Ybadat bilen tanyşdyrmak
Biz Ybadat barada ilkinji gezek Rebbiň Petrusyň Isanyň hakyky şahsyýeti we hudaýlygy baradaky ykrar etmegine beren jogabynda eşidýäris: “Sen Mesih, diri Hudaýyň Ogly.” Isa jogap berdi: “Sen bagtly, Ýunusyň ogly Simon, çünki muny saňa adam däl, eýsem, Meniň gökdäki Atam açdy. Men saňa aýdýaryn, sen Petrus, we bu gaýanyň üstünde Men Öz Ybadatymy guraryn, we Hadesiň derwezeleri ony ýeňip bilmez” (Matta 16:15-18 NIV).
Petrus düýp gaýamy? Ýa-da Isa? Bir manyda, ikisi hem. Pawlus Efeslilere “Hudaýyň öýi” “resullaryň we pygamberleriň düýbüniň üstünde guruldy” diýip ýazdy. Petrusy hem goşmak bilen, resullar Isanyň dinamiki Ybadaty esaslandyrmak üçin tabşyran adamlarydy – ony işe girizmek üçin.
Soňra Pawlus dowam edýär: “...Mesih Isa Özüni esasy burç daşy hökmünde” (Efesliler 2:19-20). Petrus Isanyň Ybadatyň düýp daşydygyny açyk aýtdy, bu sözüni Köne Testament pygamberi Işaýadan goldady (1 Petrus 2:4-6; Işaýa 28:16). Isa Özü Ybadatyň esaslandyrylan Gaýasydyr. Ol Ybadat bolan adamlary halas etmek üçin Öz janyny berende şol düýp boldy (Efesliler 2:11-22; Resullar 20:28). Isanyň, Özüniň taýýarlan we ilkinji wekilleri hökmünde iberen adamlary arkaly beren taglymaty, görünýän, dinamiki Ybadatyň düýbüdir. Şol bir taglymat häzirki wagtda, Mukaddes Ýazgylar arkaly, Ybadatyň ösýän serişdesidir we onuň janlylygynyň we funksiýasynyň esasydyr.
Direlişinden soňky 40 günlük seminarda Isa Öz resullaryna goşmaça görkezmeler berdi, Atasyna dolanmak üçin ýokary galmazdan öň – “gidip, ähli milletlerden şägirtler edinmek, olary Ata, Oglunyň we Mukaddes Ruhyň ady bilen suwa çümdürmek, we olara Özümiň size buýran ähli zatlaryma boýun bolmagy öwretmek” (Matta 28:19-20) soňky görkezme bilen tamamlandy.
Dinamiki başlangyç
Ybadatyň ýerdäki dinamiki barlygy 10 gün soň Iýerusalimde “howlukmaçlyk” bilen başlandy, şonda wada berlen Mukaddes Ruh Hudaýyň ajaýyp beýikliginiň köp dilli habaryny getirip geldi (Resullar 2:1-11). Şol günlerde esasy sözçü bolan Petrus, şol Ruhyň güýjünde ýygnanan köp milletli märekä ýüzlendi. We ösüş başlandy: 3000 adam onuň habaryna jogap berdi, halas edildi we täze doglan bedene goşuldy (2:41).
Soňra Pawlus bu wakany ýatlap, öz resuly ygtyýaryny ulanyp, Korinfdäki imanlylaryna şeýle ýazdy: “Biz hemmämiz bir Ruh bilen bir bedene suwa çümdürildik – ýewreýler bolsun ýa-da grekler, gul bolsun ýa-da azat – we hemmämize bir Ruh içmäge berildi” (1 Korinfliler 12:13). Üns beriň, ol “biz” diýip ýazsa-da, ne Pawlus, ne-de ol ýazan Korinfdäki imanlylar şol ilkinji günde bardy. Ýöne ol olaryň hemmesini goşdy, şeýlelik bilen bize Ybadatyň ebedi bir zat, Mukaddes Ruhyň şol ýygnanan imanlylary bir edip “suwa çümdürmegi” arkaly diri bir organizm bolandygyny öwredýär, şol günden başlap ähli imanlylary goşmak bilen.
Şol ilkinji günden, Pentikostdan soň, resullar öz taglymat gullugyny (Matta 28:19-20) başlap, täze gelenleri öwredip we çopanlyk edip başladylar. We Ruh täze jemgyýete görnüş, janlylyk we ösüş bermäge dowam etdi, çünki “olar resullaryň taglymatyna we agzybirlige (işjeň jemgyýet durmuşyna), çörek döwmäge (Rebbiň agşam nahary, bu söz umumy nahara hem degişli) we doga etmäge özlerini bagyşladylar” (2:42).
Hudaý resullary güýçli ulandy, Öz barlygynyň we güýjüniň wekilleri we şaýatlary hökmünde, we “ähli imanlylar bilelikde boldular we ähli zatlary umumy boldy” “her bir adama zerurlygyna görä” paýlaşyp “...Hudaýy öwüp we ähli adamlaryň söýgüsini görüp.” Bu dinamiki gurşawda Hudaý ösüş berdi: Ol “her gün halas bolýanlary olaryň sanyna goşdy” (2:43-47).
Daşardan duşman hüjümi
Güýç we agzybirlik dowam etdi, we Hudaý resullar arkaly gudratly işledi. Petrus we Ýahýa doglandan bäri maýyp bolan bir adamy sagaltdylar. Isa “Hadesiň derwezeleri (güýji) Ybadaty ýeňip bilmez” (Matta 16:18) diýip wada berende, Ol Şeýtanyň güýjünden we Hudaýa we Onuň Mesihine garşy ähli garşylyklardan hüjümleri açyk aýtdy. Şol hüjümler gaty çalt başlandy. Petrus we Ýahýa dini gurama tarapyndan “haýsy güýç ýa-da haýsy at bilen” adamy sagaldandyklaryny düşündirmäge çagyryldy (4:7). Petrus gysga jogap bermedi, ýöne bu pursaty bir çagyryş etmek üçin ulandy, şol garşylykdan täsir alanlardan güýçli reaksiýa döretdi. Ol sagalmagyň “Nazaretli Isa Mesihiň ady bilen, Ony siz haça çüýlediňiz, ýöne Hudaý ony ölülerden direltdi” diýip yglan etdi. Soňra ol güýçli ewanjelistik çagyryş etdi: “Halas bolmak başga hiç kimde tapylmaýar, çünki adamlara halas bolmaly başga hiç bir at ýok” (4:12).
Iki adam türmä basyldy, dini häkimiýetler tarapyndan haýbat atyldy we sorag edildi, ýöne boşadylandan soň, “öz adamlarynyň ýanyna gaýdyp geldiler we baş ruhanylaryň we ýaşulylaryň olara aýdan ähli zatlaryny habar berdiler.” Soňra olar öwgü aýdymlaryny aýdyp başladylar we Hudaýa we biri-birlerine şol bir häkimiýetleriň Isanyň Özüne garşylygyny ýatlatdylar, şeýle netije çykardylar: “Indi Reb, olaryň haýbatlaryny göz öňüne getiriň we Öz gullukçylaryňyza Öz Sözüňi uly batyrlyk bilen aýtmaga mümkinçilik beriň. Öz eliňi uzat, sagalt we Öz mukaddes gullukçyň Isa ady bilen gudratly alamatlar we täsinlikler et.” We olar doga edenlerinden soň, “olaryň ýygnanan ýeri sarsdy. We olar hemmesi Mukaddes Ruh bilen doldy we Hudaýyň Sözüni batyrlyk bilen aýtdylar” (4:23-31).
Rebbe häzirki yzarlamanyň tolkuny geçýänçä “pesde galmagy” akylly hasaplaýandyklaryny aýtmagyň ýerine, olar Öz Sözüni öňküsi ýaly batyrlyk bilen ýaýratmaga kömek soradylar. Olaryň jemgyýetine we Mesihiň direlişini yglan etmäge bolan borçlary güýçlendi. We garaşylýan netije yzarlady – “Hadesiň derwezelerinden” has köp hüjümler.
Içerden duşman hüjümi
Indiki hüjüm içki boldy. Topar ähli zatlary umumy paýlaşmaga dowam etdi, ýöne bir jübüt, Ananiýas we Sappira, arassa niýetlerden has az bilen goşuldylar. Olar käbir emläklerini satdylar, köp adamlar edişi ýaly, we girdejiniň bir bölegini mätäçlere paýlamak üçin umumy fona getirdiler, ählisiniň şol bolandygyny öňe sürdüler. Aldawçylygy duýup, Petrus Ananiýas bilen ýüzbe-ýüz boldy we ony Şeýtan bilen hyzmatdaşlyk etmekde we Mukaddes Ruhy aldamaga synanyşmakda aýyplady (4:32-5:4). Petrus wekil boldy, ýöne Hudaý aldamagyň nyşany boldy. Ananiýas ýere ýykylyp öldi! Üç sagat soň onuň aýaly geldi, we sorag edilenden soň şol bir ykbala höküm edildi we derrew öldi.
Bu rugsat beriji günlerde, bu jeza “jenaýata” gaty laýyk däl ýaly görünýär, we biz Hudaýyň nähili beýle agyr höküm edip biljekdigine haýran galýarys. Ýatda saklaň, bu jenaýatlar Hudaýyň Özüne, ahlak we adalat ýokary kazyýetine garşy edildi. Mukaddes Ruh Ybadat atly bu täze taslamany giňeltmäge doly erkinlige eýedi. Iň kiçijik ahlak deňsizligi ýa-da bozulmasy Ony “gynandyrýar” (Efesliler 4:30), Onuň erkinligini bökdeýär. Hudaý henizem Öz Ybadatyny işe girizýärdi we hiç hili päsgelçilige çydap bilmedi. Ol adamlara bir mysal bermeli we çäkleri kesgitlemeli boldy.
Ananiýas we Sappira mysaldy. Olar jennetdemi? Men şeýle pikir edýärin. Hudaýyň bu merhemet döwründe dönmedikleri beýle gysgaça höküm edip we jezalandyryp görkezilmeýär, ýöne olaryň dönmegine sabyrlylyk bilen garaşýar (2 Petrus 3:9). Imanlylar bolsa, “has gowy bilýärler” we jogapkärdirler. Bu ikisi ebedi ýaşaýşa eýe bolandyklary üçin “howpsuzdy”. Olaryň şowsuzlygynyň we jezalandyrylmagynyň täsiri güýçli boldy: “Uly gorky ähli Ybadaty we bu wakalar barada eşiden ähli adamlary gurşap aldy” (5:11). Hudaýyň mukaddesligi we adalaty görkezilýär, imanlylar duýduryş alýarlar we hoş habar täze itergi alýar (5:12-16).
Ybadat yzarlanyldy
Elbetde, imanlylaryň we olaryň ýolbaşçylarynyň has köp yzarlamasy boldy, Hudaýyň güýçli işi bilen bilelikde. Resullar ýene-de türmä basyldy, ýöne Hudaýyň perişdesi olary gijede boşatdy, şeýlelik bilen olar ir bilen ybadathanada öwretmäge dowam edip bildiler. Dini ýolbaşçylar, tussaglarynyň türmede ýokdugyna geň galyp, olary maslahat otaglaryna getirdiler we olaryň gadaganlygyna garşy öwretmäge dowam edendikleri üçin olara agyr ýazgaryş berdiler. We, öz ýolbaşçylary Isa Mesihiň ýokary ygtyýaryna salgylanyp, resullar jogap berdiler: “Biz adamlara däl-de, Hudaýa boýun bolmaly!” Gaharly bolan häkimiýetler, muňa garamazdan, hormatly Gamalieliň akylyna gulak asdylar we olary esassyz ýenjilenden we Isany wagyz etmäge garşy ýene bir berk duýduryşdan soň boşatdylar (5:17-40).
Ybadatyň ösüşiniň hili olaryň yzarlamalara bolan reaksiýasynda aýdyň boldy: “Resullar Sanhedrinden çykdylar, Çünki ady üçin masgaraçylyk çekmäge mynasyp hasaplandyklary üçin şatlandylar. Her gün ... olar wagyz etmegi hiç haçan bes etmediler” (5:41-42). Olaryň batyrlygy Isanyň yzyna eýerijileri hökmünde olaryň imanlarynyň ölçegidi. Biz özümizi olaryň bilen ölçemäge het edýärismi?
Başga bir içki hüjüm etnikara sürtülme görnüşinde boldy, grek medeniýetli we dilli ýewreýler palestinaly ýewreýlere garşy mätäçlere paýlamak babatda nägilelik bildirdiler (Resullar 4:34 we IVP Bible Background Commentary). Hudaýyň akyly bilen, resullar jemgyýete fondy adalatly dolandyrmak üçin ýedi adam saýlamagy buýurdylar, şeýlelik bilen olaryň ünsi Sözden we Ybadat zerurlyklaryndan sowulmaz (6:1-4).
Imanlylaryň akylly hoşniýetliligi, bu şikaýatda kemsidilen topar bolan grek toparyndan adamlary saýlamagynda aýdyň boldy – adalatly dolandyrmak üçin. Bu ilkinji diakonlar üçin ruhy talaplar gaty ýokarydy, Hudaýa we Onuň Ybadatyna ähli hyzmatyň ruhy işdigini we hilli işçileri talap edýändigini nygtady (6:3-5). Mesele çözülenden soň, iş erkin dowam etdi (6:7).
Bu adamlaryň hili gysga wagtda olaryň birinde, Ruh bilen doly Stefan, şeýle bir güýçli boldy welin, “Hadesiň derwezeleri” topary hüjüme geçdi. Ýygnanan kazyýet Stefanyň ýüzüni “perişdäniň ýüzi ýaly” gördi, ol öz jezalandyrylmazdan öň çeper, ýiti gorag/ýazgaryş bermek üçin duranda, öz Rebine mynasyp şehit bolup çykdy (7:1-60).
Ybadat ýaýraýar
Bu ilkinji şehitlik tragediýa bolmakdan uzakda, hoş habary “ähli dünýä” ýaýratmak üçin katalizator boldy. Ilkibaşda, duşman direlen Mesihiň habaryny ýok etmek kararynda täzeden güýçlendi. “Iýerusalimdäki Ybadata garşy uly yzarlama başlandy”, bu imanlylary sebitiň ähli ýerine ýaýratdy. Ýöne olar gizlenmediler; Resullar 4:29 ruhunda – “Reb ... Öz gullukçylaryňyza Öz sözleriňi uly batyrlyk bilen aýtmaga mümkinçilik beriň” – olar “giden ýerlerinde sözi wagyz etdiler” (8:4).
Bu bir klise, ýöne muňa garamazdan hakykat, “şehitleriň gany Ybadatyň tohumydyr.” Bir şehitlik hoş habary “Ýahuda we Samariýa boýunça” ýaýradan bir ýelpewajyň içine atdy.
Şol ilkinji diakonlaryň ýene biri, Filip, Samariýa gitdi we ilkinji gezek ýewreýleriň gatnaşmaýan adamlaryna hoş habary ýaýratdy (Ýahýa 4:9). Belki, Isanyň Özüniň ilkinji işine esaslanyp, bir samariýaly günäkär aýal we onuň şäherlilere şaýatlygy arkaly (Ýahýa 4:27-42), uly ewanjelistik hasyl partlady.
Soňra Mukaddes Ruh Filipi Gaza golaýyndaky ýolda, Ysraýylyň günorta çetinde bir etiopiýaly hökümet işgäri bilen duşuşmaga iberdi (Resullar 8:26-40). Gudratly gurnalan ssenariýa arkaly, ol öz tekstini we wagyzyny özüne garaşýan tapdy. Ol etiopiýalyny ewanjelizledi, ony suwa çümdürdi we ony öz ýurduna, we ahyrsoňy Afrika yklymyna Ybadaty ekmek üçin ýola saldy. Etiopiýadaky Ybadat häzirki wagtda öz başlangyçlaryny şol duşuşyga çenli yzarlaýar. Ybadat diri bir organizm; ol ösýär.
Mundan soň Tarsusly Şawulyň dramatik dönmegi (Resullar 9) we onuň Ybadatyň gören iň beýik missioneri hökmünde taýýarlanmagy boldy. Resullar 10-da, Mukaddes Ruh Petrusy däp-dessur öňünden gelen pikirlerden ýokary galmak üçin gysga kursa saldy, şeýlelik bilen ol hoş habary butparazlara – rimlilere, ondan az däl – ýetirip bildi. Bu gezek, Kornelius, “Italiýa polkunyň ýüzbaşysy” ewanjelisti we onuň habaryny çagyrtdy. Şeýlelik bilen, Petrus we Pawlus arkaly, Ýewropa hoş habar bilen tanyşdyryldy.
Ybadat taryhynyň bu başlangyç döwründe synlanan iki şert şulardy: imanlylaryň Hudaýa, biri-birlerine we Mukaddes Ruhyň gözegçiligine doly borçlulygy; we duşmanyň güýçli hüjümleri. Hudaýyň habarynyň “ähli milletlere” ösmegine we ýaýramagyna dowam etmegi üçin, biz hemişe Hudaýyň garaşylmadyk ýa-da göz öňüne getirilmedik ýollar bilen ulanmagy üçin elýeterli bolalyň.
