MUKADDES INJIL Ylhamlanan we Ýalňyşsyz
“Başlangyçda Hudaý gögi we ýeri ýaratdy” (Gelip çykyş 1:1 KJV). Injiliň iň ilkinji aýaty ylhamyň hakykatyny kesgitleýär. Ilkinji ýaradylyşa Hudaýdan başga hiç kim şaýat bolmadygy sebäpli, diňe Hudaýyň Özi ony adamlara açyp biljekdi. Şeýle hem, Ýaradyjynyň bardygynyň subutnamasy islendik dogruçyl synçy üçin aýdyň bolsa-da, diňe Hudaý altynjy günde Adamyň peýda bolmagyndan öň ýaradylyş yzygiderliligini açyp biljekdi. Şonuň üçin Müsürden Kanun taglymatyna çenli “Reb Musa sözledi” ýaly sözleriň yzygiderli peýda bolmagy geň däldir.
Ýene-de aýdýarys, Injil okaýan adam ilkinji sahypada ylhamyň hakykaty bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Bu, Mukaddes Ýazgylaryň hakykatdan-da Hudaýyň Sözi diýmekdir, sebäbi her bir söz Hudaýyň agzyndan çykdy. Şeýle hem, Hudaý ýalan sözläp bilmeýändigi sebäpli, Hudaýyň Sözüniň iň soňky nokatyna çenli ýalňyşsyz dogry we yzygiderli ýalňyşsyzdygyny boýun almalydyrys. Emma, soňkusyny üpjün etmek üçin, Hudaýyň ynsan ýazyjylarynyň aňyny we ellerini dolandyrmak arkaly ýalňyşsyz takyklygy gorap saklandygyny hem ykrar etmelidiris.
Sözleýiş Ylhamy
Bu prinsip köplenç “sözleýiş ylhamy” diýlip atlandyrylýar, ýagny Hudaý diňe pikirleri däl, eýsem olary Öz sözleri bilen beýan etdi. Bu proses ynsan hapalanmasyny aradan aýyrýar, sebäbi “Hudaýyň her bir sözi arassadyr” (Süleýmanyň tymsallary 30:5), we “Rebbiň sözleri arassa sözlerdir: ýer peçinde synalan kümüş ýaly, ýedi gezek arassalanan” (Zebur 12:6). Bu, her bir söziň galam sahypa degmezden ozal “ýedi gezek” ylahy gözegçiligiň çäksiz prosesinden geçendigini aňladýar.
Emma, ynsan ýazyjylary bilen soňra olaryň açyşlaryny göçüren kätipleriň arasyndaky tapawudy aýdyňlaşdyrmalydyrys. Soňkular ylhamlanmadyk bolsa-da, olaryň ynsan ýalňyşlyklary Hudaýyň ähli “sözleriniň” gorap saklanandygy bilen ýerini doldurdy. Bu, islendik bir golýazmanyň ähli takyk asyl nusgasyny öz içine almasa-da, ähli bar bolan ygtyýarlyklaryň asyl tekstiniň her bir sözüni öz içine alýandygyny aňladýar. We ylahy ylahyýet arkaly, üýtgeşmeler doktrinal däl many kölegelerini öz içine alýar. Başgaça aýdylanda, bu golýazma düşündirişleri halas bolmak üçin zerur bolan hiç bir hakykaty kemsitmedi. Has takyk aýdylanda, Mukaddes Ýazgylaryň bozulmalary, asyl manysy käbir gymmatly pikiri ýa-da çözülmeýän bid'aty ýerine ýetirmek üçin ýoýlan bilgeşleýin ýalňyş terjimelerden ýüze çykdy.
Injiliň Ähli-Ýeterliligi
Sözleýiş ylhamy “ähli Mukaddes Ýazgylar Hudaýyň ylhamy bilen berilýär” (2 Timoteos 3:16) we “pygamberlik gadymy döwürde adamyň islegi bilen gelmedi: eýsem Hudaýyň mukaddes adamlary Mukaddes Ruh tarapyndan hereketlendirilenleri ýaly sözlediler” (2 Petrus 1:21) ýaly tekstlerden kesgitlenýär. Injiliň ähli-ýeterliligini gözden salmaň, sebäbi Pawlus “Hudaýyň adamy kämil bolsun, ähli gowy işlere doly taýýarlansyn” (2 Timoteos 3:17) diýip goşýar. Pawlus ýewreýlere halas bolmak barada wagyz edende, resulyň “pygamberler we Musa gelmeli diýen zatlaryndan başga hiç zat aýtmaýandygyny” (Resullaryň işleri 26:22) öňe sürdi. Pentikost gününde üç müňe golaý adam pygamber Ýoeliň wadasyna ynanmak arkaly halas boldy, soňra bolsa Efiopiýaly Isaýa 53-iň Hudaýyň Guzusy barada aýdanlaryna ynanmak arkaly halas boldy.
Hudaýdan Dem Alnan
Kesgitleme boýunça, 2 Timoteos 3:16 aýdanlaryny aňladýar: “Ähli Mukaddes Ýazgylar” Hudaýdan dem alnandyr. Rebbiň şägirtlerine peýda bolup, “olara dem berendigini” (Ýahýa 20:22) ýatladýarys. Şeýlelik bilen Isa, synag wagtynda, “Hudaýyň agzyndan çykýan her bir söz barada” (Matta 4:4) sözläp biljekdi. Bu, elbetde, Hudaýyň Sözüniň dem alnandygyny (çykarylandygyny) däl-de, dem berlendigini (ylhamlanandygyny) aňladýar, ýöne bu tehniki jikme-jiklik Hudaýyň sözleriniň ýalňyşsyzlygyny ýatyrmaýar. Şeýle hem, Hudaýyň Sözüniň ýaşaýandygy we ýaşaýyş berýändigi, adamyň dem almagynyň bolsa ölümdigi hakykaty bar. Rebbiň sözi janyň kislorodydyr we ony diri Hudaýdan kabul edýänlere ebedi ýaşaýyş berýär.
Dünýewi Sitatalar
Hudaýyň agzyndan çykýan zat Hudaýyň Sözüdir. Şeýle hem, diňe Hudaýyň agzyndan çykýan zatda hakykat möhüri bar. Bu, Pawlus Mars depesinde butparaz şahyryň sözlerini sitat getirmänkä, “Sebäbi biz hem Onuň neslinden” (Resullaryň işleri 17:28) diýen sözler diňe gyzykly syn bolupdy. Emma ylhamlanan goldawy alandan soň, ol indi ruhy hakykatdyr. Bu, Injiliň dünýewi edebiýaty akylly-başly sitat getirende ret edilmeli däldigini hem aňladýar. Hudaý, “görünýän zatlar wagtlaýyndyr; görünmeýän zatlar bolsa ebedidir” (2 Korinfliler 4:18) diýen goldawly nakyl ýaly, imansyzlara-da hormat goýmaga taýýardyr. We, elbetde, Hudaýyň sözi, açgöz Gehazi pygamber Ýeliseýe “Guluň hiç ýere gitmedi” (2 Patyşalar 5:25) diýen ýalanlary ýazga alanda-da ýalňyşsyz takykdyr.
Ylahy Eliňdäki Ynsan Galamlary
Ýalňyşsyzlygy saklamak üçin adamlar Hudaýyň elindäki galamlar ýaly boldular. Emma, Hudaý Öz ýazyjylarynyň şahsyýetlerini ýok etmedi, eýsem olaryň stilinde ýazdy, şeýle hem olaryň dürli sowgatlaryny ulandy. Ýönekeý meňzeşlik: inçe uçly galam ulanýan ynsan ýazyjysy inçe harplary döreder. Ýazyjynyň elýazmasy ýazyjyny kesgitlär, ýöne galamyň häsiýeti hem şonuň ýaly aýdyň bolar. Şonuň üçin Ýahýanyň jikme-jikliklere bolan inçe gözüni oňa degişli Injilde aýdyň görünýär. Ol wagtlary, aralyklary, atlary we sanlary takyk beýan edýär. Onuň Rebbiň Golgata çenli gullugynyň sözme-söz beýanlary “hiç kim bu adam ýaly sözlemedi” (Ýahýa 7:46) prinsipini tassyklaýar. Şonuň ýaly-da, Pawlusyň ýokary pikirlenmesi, Mukaddes Ýazgylaryň näme diýýändigini aýdyp, soňra näme üçin şeýle diýýändigini açyp, okajylaryny haýran galdyrar. Emma Ýahýa bolsun ýa-da Pawlus, görünmeýän Awtor ebedi Ruhyň elýazmasy bilen kesgitlenýär.
Mukaddes Ýazgylaryň Kanony we Halas Etmek Güýji
Hudaýyň Sözüniň üstünligi ony apokrifik bäsdeşlerinden tapawutlandyrdy. Adamlar “hilegärlik bilen oýlanyp tapylan ertekiler” (2 Petrus 1:16) bilen öz isleglerini kanagatlandyryp bilerler, ýöne ähli kitaplardan has ýagty bolan kitap Injildir. Hakykatdan-da, Injil dünýäni höküm etjek kitapdyr. Emma günäni aýan edýän zat, toba eden günäkärleri aklap bilýän zatdyr. Injil Hudaýyň Sözi bolany üçin, Reb onuň arkaly ýitirilen jany aýan edip we öwrüp bilýär.
Dördünji asyrda Awgustin we on altynjy asyrda Lýuter esasy mysallardyr. Bu kynçylykly adamlar ylahy sözüň ýeke-täk esasynda Hudaýa ynanýardylar. Ylahyýet boýunça, iki ýagdaýda-da, karar beriji merhemeti amala aşyran Rimlilere ýazylan hatdan bir tekstdi. Awgustin “Reb Isa Mesihi geýiň, we teniň isleglerini ýerine ýetirmek üçin oňa üpjünçilik etmäň” (Rimliler 13:14) diýip okanda, günäsinden toba etmelidigini we söýgülisinden ýüz öwürmelidigini bildi. Lýuter “Dogry adam iman bilen ýaşar” (Rimliler 1:17) diýip okanda, däp-dessurlar, ybadatlar ýa-da gowy işler arkaly halas bolmagyň ýokdugyny bildi. Iki ýagdaýda-da Hudaýyň aýdanlaryna ýönekeý ynam bardy. Bu iki adamyň täze tapan imany gökden gelen alamatlara ýa-da ajaýyp argumentlere esaslanmady; Hudaýyň Sözi arkaly olar öz ruhlarynda Hudaýyň sesini eşitdiler we iman bilen jogap berdiler.
Ölmez-Ýitmez we Ýaşaýyş Beriji Söz
Mukaddes Ruh Injili ýazany üçin, Ol Öz Sözi arkaly sözläp bilýär, ol ebedi ýaşaýar we galýar. Şonuň üçin biz Hudaýdan dem alnan sözüň dem almagyny we ýaşaýyş bermegini dowam etdirýändigini netije çykaryp bileris, başlangyçda “Reb Hudaý adamy ýeriň topragyndan ýaratdy we onuň burun deşiklerine ýaşaýyş dem berdi; we adam diri jan boldy” (Gelip çykyş 2:7). Bu, tebigy adamyň Mesihde täze ýaradylyş bolup biljekdigini aňladýar (2 Korinfliler 5:17; Galatiýalylar 6:15). Mundan başga-da, Mukaddes Ýazgylar diri Sözüň güýji arkaly direlişi we täze dogluşy öwredýär. Şonuň üçin Pawlus şeýle ýazýar: “Siz, günäleriňizde we teniňiziň sünnet edilmezliginde öli bolanyňyzda, Ol sizi Onuň bilen bilelikde janlandyrdy, ähli günäleriňizi bagyşlap” (Koloseliler 2:13). Şonuň ýaly-da, Petrus mesihçiler barada “bozulýan tohumdan däl-de, bozulmaýan tohumdan, Hudaýyň sözi arkaly, ol diri we ebedi galýar” (1 Petrus 1:23) diýip ýazýar. Şonuň üçin Injil ebedi dowam etjek diri gudratdyr. We gudratlara ynanmazdan halas bolup bilmejekdigimizi bilmelidiris. Hudaýyň Sözüni rasionalizleýän şübheçiler ölümiň kölegesinde ýaşaýarlar.
Iki Ähtnamanyň Deňligi
Injil Hudaý ýaly birdir we ony bölekleýin kabul etmek bolmaz. Bu, iki Ähtnamanyň bir Mukaddes Injili düzýändigini aňladýar, iň soňky nokatyna çenli deň derejede ylhamlanan we ýalan sözläp bilmeýän şol bir Hudaýdan. “Isa has gowy ähtnamanyň kepili boldy” (Ýewreýler 7:22) ýa-da “Ol has gowy ähtnamanyň araçysydyr, ol has gowy wadalara esaslanandyr” (Ýewreýler 8:6) diýen şübhe ýok. Netijede, Täze Ähtnama harplarda “has gowy” däl-de, öz içine alýan “aşa uly we gymmatly wadalarynda” (2 Petrus 1:4) “has gowy”dyr. Tekstiň deňligi Gelip çykyşdan Ylham kitabyna çenli üýtgemez, ýöne “kanun hiç zady kämil etmedi, ýöne has gowy umydyň getirilmegi etdi; onuň arkaly biz Hudaýa ýakynlaşýarys” (Ýewreýler 7:19). has gowy ähtnama” (Ýewreýler 7:22) ýa-da “Ol has gowy ähtnamanyň araçysydyr, ol has gowy wadalara esaslanandyr” (Ýewreýler 8:6) diýen şübhe ýok. Netijede, Täze Ähtnama harplarda “has gowy” däl-de, öz içine alýan “aşa uly we gymmatly wadalarynda” (2 Petrus 1:4) “has gowy”dyr. Tekstiň deňligi Gelip çykyşdan Ylham kitabyna çenli üýtgemez, ýöne “kanun hiç zady kämil etmedi, ýöne has gowy umydyň getirilmegi etdi; onuň arkaly biz Hudaýa ýakynlaşýarys” (Ýewreýler 7:19). has gowy ähtnamanyň araçysydyr, ol has gowy wadalara esaslanandyr” (Ýewreýler 8:6). Netijede, Täze Ähtnama harplarda “has gowy” däl-de, öz içine alýan “aşa uly we gymmatly wadalarynda” (2 Petrus 1:4) “has gowy”dyr. Tekstiň deňligi Gelip çykyşdan Ylham kitabyna çenli üýtgemez, ýöne “kanun hiç zady kämil etmedi, ýöne has gowy umydyň getirilmegi etdi; onuň arkaly biz Hudaýa ýakynlaşýarys” (Ýewreýler 7:19).
Mesihiň gelmegi we Onuň haçdaky gurbanlyk işi haýwan gurbanlygyny gereksiz etdi. Emma muňa garşylykda, Köne Ähtnamanyň Kanunyň çäklendirmelerinden habarly bolandygyny we şonuň üçin has gowy Gurbanlyk barada söz açandygynyň hakykatyndan gaçyp bilmeris. “Şonuň üçin Ol dünýä gelende, şeýle diýýär: ‘Gurbanlyk we hödürlemäni Sen islemädiň, ýöne Maňa bir beden taýýarladyň’” (Ýewreýler 10:5; Zebur 40:6). Bu, iki ähtnamanyň hem müňlerçe ýyl öň bolup geçjek wakalary inçe jikme-jiklikde öňünden aýtmak umumy häsiýetine degişlidir.
Terjimäniň Dogrulygy
Köne Ähtnamadan alnan bu Täze Ähtnama sitatasy, Hudaýyň Öz sözüni terjimede kabul edýändigini ýatladýan wagtly-wagtynda ýatlatmadyr. Injiliň üç asyl dili ýewreý, arameý we grek dilleridir. Täze Ähtnamadan öň, 70 ýewreý alymy Köne Ähtnamany grek diline terjime etdi. LXX ady bilen bilinen bu wersiýa, Babyldan soňky Diaspora ýaýran ýewreýleriň arasynda giňden ulanyldy. Mukaddes Ruh bize Täze Ähtnamany grek dilinde berende, Ol Köne Ähtnamadan sitat getirende LXX tekstini ulandy. Bu ýol bilen Hudaý Injiliň dünýäniň köp dillerine dogry terjime edilmegini tassyklady.
Söze Boýun Bolmak
Injiliň ýalňyşsyz we ýalňyşsyzdygyny boýun almak, eger oňa boýun bolmasak, manysyzdyr. Şonuň üçin “Söze büdräp, boýun bolmaýanlar” (1 Petrus 2:8) ýaly bolmaň. Halypanyň Özi aýdyşy ýaly, “Gula bar bolsa, Ruhyň ybadathanalara näme aýdýandygyny eşit” (Ylham 2:7)
