Gatnaşyklardaky Zorluklar
Söýgi we parahatçylyk höküm sürmeli maşgalada zorlugyň artmagy nähili gynançly. Lapykeçlikler güýçlenip, duşmançylyk artdygyça, är-aýallar käwagt duýgularyny dolandyryp bilmeýärler we dawa-jenjeller güýçlenýär. Maşgalalar dawa-jenjellere ýykgyn ediji reaksiýalaryny ýeňmek üçin Isa Mesihe ýüzlenmeli.
Adam lapykeçlige çydamsyzlyk görkezende, ýönekeý dawa-jenjel gahar-gazaba sebäp bolup biler. Är ýa-da aýal gaharyny basyp, dartgynlygy artdyryp, soňra ähmiýetsiz bir mesele sebäpli partlap biler.
Köp aýallar maşgala dawa-jenjellerine reaksiýa hökmünde ärleri tarapyndan zorluga sezewar bolýarlar we zorluga sezewar bolmak ähtimallygy çalt artýar. Är-aýal zorlugynyň ähtimallygy, aýal äriniň ýanynda ýeke bolanda artýar, bu onuň ejizliginiň bir bölegi. Ýalňyşlyk bilen, käbir erkekler aýallaryny öz emlägi hasaplaýarlar we howp abananda olary urmakdan çekinmeýärler.
Fiziki zorluk bilen birlikde, köplenç emosional zorluk hem bolýar. Emosional zorluk beýleki adamy kemsitmek we dolandyrmak hökmünde kesgitlenýär we ol masgaralamagy, kemsitmegi, buýruk bermegi, peseltmegi, äsgermezlik etmegi, dolandyrmagy, haýbat atmagy we artykmaçlyklary bermezligi öz içine alyp biler. Ol içki bolup, zeper ýeten duýgular köplenç basyrylýar. Bu duýgular soňra öz-özüňe ynamyň peselmegi we ejizlik ýa-da umytsyzlyk duýgusy görnüşinde ýüze çykyp biler.
Stresden, dawa-jenjellerden we zorlukdan doly näsaz maşgala ulgamynda terbiýelenen adam gatnaşykda hökman zorlukçy bolmaýar, ýöne zorluga sezewar bolandygy we oňa çydamlylygy sebäpli zorlukçy bolmak ähtimallygy ýokarydyr. Zorluga irki döwürde sezewar bolmak zorluk ulanmaga çydamlylygy ösdürmekde möhüm rol oýnaýandygy sebäpli, çagalaryň hatyrasyna maşgala gatnaşyklaryndaky dawa-jenjelleri çözmek örän möhümdir!
Zorlukly Gatnaşykdaky Erkekler
Zorlukly maşgalalardan gelen erkekler köplenç gatnaşyklarda güýç göreşlerini, howpsuzlyk duýgusynyň ýoklugyny, ret edilmek gorkusyny we çözülmedik dawa-jenjellere ýygy-ýygydan aşa reaksiýa bildirmegi başdan geçirýärler. Zorlukçy erkekleriň beýleki şahsyýet aýratynlyklaryna gahary dolandyryp bilmezlik, impulsy pes dolandyrmak, lapykeçlige pes çydamlylyk we gowşak başarnyklar degişlidir. Käwagt bu erkekler duýgularyny kesgitlemekde we beýan etmekde kynçylyk çekýärler. Netijede, olar duýgularyny zorlukly ýagdaýda görkezmäge meýilli bolýarlar. Olar gaty we güýçli görünseler-de, olar kabul edilmäge, howpsuzlyga, ideg edilmäge, rahatlyga we yzygiderli ynamlylyga mätäçdirler.
Öz-özüňe ynamynyň pesligi we özüňi tassyklap bilmezligi sebäpli, bu erkekler tankytlara aşa reaksiýa bildirip, gabanjaňlygy, depressiýany we ret edilmäge duýgurlygy görkezip bilerler. Olar köplenç aýallaryndan hakyky däl garaşýarlar. Bu erkekleriň köpüsi öz hereketleri üçin jogapkärçilikden gaça durmak üçin neşe serişdelerini ulanmaga ýüzlenýärler.1
Zorlukly Gatnaşykdaky Aýallar
Zorluga sezewar bolan aýallar gorky we gahar-gazap duýgularyny basyp ýatyrmaga synanyşyp, asudalygy görkezmäge çalyşyp bilerler. Ärleriniň dilden we fiziki zorlugyna köplenç çydalýar, sebäbi aýallar olara goldaw üçin baglydyrlar we aýallaryň özleriniň ýetmezçilik duýgulary – köplenç ärleri tarapyndan ýygy-ýygydan tankytlanmagynyň netijesidir.2
Aýal dawa-jenjelleri çözmäge çynlakaý synanyşman, zorlukly gatnaşykda galyp biler. Ol köplenç äriniň nirede bolsa-da ony tapjakdygy baradaky haýbatlary sebäpli, gitse has uly howp astynda bolmak gorkusyndan ysgynsyz bolýar. Şonuň üçin, zorluga sezewar bolan är-aýal söýgi däl-de, gorky sebäpli gatnaşykda galýar. Är-aýallaryň zorlukly gatnaşyklarda galmagynyň beýleki sebäpleri medeni däp-dessurlar, dini ynançlar, maşgala gurluşy we terk edilmek gorkusydyr. Käwagt aýal öz adaty roluny äriniň agyryly hereketlerine boýun egmeli we bagyşlamaly aýal we ene hökmünde kabul edýär.3Şeýlelik bilen, zorluga sezewar bolan aýal köplenç söýgi-ýigrenç epizodlaryny başdan geçirýär.
Negatiw Başarnyklar
Biwepalyk.Biwepalyk edýän är-aýallaryň sany artýar. Adamlar häzirki wagtda ony "biwepalyk" ýa-da "nikadan daşary gatnaşyklar" diýip atlandyrýarlar. Nikalaşyk gatnaşygyndaky çözülmedik dawa-jenjelleriň netijesinde, är-aýal käwagt biwepalyk gatnaşyklary bilen negatiw başarnyk edýär we soňra öz gatnaşygyny söýgi duýgusyna we dartgynlygy ýeňilleşdirmäge bolan zerurlyk hökmünde aklamakçy bolýar. Ýöne, dartgynlygy ýeňilleşdirmegiň ýerine, olar köplenç has uly dartgynlygy, duşmançylygy, günäni we gahary duýýarlar.
Çaga Zorlugy.Ene-atalar köplenç gaharyny we zorlugyny çagalaryna geçirýärler. Käwagt ene-atalar çagalaryny göni hüjüm edip, olary samsyk, biderek, hiç zada ýaramaz, ýalta we çirkin ýaly atlar bilen kemsidýärler – hatda çagalarynyň ölmegini isleýändiklerini hem aýdýarlar. Olar çagalaryny göni däl-de, olary masgaralap we peseldip hem hüjüm edip bilerler.
Şeýle maşgala ulgamyndaky çagalar uly kynçylyklara sezewar bolýarlar. Ýöne, günäler boýun alnyp we terk edilip, durmuşlar Reb Isa Mesihe bagyşlansa, gatnaşykda şatlygyň dikeldilmegine umyt bardyr. Elbetde, Onuň bejerip bilmeýän ýarasy ýokdur.
Köp zorluga sezewar bolan är-aýallar, öz lapykeçlikleri, ýokary aladalanma derejesi we bagtsyzlygy sebäpli, çagalarynyň hereketlerine aşa reaksiýa bildirmäge meýilli bolýarlar. Çagalar elbetde ene-atalarynyň öz-özüňi dolandyrmagynyň iň çäklerini synap bilerler, ýöne çagalar söýülmeli, zorluga sezewar edilmeli däl.
Köp zorlukçy ene-atalar özleri hem zorluga sezewar bolan çagalardyr. Olar şol bir zorlukly nusgalary indiki maşgala ulgamyna geçirmäge meýilli bolýarlar. Şonuň üçin, zorlukçy ene-atalar Hudaýyň şertsiz söýgüsini başdan geçirmeli, bu bolsa zeper ýeten duýgularyň bejerilmegine sebäp bolup biler. Bu proses diňe öz islegiňi "Ýokary Güýje" ýa-da "Ýokary Öz-özüňe" tabşyrmak däl-de, eýsem "Iň Ýokary Güýje" – Reb Isa Mesihe, Hudaý Ogluna, Ony Reb hökmünde boýun aljaklaryň ählisiniň Halasgärine tabşyrmakdyr (Rim. 10:9-10).
Biz maşgala zorlugynyň, biwepalygyň we zorlugyň ene-atalara we çagalara täsir edýändigini ýene bir gezek nygtaýarys, olar köplenç ene-atalaryň gaharynyň ýerini çalşyrmak üçin pidalara öwrülýärler. Käwagt çaga ogul ýa-da gyz gatnaşygyndan uly ýaşly adamyň tebigatyna geçýär. Är-aýallaryň arasyndaky dawa-jenjel näçe güýçli bolsa, çagalar şonça-da howp astynda bolýarlar; we degişli ýaralar ömürboýy galyp biler. Ähli zorluklara garamazdan, Isa Mesihde hakyky we doly bejeriş we umyt bardyr. Köp çagalar kömek üçin aglaýarlar. Ýöne olar kime ýüzlenip bilerler? Dawa-jenjelleriň ähli görnüşleri üçin Injil jogaplary bar bolany üçin, hakyky Hristian maslahaty ene-atalar we çagalar bilen bejeriş we çözgüt tapmakda möhüm rol oýnap biler.
Alkogol we Neşe Serişdeleri.Maşgalasyndaky dawa-jenjelleri çözmegiň ýerine, köp adamlar ýokary stres derejesi bilen başarnyk etmek üçin alkogola ýüzlenýärler. Alkogol ulanmakdawa-jenjelleregoşant goşup biler, sebäbi ol keýpi we hereketi üýtgedýär. Ol şeýle hem meseleleri wagtlaýynça ýatdan çykarmak ýa-da basyp ýatyrmak üçin ulanylýan negatiw başarnyk mehanizmi bolup biler. Ýöne, alkogol dartgynlygy azaltmagyň ýerine, ol köplenç ýykgyn ediji hereketleri güýçlendirýär, bu bolsa has köp dawa-jenjellere sebäp bolýar.
Är, aýal ýa-da çaga alkogoly ulanmagyny dowam etdirdigiçe, baglylyk döreýär we yzygiderli içmek neşe serişdelerini ulanmaga sebäp bolup biler. Çözülmedik dawa-jenjellere reaksiýa hökmünde, käbir ene-atalar alkogoly gaharyny ýatyrýan we dolandyrýan serişde hökmünde kabul edýärler. Soňra, olar aldandygyny bilýärler: Alkogol diňe gorkunç we kemsidiji netijelere getirýän gaça durmak taktikasy bolupdyr. "Şerap masgaralaýjydyr, serhoş ediji içgi dawa-jenjelleri döredýär, we ondan ýoldan çykan akylly däldir" (Sül. 20:1NKJV).
Alkogol içmek çagalar tarapyndan köplenç kabul edilýär, sebäbi olaryň ene-atalary üçin adaty zatdyr. Alkogolyň elýeterliligi we golaýlygy artýan synagdyr. Önüm köp dükanlarda ýakymly we islegli zat hökmünde mahabatlandyrylýar we görkezilýär. Ol Şeýtana meňzeýär, ol hemişe derrew kanagatlanmany we zatlaryň "gyzykly" tarapyny görkezýär, ýöne hiç haçan netijelerini görkezmeýär. Şonuň üçin, ene-atalary bilen bilelikde alkogol içýän köp çagalar soňra onuň agyrysyny we azabyny bilýärler. Süleýman alkogol barada şeýle netije çykardy: "Ahyrynda ol ýylan ýaly çakýar we gahar ýaly sanjýar" (23:32).
Ýetginjekler, alkogoly we neşe serişdelerini synag hökmünde ulanyp, köplenç olara bagly bolýarlar. Käbirleri bu serişdeleri islendik wagt taşlap biljekdigine ýalan ynam bilen ulanmaga başlaýarlar. Ýöne, olar belli bir wagtyň dowamynda alkogola ýa-da neşe serişdelerine çydamlylygynyň artandygyny we olara gitdigiçe bagly bolýandygyny bilýärler. Soňra olar öz-özüňe ynamyň pesligi, ýekelik, ret edilmek, howpsuzlyk duýgusynyň ýoklugy, günä, baglylyk we özüňi dolandyryp bilmezlik duýgularyny başdan geçirýärler. Şonuň üçin, synagyň ömre howp salýan baglylyga sebäp bolup biljekdigine şübhe ýokdur.
Köp maşgalalar neşe serişdelerini ulanmagyň meselelerinden çykalga däl-de, has köp meselelere eltýän ýoldygyny bilýärler. Köpleriň ýürek agyrysy täze çüýşe däl-de, täze başlangyçdyr. Hudaýa şükür, umyt bardyr, Reb Isa Mesih arkaly halas bolmak bardyr. "Men nähili betbagt adam! Meni bu ölüm bedeninden kim halas eder? Hudaýa şükür; Rebimiz Isa Mesih arkaly" (Rim. 7:24-25).
Mejbury Iýmek.Är-aýalyň agyry duýgularyny içkileşdirmegi adaty zat däl. Ýokary stres derejesi bilen başarnyk etmek üçin, käbirleri aşa iýmeklige ýüzlenýärler. Ýakynda bir aýal maňa ärinden psihologiki taýdan aýrylandygyny we ýitgi duýgularynyň öwezini dolmak üçin iýmit ulanandygyny aýtdy. Ol ärine näçe köp gahar duýsa, şonça-da köp iýmit iýendigini, bu bolsa aşa agram artmagyna sebäp bolandygyny goşdy. Onuň saglygy, öz-özüňe bolan garaýşy we öndürijiligi hemmesi täsir etdi.
Depressiýa.Kliniki depressiýanyň köp ýagdaýlarynda maşgala gatnaşygyndaky çözülmedik dawa-jenjellere reaksiýa hökmünde ýokary derejede basyrylan gahar bardyr. Gatnaşykda zorlugy we zorlugy başdan geçiren köp maşgalalar depressiýanyň köp sanly alamatlaryny başdan geçirýärler, şol sanda uky bozulmalary, konsentrasiýanyň peselmegi, energiýa derejesiniň peselmegi, gahar, günä, nerw, gynanç, ýetmezçilik, ejizlik, biderek we umytsyzlyk duýgulary. Är-aýal dawa-jenjelleri çözmäge synanyşmagy bes edip biler.
Depressiýa düşen adam ony basyp saklaýan günä ýa-da gaharyň agramyny başdan geçirýär. Hudaýa şükür, Isa Mesihde günä we depressiýa üçin umyt bardyr. Mesih biziň günälerimiz üçin ölüp, jaýlananda, gabyryň gapysyna goýlan uly daşyň agramynyň Ony içerde saklap ýa-da basyp saklap bilmändigini bilmek nähili rahatlandyryjy. Gabyra gelen aýallar "daşyň aýrylandygyny ... Gorkmaň. Siz haça çüýlenen Nazaretli Isany gözleýärsiňiz. Ol direldi! Ol bu ýerde däl" (Mar. 16:4,6) diýdiler. Hiç kimiň depressiýada galmagyna zerurlyk ýok, sebäbi Reb Isa Mesih, jynlary, keselleri, ölümi we dowzahy ýeňen güýçli Ýeňiji, her bir ýagdaýda ynamdar bolup biler. Iň garaňky sagatda ýa-da iň kyn ýagdaýda, Onuň bize sözleri: "Gorkmaň; diňe ynan" (5:36). Siz Hudaýyň Ogluna ynanýarsyňyzmy?
Janyna Kast Etmek.Kömek gözlenmese, depressiýanyň janyna kast etmäge sebäp bolup biljekdigini nygtamak isleýärin. Köp adamlaryň janyna kast etmegi gaçybatalga ýa-da çykalga hökmünde kabul etmegi nähili gynançly. Haýwanlar ýokary stres derejesini başdan geçirýärler, ýöne olar bilkastdan özlerini öldürmeýärler. Şonuň üçin, haýwanlar hem janyna kast etmegiň çözgüt däldigini bilýän ýaly. Adamlar janyna kast etmegi "çykalga" hökmünde ulananda, olar gaty giç bilýärler – ölümiň beýleki tarapynda, ähli adalatly Hudaýyň öňünde duranlarynda – janyna kast etmegiň hiç hili dawa-jenjelleri çözmeýändigini ýa-da hiç zada çözgüt däldigini.
Çagalar maşgala ulgamyndaky çözülmedik dawa-jenjeller üçin özlerini günäkärlänlerinde depressiýa düşýärler. Köp ýaşlar ene-atalaryna gahar edip, olara gulak asmakdan ýüz öwürýärler we soňra söýgini, kabul edilmegi we howpsuzlygy ýalňyş ýerlerden we ýalňyş toparlardan gözleýärler. Olar käwagt barlara, gijeki klublara we ýekelik köçelerine ýüzlenýärler. Olaryň köpüsi neşe serişdelerine, alkogola we jynsy gatnaşyklara baş goşýarlar. Ýetginjekleriň söýgä we kabul edilmäge çuňňur mätäçligi bar, ýöne olar ejizdirler.
Janyna kast etmäge synanyşyk çynlakaý kabul edilmeli we ol köplenç kömek üçin agyrydyr. Ol çözgüt däl! Biz bilmeli, RebRebjan berýär we jan alýar (Eýýup 1:21). Ýöne ene-atalar we çagalar köplenç Hudaý bilen däl-de, uly meseleler bilen meşgul bolýarlar. Özlerinde umyt tapmaýarlar we meseleleriniň çözülip biljekdigini bilmeýärler. Ýatda saklaň, ene-atalar çagalaryna nusga bolýarlar, olar olaryň yzyna eýermäge meýilli bolýarlar.
Aýralyk.Aýrylyşmak bilen, maşgala meseleleri aragatnaşyk etmezlik ýa-da maslahatlaşmazlyk, ýa-da Injil kömegini berýän Hristian maslahatçysyndan kömek gözlemezlik arkaly dawa-jenjeller bilen meşgullanmakdan gaça durýar. Hatda gaty kiçi dawa-jenjeller hem aýrylyşmaga sebäp bolýan uly negatiw reaksiýalary döredip biler.
Är-aýal biri-birine gahar edende, biri meseläni çözmegiň ýerine maşgalany terk edip biler. Soňra belli bir wagtdan soň, ol öýüne gaýdyp biler, ýöne ähli dawa-jenjeller çözülmän, ýapylan ýagdaýda. Başgalaryň ýanynda är-aýal köplenç duýgularyny gizleýärler, ýöne ýürekleriniň çuňlugynda olar biri-birine gahar edýärler we ýigrenýärler we aýralyk, ýekelik, ret edilmek we sowuklyk duýgularyny saklaýarlar. Öý gurşawy stresden, aladadan we emosional sowuklykdan doly bolýar. Maşgala bu dawa-jenjelleri çözmek üçin kömege mätäçdigini bilip biler, ýöne ony gözlemez. Gynançly ýeri, bir wagtlar başdan geçiren parahatçylygy panika bilen çalşylýar we söýgi ýigrenje öwrülýär.
Aýrylyşmak.Häzirki wagtda çözülmedik dawa-jenjellere reaksiýa aýrylyşmak derejesiniň artmagynda görünýär. Käbir maşgalalar nikany diňe bir şertnama hökmünde kabul edýärler. Şonuň üçin, gatnaşyk sagdyn ýa-da doly kanagatlandyryjy bolmasa, är-aýallar köplenç dawa-jenjelleri çözmäge az tagalla edip, ýönekeýje taşlaýarlar. Ýönekeý meseleler sebäpli aýrylyşmak tendensiýa bolup görünýär.
Aýrylyşmak biziň jemgyýetimizde artmagyny dowam etdirer, ýöne mesele näme üçin köp är-aýallar gatnaşykdaky meselelere garşy durmagyň we kömek gözlemegiň ýerine maşgalany taşlaýarlar? Hakyky, dowamly söýgä bolan açlyk bardygy aýdyňdyr. Ýöne köp adamlar beýleki tarapdaky otuň has ýaşyldygyny pikir edip, bir gatnaşygy beýlekisi üçin taşlaýarlar, özleriniň henizem ot biçmeli boljakdygyny bilmeýärler. Başgaça aýdylanda, başga bir nika öňki nikadaky çözülmedik dawa-jenjelleriň bejergisi däldir.
Köp är-aýallar öz-özüňi söýmek bilen meşgul bolýarlar. Adamlar söýülendigini duýmaly we öz-özüňe ynamy bolmaly, ýöne beýleki adama söýgi görkezmäge ukyply bolmaz ýaly öz-özüňe aşa gyzyklanmaly däl. Has çuňňur zerurlyk hakykyagapesöýgüsidir, ol ylahy, şertsiz söýgidir. Söýgi dawa-jenjelleriň ýüküni galdyrýan, hakykatçylyga we biri-birine hormat goýmaga gapyny açýan, buýsanjy ýeňýän, päsgelçilikleri köprülere öwürýän we nikany bejerýän we saklaýan galdyrgyçdyr. Ylahy söýgi, maşgala gatnaşyklarynda başdan geçirilende, aýrylyşyk kazyýetleriniň gapysyny ýapar.
Adamyň garaýşyndan aýrylyşmak üçin köp sebäpler bar, ýöne ol hiç haçan Hudaýyň niýeti we islegi däldi. Aýrylyşmak hiç haçan hakyky söýginiň we wepalylygyň netijesi däldir. "Hudaýyň birleşdirenini adam aýyrmasyn" (Mat. 19:6). Ýöne, söýgi ýok bolanda we Hudaý gatnaşykdan daşda galanda, aýrylyşmak gapysy hemişe bir wariant hökmünde açykdyr. Ýöne gatnaşyk aýrylyşmak islegine ýetmezden ozal, är-aýal dawa-jenjellerini çözmek üçin maslahat gözlemeli.
Jemleýji
Gatnaşyklardaky çözülmedik dawa-jenjellere käbir reaksiýalary öwrenip, adamlaryň maşgala ulgamyndaky meseleleri çözmegiň agyrysyndan gaça durmaga meýillidigini görýäris. Bu maşgalalarda emosional, psihologiki we fiziki zerurlyklar ýetmezçilik sebäpli kanagatlandyrylmaýardowamly söýginiň– diňe Reb Isa Mesih bilen gatnaşykdan gelýän şertsiz söýginiň. Şeýtan öý ýykyjydyr, sebäbi ol "ogurlamak, öldürmek we ýok etmek üçin geldi." Ýöne Isa Mesih öý gurluşykçysydyr we "olar ýaşaýyş tapsynlar we ony has bolçulykda tapsynlar" (Ýah. 10:10) diýip geldi.
BELLIKLER
1. Grant L. Martin,Maşgala Zorlugy we Zorluk üçin Maslahat, (Dallas: Word, 1987), 35-36.
2. Grant L. Martin, 38-39.
3. Ginny Ni Carthy we Sue Davidson,Siz Azat Bolup Bilersiňiz, (Washington: Seal, 1989), 16-17.
Emmanuel V. John tarapyndan, “Maşgala Dawa-Jenjellerini Çözmek – Bozulmalary we Aýrylyşmalary Nädip Öňüni Almaly” atly eserden uýgunlaşdyrylan, neşir edenOvercomer Press,Owosso, MI; 1993.