Adam Hudaýyň ýaradan beýleki ähli jandarlaryndan örän tapawutlanýar. Onda ýer ýüzündäki beýleki ähli jandarlardan has ýokary akyl we Hudaý tarapyndan berlen bilim ukyby bar. Mundan başga-da, adamda öz ýaşaýan dünýäsinden daşardaky zatlary hasaba almaga mümkinçilik berýän zat bar. Onda ägirt uly ýaradylyş barada pikirlenýän akyly we Ýaradyjysy hem-de töweregindäki jandarlar barada ahlak duýgulary bar. Mundan başga-da, onda Hudaý bilen gatnaşyk etmek üçin ruhy ukyby bar: bu ýüregi we akyly maddy zatlardan we wagt hem-de duýgy bilen baglanyşykly zatlardan ýokary galdyrýar. Adam perişdelerden birneme pes ýaradylan, ýöne ol Hudaýyň ýerdäki ähli jandarlarynyň iň ulusydyr.
Birinji Adam we Ikinji Adam
Adam, birinji adam, “janly ruh boldy” (1 Korintoslylar 15:45), we Hudaý oňa şeýle diýdi:
Bagyň her agajyndan erkin iýip bilersiň; ýöne ýagşylyk we ýamanlyk bilim agajyndan iýme, çünki ondan iýen günüňde hökman ölersiň (Gelip çykyş 2:16–17).
Şeýle ajaýyp bagda adamyň ähli zerurlyklaryny kanagatlandyrmak we oňa lezzet bermek üçin ähli zat bardy, we Hudaý, dünýäniň ýaradyjysy we eýesi hökmünde, diňe bir agajy Özüne saklady, ony adama gadagan etdi.
Adamyň Hudaýa Öz uly mähirliligi üçin çuňňur minnetdar bolandygyny aýdyp bilmeris, ýöne eger şeýle bolsa, şeýle pikirler Şeýtanyň synagy bilen çalt aýryldy, we ol esasy nähili minnetdarlyk bilen Hudaýa boýun bolmady, Hudaýyň Özüne saklan ýeke-täk agajyndan iýdi. Adamyň üçin netijeler nähili agyr boldy. Hudaýyň hökümi oňa yglan edildi we ol owadan Eden bagyndan kowuldy. Hudaýyň eli bilen ekilen bagyň lezzetli dynç alyşynda galmagyň ýerine, ol Hudaýyň boýun bolmazlyk üçin yglan eden ölüm jezasyna garaşmak üçin ýüzüniň derini döküp çöregini gazanmaly boldy.
Ýöne birinji adam ýerden, “ýerli” (1 Korintoslylar 15:47), we onuň ýykylanyndan bäri, onuň yzarlamalary, endikleri, pikirleri, islegleri we häsiýeti özüne gönükdirilen. Hudaý onuň ähli pikirlerinde ýok; we Şeýtanyň täsirine düşüp, ol Hudaýy ýigrenýär we öz islegi we günä içinde ýaşaýar. Diňe bir günä onuň boýun bolmazlygy bilen adamyň hasabyna ýazylmady, eýsem günä onuň tebigatyna girdi, ony günäkär tebigat etdi; we ol özüni Hudaýdan daşlaşdyrdy. Adamda ýagşylyk etmäge ýa-da ýamanlyga garşy durmaga güýç ýokdy; we ol ne Eden bagyndaky ýerini yzyna alyp bildi, ne-de tebigatyna giren günä prinsipini aýryp bildi.
Hudaýyň adama beren tebigatynda söýgüli zat bar. Tebigy söýgi, öz arassalygynda, örän özüne çekiji; we adamyň öz ýoldaşlary bilen, we töweregindäki jandarlar bilen gatnaşyklarynda, tebigy ýagşylygyň, mähirliligiň we ýerdäki gatnaşyklary diňe bir çydamly däl, eýsem bagtly edýän beýleki häsiýetleriň beýany bar. Ýöne ähli zat günä bilen zaýalandy. Hatda iň arassa tebigy söýgüler hem täsir edildi, we tebigat boýunça adamdaky iň gowy zatlaryň ählisini ýykylma alamatlandyrýar. Isa ýaşlygyndan bäri ähli tabşyryklary berjaý edendigini aýdan ýaş hökümdarda söýgüli häsiýetler bardy, we biz okaýarys:
Şonda Isa oňa seredip söýdi (Markus 10:21).
Ýykylan tebigatyň harabalygynyň aşagynda, Hudaýyň ýykylmadyk Adama beren tebigatynyň söýgüli häsiýetleri henizem görünýär; ýöne ähli zat harabalykda we günäde ýatyr, we birinji tertipdäki adam hiç haçan Hudaýy begendirip bilmez. Ikinji Adam birinjiden nähili tapawutly. Birinji adam ýerden, ýöne Ikinji Adam gökden. Gelip çykyşynda, tebigatynda we häsiýetinde hem ägirt uly tapawut bar. Bu iki adamyň arasyndaky tapawudyň käbirini Filipililer 2:5–11-den öwrenip bolar. Tozandan ýasalan birinji adam, Hudaýyň oňa beren hormatly ýeri bilen kanagatlanmady, ýöne şeýtanyň öjükdirmegi bilen, ol has ýokary ýer gözledi, “hudaýlar ýaly bolmak” üçin. Has ýokary ýere ýetmekde ol günä düşdi we özü bilen ähli pes ýaradylyşy aşak düşürdi. Ikinji Adam has ýokary gidip bilmedi, çünki Hudaýlyk Onuňkydy; ýöne Onuň pes akyly şeýle bolandygy üçin, Ol Hudaýyň görnüşini bir gyra goýdy we Guluň görnüşini aldy, we adamlaryň meňzeşliginde ýasaldy.
Ýöne Adamzada çenli gökden gelen Ikinji Adamyň egilmegi doly derejede däldi, çünki “adam görnüşinde tapylyp, Ol Özüni peseltdi we ölüme, hatda haçdaky ölüme-de boýun boldy.”
Köp gezek aýdyldy, birinji adam ölüme boýun bolmady, ýöne Ikinji Adam ölüme boýun boldy. Boýun bolmazlygy sebäpli, birinji adam Hudaýy masgaralady we hormatly ýerinden ýykyldy; Ikinji Adam, ölüme boýun bolmagy sebäpli, Hudaýa şöhrat getirdi, we Ol şöhratly ýer aldy, çünki “Hudaý hem Ony örän ýokary galdyrdy we Oňa her bir atdan ýokary at berdi.” We birinji adamyň we Ikinji Adamyň häsiýetleriniň arasynda nähili uly tapawut bar. Birinji adamda biz tekepbirligi, buýsanjy, özüňi bilmekligi we Resul Pawlusyň Galatýalylar 5:19–21-de ýazan ähli ýaman häsiýetlerini görýäris; ýöne Ikinji Adamyň häsiýetleri Ruhyň miwesi hökmünde berlenler: “söýgi, şatlyk, parahatçylyk, sabyrlylyk, mähirlilik, ýagşylyk, iman, pespällik, özüňi saklamak.” Bu gymmatly miweler Isanyň bu ýerdäki ömründe dolulygynda we kämil görnüşde görünýär.
Birinji Adam Adam… we Soňky Adam
Adam günä edip, Eden bagyndan kowulýança, ol adamlaryň nesliniň başy bolmady, olaryň hemmesi onuň häsiýetlerini göterýärdi we onuň günäkär tebigatyny miras alýardy. Ýykylmadyk wagty ol pes ýaradylyşyň başy bolupdy, ýöne Eden bagynyň daşynda bolýança oňa çagalar dogulmady. Adamyň başlygy astynda doglanlar onuň ýykylmagynyň netijelerini paýlaşýarlar, we bu bize Rimliler 5-de görkezilýär. Adam ölüm jezasyna düşdi, we
ölüm Adamdan Musa çenli höküm sürdi, hatda Adamyň günäsiniň meňzeşliginde günä etmedikleriň üstünde-de (Rimliler 5:14).
Adam, şol Mukaddes Ýazgyda aýdylyşy ýaly, “geljek bolanyň şekilidir.” Bir nesliň başy hökmünde, Adam Mesih Isanyň şekilidi.
Ýöne ölüm “ähli adamlara geçdi, çünki ähli adamlar günä etdiler.” Bize göni ölümi getirýän Adamyň günäsi däl, eýsem onuň günäkär tebigatyna eýe bolmagymyz, şonuň arkaly biz günä etdik we ölüm jezasyna düşdük. Ýöne onuň günäsi özüne we onuň başlygy astyndakylaryň ählisine ölümi getirdi, çünki şol günä onuň tebigatyny günäkär etdi, we ol muny ähli nesline geçirdi. Adamyň günäsiniň agyr täsirlerinden onuň başlygy astyndakylaryň hiç biri gaçyp bilmez; ähli adamlar höküme, ýazgarylmaga we ölüme düşýärler.
Adamyň nesilleriniň kitaby ýazylanda, şeýle ýazylýar:
Adam ýüz otuz ýyl ýaşady we öz meňzeşliginde, öz keşbinde bir ogul dogurdy (Gelip çykyş 5:3).
we Adamyň her bir çagasy onuň meňzeşliginde we keşbinde doguldy. Biz tebigy taýdan oňa ahlak taýdan meňzeş, we bu dünýäde ony görkezýän keşbini göterýäris, we şol bir fiziki meňzeşlige eýe, tozandan ýasalan. Ten we gan bu dünýä üçin ýasaldy, we şol ýagdaý bu dünýä bilen gutarýar; onuň Hudaýyň Patyşalygy bilen hiç hili baglanyşygy ýok; ol günäde dogulýar we bu dünýäni ölüm we zaýalanma arkaly terk edýär.
Reb Isa bu dünýä gelende, Ol Ikinji Adam hökmünde geldi, ýöne direlişde Ol Soňky Adam boldy. Taryhy taýdan, Ikinji Adam birinjiden soň gelýär, ýöne bütinleý başga tertipdäki. Soňky Adam hökmünde Reb Isa diňe bir Adamdan soň gelmän, eýsem ony bir gyra goýýar; we SOŇKY bolany üçin, başga Adam hiç haçan bolmaz. Bu ýer ýüzünde diňe iki adam nesli boldy, we başga bolmaz; bir nesil Adamdan gelýär, beýlekisi Mesih Isadan gelýär. Biz Soňky Adamy direlişde jan beriji Ruh hökmünde görýäris, şonda, Ýahýa 20:22-de görkezilişi ýaly, Ol şägirtlerine dem berdi we olara diýdi:
Mukaddes Ruhy kabul ediň (Ýahýa 20:22).
Bu ýerde Soňky Adam Öz ömrüni Özüne degişli bolanlara berýärdi; we bu biziň Reb Isa Mesihimize hakykatdan ynanýan her bir adama berlen ömürdir. Şonuň üçin Rimliler 8:9-da şeýle ýazylýar:
Eger bir adamda Mesihiň Ruhy ýok bolsa, ol Onuňky däldir (Rimliler 8:9).
Diňe Mesihiň ömrüne, Mesihiň Ruhuna eýe bolanlar Onuň nesline degişlidir.
Rimliler 5 bize Mesihiň Öz Başlygy astyndakylara beren käbir zatlaryny aýdýar. Merhemetiň mugt sowgady bar, Hudaýyň merhemeti bizi aklan, bir wagtlar hudaýsyz günäkärler we Ondan daşda bolanlary. Hakykatdan-da, bizde indi “merhemetiň we dogrulyk sowgadynyň bollugy” bar; bizde aklananymyz Biriniň ömri, ömür aklanmasy hem bar. Tizden biz Mesih bilen ömürde höküm süreris we Hudaýyň bereketiniň dolulygyna gireris, şonda biz gökdäki sahnada ebedi ömre eýe bolarys, Mesihiň keşbine we meňzeşligine getirilip.
Janlandyryjy Ruh hökmünde Reb Isa bize diňe bir ruhlarymyzda Hudaýyň ömrüni bermän, tizden Ol biziň ölümli bedenlerimizi janlandyrar:
Çünki Adamda ähli adamlar ölýän ýaly, Mesihde hem ähli adamlar janlanar. Ýöne her kim öz tertibinde: Mesih ilkinji miwe; soňra Onuň gelmeginde Mesihiňkiler (1 Korintoslylar 15:22–23).
Bu janlandyrma dirileriň üýtgemegini we ölüleriň direlmegini öz içine alýar, şeýle ýazylşy ýaly:
ölüler zaýalanmazlykda direler, we biz üýtgärler (1 Korintoslylar 15:52).
Şonda biz “gökdäkiniň keşbini hem götereris” (1 Korintoslylar 15:49). Köne Adam we Täze Adam
Rimliler 6:6 “Biziň köne adamymyz” barada aýdýar, Adamyň içinde bolan adam tertibi. Indi biz özümize Mesihde bolan başga bir tertibe degişli hökmünde seretmäge mümkinçilik berilýär, we şeýlelik bilen Hudaýyň Mesihiň ölümi bilen gutaran köne adam tertibinden azat bolýarys. Köne adam adam neslinde tapylan her bir häsiýetiň, Mesihiň bilen haça çüýlenen adamda şahsyýetleşdirilen adam tebigatynyň her bir ýaman häsiýetiniň ösüşiniň beýanydyr. Köne adamda ýamanlygyň her bir kölegesi ýüze çykdy, Nuhuň günlerinde ýer ýüzüni dolduran zorluk we zaýalanma, her bir ynsan göwsündäki ýaman nebis we ähli adamlaryň tebigy taýdan ýalançylyga ýykgyn etmegi.
Isadaky hakykat bize öwredýär, biz
öňki ýaşaýşymyz barada köne adamy, aldawçy nebisler boýunça zaýalanýan adamy çykardyk (Efesliler 4:22).
Hudaýyň Hoş Habaryny kabul etmezden öňki ýaşaýşymyz Hudaýdan daşda we Hudaýyň haçda gutaran köne adamyň häsiýetleriniň ýüze çykmagynda geçdi. Hristian dünýäsinde köne adamyň gödek häsiýetleri köplenç hormatlylyk perdesiniň aşagynda gizlenýär, ýöne butparazlaryň arasynda köne adamyň elhenç häsiýetleri köplenç ähli adamlara aýan bolýar.
Koloseliler 3:9 ündeýär:
Biri-biriňize ýalan sözlemäň, çünki siz köne adamy öz işleri bilen çykardyňyz (Koloseliler 3:9).
Bu ýerde biz ýalançylygyň, köne adamyň häsiýetlerinden biriniň, Mesihi kabul etmekde köne adamy we onuň günäli ömründe ony alamatlandyrýan ähli zatlary ret edenlerde-de görünmäge ukyplydygyny öwrenýäris.
Mesihiň Rebdigini ykrar etmegimiz, öňki ýaşan ömrümizi, Mesih bilen haça çüýlenen adamyň häsiýetleri bilen alamatlandyrylan ömrümizi gutarandygymyzy aýtmak bilen deňdir. Suwda çokundyrylmak hem köne adamy çykarmagy aňladýar; ýöne bu suwda çokundyrylan her bir adamyň köne adam bilen gutarandygyny ýa-da hatda öz suwda çokundyrylmagynyň manysyny bilýändigini aňlatmaýar. Eger Hudaý Mesihiň ölümi bilen köne adam bilen gutaran bolsa, Ol başga bir adamy, bütinleý täze adam görnüşini, tebigaty we häsiýeti boýunça tapawutly, Özüne ýakymly häsiýetleri bolan adamy göz öňünde tutýardy. Ýewreýde we butparazda köne adamyň dürli häsiýetleri tapyldy; çünki köne adam ýewreý ýaly dindar ýa-da butparaz ýaly kanunsyz bolup bilýärdi. Bu iki adam biri-birine duşmançylyk edýärdi, kanun olary aýry saklaýardy we duşmançylykda. Ýöne köne adam Mesih bilen haça çüýleneninde, “Onuň teninde duşmançylyk hem ýok edildi,” şonuň üçin Ol
iki adamdan Özünde bir täze adam ýaratmak üçin, şeýlelik bilen parahatçylyk döredip (Efesliler 2:15).
Biri-birine duşmançylyk edýän iki adamyň ýerine, indi diňe bir adam bar, we ol bütinleý täze adam görnüşi. Bu täze adamda ýewreýiň ýa-da butparazyň häsiýetleriniň hiç biri tapylmaýar. Käbirleri ikisiniň hem iň gowusyny saklamak isleýärdi, ýöne Hudaýyň gözünde iň gowy zat diňe ýamanlykdyr. Adamlar tarapyndan ýokary baha berilýän zatlar Hudaýyň gözünde ýigrençdir. Ýöne bu täze adamyň häsiýetleri bu ýerde ýer ýüzünde Isanyň Şahsyýetinde görkezildi, we iman edýän ýewreýler we butparazlar “Özünde” bir täze adam edildi. Bu Reb Isa degişli täze ýaradylyş işidir; we bu täze adamda paýy bolanlaryň hemmesi “Özünde,” ýagny “Mesihde” täze ýaradylyşdyr.
Täze adamyň häsiýetiniň käbirleri Efesliler 4:24-de bize görkezilýär, bu ýerde ol “Hudaýdan soň… dogrulykda we hakyky mukaddeslikde ýaradylan” hökmünde görkezilýär. Dogrulyk we hakykatyň mukaddesligi köne adamda hiç haçan tapylmady; olar bu dünýäde Isada kämil görnüşde görüldi, we Hudaý Öz tebigatyna, Öz Oglunda Adamzada açylan tebigata degişli häsiýetleri bolan täze adam ýaratdy.
Koloseliler 3:10-da, biz “täze adamy, ony ýaradan keşbinden soň bilimde täzelenýän adamy” geýen hökmünde görülýäris. Täze adamda “grek we ýewreý, sünnetli we sünnetsiz, barbar, skif, gul we azat” bilen tapylýan hiç hili jyns, dini, medeni ýa-da sosial tapawutlar ýok. Bu adamlaryň hiç birinde tapylýan häsiýetler hem ýok, “ýöne Mesih ähli zatdyr, we ähli zatda.” Mesih bu täze adamy emele getirýänler üçin ähli zatdyr, we Ol merhemet bilen şol ýerde bolan her bir adamda. Mesih her bir hristianyň maksady we ömrüdir: we täze adamyň her bir häsiýeti Mesihde görünmelidir.
Mesihdäki Adam
Täze adam Hudaýyň Öz lezzeti üçin emele getiren zadynyň abstrakt görkezilişini we kollektiw görkezilişini berýär; bütinleý täze adam görnüşi, täze ýaradylyş, Mesihiň häsiýetleri bilen.
Mesihdäki adam Hudaýyň täze ýaradylyşynyň şahsy tarapydyr, çünki
Eger bir adam Mesihde bolsa, ol täze ýaradylyşdyr (2 Korintoslylar 5:17).
Her bir hristian üçin özüni “Mesihde” hasaplap bilmek nähili bagtly. Hudaýyň huzurynda Mesihe seredip, biz Hudaýa bütinleý ýakymly Birini görýäris; we biz aýdyp bileris, Hudaý meni şeýle görýär, Mesihde; we men özümi şeýle hasaplap bilerin. Pawlus özüni şeýle hasaplady. 2 Korintoslylar 12:2-de ol ýazýar, “Men Mesihde bir adamy bilýärin.” Ol özü barada ýazýardy, we üçünji göge, Hudaýyň jennetine alnyp gidilende başdan geçiren tejribesi barada; ýöne ol özüni garyşyk ýagdaýynda görmeýär, eýsem öz tejribesini “Mesihdäki adam” hökmünde aýdýar.
